نوشته ای از میرزاآقاعسگری (مانی)

مانی و ژاله اصفهانی

درگذشت هر انسانی دردناک است. دردناکتر از آن در گذشت کسی است که با هنر و شعر و معنویت انسانها سر و کار داشته است. و دردناکترین، درگذشت هنرمند و شاعری میهن دوست است در تبعید. ژاله اصفهانی – کهن بانوی شعر معاصر ایران – که «هرجا که رفت، وطنش را در قلبش با خود داشت» از میان ما رفت. مرگ او برای من که او را چندین بار از نزدیک دیده بودم، میهمان سفره اش بودم، و ساعت ها با او گفتگوهائی به شادی و سرخوشی داشته ام، باور کردنی نیست. در این ساعت نخستِ خبر یافتن از مرگ او، کمی گیج و آشفته ام. دستم بکار نمی رود. باید از خبر مرگ او فاصله بگیرم تا دوباره به او نزدیک شوم.

5 سال پیش رسانه ی «ادبیات و فرهنگ» ویژه نامه ای در باره ی ژاله منتشر کرد. باید آن ویژه نامه را از میان چندین هزار نوشته بازیابم و دوباره نشر دهم. حرفهای دیگر و تازه تر می ماند برای روزهای دیگر -و نه روزگاری دیگر-.

سالها پیش بررسی زیر را در باره شعر و آرمان ژاله اصفهانی نوشتم. به مناسبت در گذشت او، آن را دوباره منتشر می کنم.

ﻣﻨﻘﺪﺍﻥ، ﺑﻨﻮﻳﺴﻴﺪ ﻫﺮﭼﻪ ﻣﻰﺧﻮﺍﻫﻴﺪ
ﻭﻟﻰ ﻧﮕﻮﺋﻴﺪ ﺍﻳﻦ ﺭﺍ، ﻛﻪ ﮊﺍﻟﻪ ﺗﺮﻙِ ﻭﻃﻦ ﻛﺮﺩ
ﺑﺴﺎ ﻛﺴﺎ، ﺯ ﻭﻃﻦ ﺩﻭﺭ ﻭ ﺩﺭ ﻭﻃﻦ ﻫﺴﺘﻨﺪ
ﺑﺴﺎ ﻛﻪ ﺩﺭ ﻭﻃﻦ ﺍﺳﺘﻨﺪ، ﺍﺯ ﻭﻃﻦ ﺩﻭﺭﺍﻥ.
ﺍﻟﺒﺮﺯ ﺑﻰﺷﻜﺴﺖ. ﺹ ۳۲

ﻭﻗﺘﻰﺑﺎ ﻧﺎﻡ ﻭ ﺁﻓﺮﻳﺪﻩ ﻫﺎﻯ ﺷﺎﻋﺮﻯ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﻭ ﺟﺎﻓﺘﺎﺩﻩ ﺭﻭﺑﺮﻭ ﻣﻰ ﺷﻮﻡ ﻛﻪ ﺳﺒﻚ ﻭ ﺳﻴﺎﻕِ ﻛﺎﺭﺵ ﺭﺍ ﺷﻨﺎﺳﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ، ﻧﺨﺴﺘﻴﻦﭘﺮﺳﺸﻰ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﻳﻢ ﭘﻴﺶ ﻣﻰ ﺁﻳﺪ ﺍﻳﻦ ﺍﺳﺖ: ﺍﮔﺮ ﺍﻭ ﻧﻤﻰ ﺳﺮﻭﺩ، ﺷﻌﺮ ﭘﺎﺭﺳﻰ ﺑﺪﻭﻥﺳﺮﻭﺩﻩﻫﺎﻯ ﺍﻭ ﭼﻴﺰﻯ ﻛﻢ ﻣﻰﺩﺍﺷﺖ؟ ﺁﻳﺎ ﻣﻰﺷﻮﺩﺷﻌﺮ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺑﺪﻭﻥ ﻧﻴﻤﺎ، ﺷﺎﻣﻠﻮ، ﻓﺮﻭﻍ، ﺁﺗﺸﻰ ﻳﺎ ﺍﺧﻮﺍﻥ ﺑﻪ ﺗﺼﻮﺭ ﺁﻭﺭﺩ؟ ﺍﮔﺮ ﺩﻩ ﻫﺎﺷﺎﻋﺮﻯ ﻛﻪ ﺳﺮﻭﺩﻧﺪ ﻭ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻫﻢ ﺳﺮﻭﺩﻧﺪ، ﻭﻟﻰ تأثير ﭼﻨﺪﺍﻧﻰ ﺩﺭ ﺭﻭﻧﺪ ﺭﺷﺪ ﺷﻌﺮﻯ ﻣﺎ ﻭ ﻫﻨﺎﻳﺶِ ﮔﺴﺘﺮﺩﻩ ﺍﻯ ﺩﺭ ﺩﻝ ﻭ ﺫﻫﻦ ﺧﻮﺍﻧﻨﺪﮔﺎﻥ ﺷﻌﺮﭘﺎﺭﺳﻰ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪﺍﻧﺪ، ﻧﻤﻰﺳﺮﻭﺩﻧﺪ ﻭ ﻧﻤﻰﻧﻮﺷﺘﻨﺪ، ﻣﻌﻤﺎﺭﻯﺷﻌﺮ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﻣﺎ ﺩﭼﺎﺭ ﻛﻤﺒﻮﺩ ﻣﻰﺑﻮﺩ؟ ﺁﻳﺎ ﺍﻳﻦ ﭘﺮﺳﺶ، ﺳﻨﺠﺶ ﻭﻣﻠﺎﻛﻰ ﺑﺮﺍﻯ ﺩﺍﻭﺭﻯ ﭘﻴﺮﺍﻣﻮﻥ ﻛﻴﻔﻴﺖِ ﻭﺍﺭﺯﺵ ﺷﻌﺮ ﺷﺎﻋﺮﺍﻥ ﺩﺭﻣﻴﺎﻥ ﻧﻤﻰﻧﻬﺪ؟ ﻣﻬﺪﻯ ﺳﻬﻴﻠﻰ ﺷﻌﺮﺳﻨﺘﻰ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﺧﻮﺏ ﻣﻰﺷﻨﺎﺧﺖ ﻭﺣﺠﻢ ﻭﺳﻴﻌﻰﺍﺯﺁﻥ ﺭﺍ ﺩﺭﺣﺎﻓﻈﻪ ﺩﺍﺷﺖ. ﺍﻭ ﭼﻨﺪﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪ ﺍﺯﺷﻌﺮﻫﺎﻯﺍﺵ ﺭﺍ ﻫﻢ ﻧﺸﺮ ﺩﺍﺩ، ﺍﻣﺎ ﻧﻘﺶ ﻭتأثير ﺍﻭﺩﺭﺷﻌﺮ ﻫﻤﺮﻭﺯﮔﺎﺭ ﻣﺎﭼﻪ ﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺑﻮﺩ؟ ﺁﻓﺮﻳﻨﺶ ﺷﻌﺮ، ﺩﺭ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﮔﺎﻡ، ﺍﻣﺮﻯﺷﺨﺼﻰﺍﺳﺖ.ﺍﻣﺎ ﻣﻨﺘﺸﺮ ﻛﺮﺩﻥﺁﻥ ﺩﺭ ﻭﺍﻗﻊ ﻭﺍﺭﺩ ﺷﺪﻥ ﺑﻪ ﻣﻴﺪﺍﻧﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺩﺭﻳﻚﺳﻮﻯ ﺁﻥ ﻓﺮﺩﻭﺳﻰ ﻭ ﺣﺎﻓﻆ ﻭ ﺭﻭﺩﻛﻰ، ﻭﺩﺭﺳﻮﻯ ﺩﻳﮕﺮﺵ، ﻧﻴﻤﺎ ﻭ ﺷﺎﻣﻠﻮ ﻭ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪﺍﻧﺸﺎﻥﺍﻳﺴﺘﺎﺩﻩﺍﻧﺪ. ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺎ ﺣﻀﻮﺭ ﺩﺭ ﻣﻴﺪﺍﻥ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺷﻌﺮ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺳﻨﺠﺶ ﻭﺩﺍﻭﺭﻯ ﻣﻰﮔﺬﺍﺭﺩ.ﺍﺯﺁﻥﭘﺲ، ﻫﺮﻛﺴﻰ ﺍﺧﺘﻴﺎﺭ ﺩﺍﺭﺩ ﺑﺎ ﻣﻌﻴﺎﺭﻫﺎﻯ ﺷﻨﺎﺧﺘﻪ ﺷﺪﻩﻯ ﺷﻌﺮﻯ ﺩﺭﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭﺟﻬﺎﻥ، ﻭ ﺑﺎ ﺳﻠﻴﻘﻪﻯﺷﺨﺼﻰ ﺧﻮﺩ، ﺷﺎﻋﺮﻭ ﺷﻌﺮﻫﺎﻯﺍﺵ ﺭﺍ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻰ ﻛﻨﺪ. ﺍﻳﻦ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻰ ﺑﻪ ﺧﻮﺩﻯ ﺧﻮﺩ ﺩﺭﺫﻫﻦ ﺧﻮﺍﻧﻨﺪﻩ ﺻﻮﺭﺕﻣﻰﮔﻴﺮﺩ، ﻓﺎﺭﻍ ﺍﺯﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﺑﻴﺎﻥ ﺷﻮﺩ ﻳﺎﻧﻪ. ﺍﻳﻦ ﺩﺍﻭﺭﻯ ﺳﭙﻬﺮﻯ ﻭﻓﺮﻭﻍ ﺭﺍ ﺩﺭﺟﺎﻳﻰ ﺣﺬﻑ ﻧﺎﺷﺪﻧﻰ ﺩﺭﺟﻐﺮﺍﻓﻴﺎﻯ ﺷﻌﺮﻯﻣﻰﻧﺸﺎﻧﺪ ﻭﺳﻬﻴﻠﻰ ﻭ ﻫﻤﺎﻧﻨﺪﺍﻧﺶ ﺭﺍ ﺍﺯﺍﻳﻦ ﺟﻐﺮﺍﻓﻴﺎﻯ ﺍﺩﺑﻰ ﺣﺬﻑ ﻣﻰﻛﻨﺪ.

ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻰ ﻛﺎﺭﺷﻨﺎﺳﺎﻧﻪ ﺩﺭﺑﺎﺭﻩﻯ ﺳﺮﻭﺩﻩﻫﺎﻯ ﺍﻳﻦﻳﺎ ﺁﻥ ﺷﺎﻋﺮ ﻣﻮﺿﻮﻉ ﺑﻌﺪﻯ ﺍﺳﺖ. ﭘﺲ ﺍﺯﺁﻥ ﻛﻪ ﺷﺎﻋﺮﻯ ﺍﺛﺒﺎﺕ ﻳﺎ ﻧﻔﻰ ﺷﺪ، ﭼونیﻫﺎ ﻭﭼﺴﺎﻧﻰ ﺁﻓﺮﻳﺪﻩﻫﺎﻳﺶﻣﻮﺭﺩ ﺍﺭﺯﻳﺎﺑﻰ ﻛﺎﺭﺷﻨﺎﺳﺎﻥ ﺍﺩﺑﻰ ﻗﺮﺍﺭ ﻣﻰﮔﻴﺮﺩ. ﺑﻨﺎﺑﺮﺍﻳﻦ ﭘﻴﺶ ﺍﺯ ﻫﺮﭼﻴﺰ ﻳﺎﻓﺘﻦ ﻭﺩﻳﺪﻥ ﻳﻚ ﺷﺎﻋﺮﺩﺭ ﺟﻐﺮﺍﻓﻴﺎﻯ ﺷﻌﺮﺍﺳﺖ. ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻣﻌﻴﺎﺭ ﻫﻤﻴﻦ ﺍﺳﺖ. ﻣﻰﺗﻮﺍﻥ ﺑﺮﻳﻚ ﻳﺎ ﭼﻨﺪ ﺷﻌﺮ ﺍﺯﻳﻚ ﺷﺎﻋﺮ ﺍﻧﮕﺸﺖ ﮔﺬﺍﺷﺖ ﻛﻪ ﻣﺎﻧﺪﻧﻰ ﺑﻮﺩﻩ، ﻫﺴﺘﻨﺪ ﻭﻳﺎ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ ﺑﻮﺩ .ﺍﻣﺎ ﻣﻴﺰﺍﻥ تأثيرﮔﺬﺍﺭﻯ ﻳﻚ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺮﺗﻜﺎﻣﻞ ﺷﻌﺮﻯ ﻳﻚ ﺯﺑﺎﻥ ﻭﺩﺭ ﺟﺮﻳﺎﻥﺯﻣﺎﻥ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﻓﺮﺍﺗﺮﻯ ﺩﺍﺭﺩ. ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺎ ﺩﻩ ﻫﺎ ﻏﺰﻝ ﻧﺎﺏﺍﺵ ﺍﺯ ﺩﻟﻰ ﺑﻪ ﺩﻟﻰ ﻭﺍﺯ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﺑﻪ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﺩﻳﮕﺮ ﻣﻰﺭﻭﺩ.ﺣﺎﻓﻆ ﺑﺎ ﺷﻌﺮﺵ، ﺩﺭ ﻫﻤﻪﻯ ﺩﻭﺭﺍﻥﻫﺎ ﻭﺩﺭﻣﻴﺎﻥ ﺑﺴﻴﺎﺭﺍﻥ ﺟﺮﻳﺎﻥ ﺍﺩﺑﻰ، ﺟﺮﻳﺎﻥ ﻓﻜﺮﻯ ﻭ ﻋﺎﻃﻔﻰ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻣﻰﻛﻨﺪ. .ﻟﺬﺍﺍﻭ ﺳﺘﺎﺭﻩﻯ ﺩﺭﺷﺘﻰ ﺩﺭ ﻛﻬﻜﺸﺎﻥ ﭘﺮﺳﺘﺎﺭﻩﻯ ﺷﻌﺮ ﻓﺎﺭﺳﻰ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﻛﻬﻜﺸﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﺑﺴﻴﺎﺭﻯ ﺍﺯﺳﺘﺎﺭﻩﻫﺎﻯﻛﻢ ﺳﻮﻯﺍﺵ ﻣﺮﺩﻩﺍﻧﺪ، ﮔﺮﭼﻪ ﻫﻨﻮﺯ ﻭﺍﭘﺴﻴﻦ ﺗﺎﺑﺶﻫﺎﻯ ﺯﻣﺎﻥِ ﺣﻴﺎﺕﺷﺎﻥ، ﺑﻪﺻﻮﺭﺕ ﻧﺎﻣﻰ، ﻳﺎﺩﻯ، ﺑﻴﺘﻰﻭﻳﺎ ﺩﺭﻛﺘﺎﺏﻫﺎﻯ ﺗﺬﻛﺮﻩﻯ ﺷﺎﻋﺮﺍﻥ ﻭﺗﺎﺭﻳﺦ ﺍﺩﺑﻴﺎﺕ ﺑﻪ ﻣﺎ ﻣﻰﺭﺳﻨﺪ. ﺍﺯﺍﻳﻦ ﻣﻨﻈﺮﺑﻪ ﺷﺎﻋﺮﺍﻥ ﺟﺎ ﺍﻓﺘﺎﺩﻩﺍﻯﺑﻨﮕﺮﻳﻢ ﻛﻪ ﮔﺴﺘﺮﻩ ﻭﮊﺭﻓﺎﻯ ﺷﻌﺮ ﻭﻓﻜﺮ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺗﺎ ﺣﺪ ﺯﻳﺎﺩﻯ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩﻩﺍﻧﺪ. ﻭ ﺷﺎﻋﺮﺍﻧﻰ ﺗﺜﺒﻴﺖ ﺷﺪﻩ ﺑﻪ ﺷﻤﺎﺭ ﻣﻰﺁﻳﻨﺪ. ﻭﺑﻪ ﺩﻭﺭ ﺍﺯﺩﺍﻭﺭﻯﻫﺎﻯ ﺷﺘﺎﺑﻨﺎﻙﺑﭙﺮﺳﻴﻢ ﺩﻭﺍﻡ ﻛﺪﺍﻣﻴﻚ ﺍﺯﺷﺎﻋﺮﺍﻥ ﻫﻤﺮﻭﺯﮔﺎﺭ ﻣﺎ ﺑﺮﺟرﻴﺪﻩﻯ ﻋﺎﻟﻢ ﺛﺒﺖ ﺷﺪﻩ ﻭ ﻣﻰﺷﻮﺩ ﻭﻛﺪﺍﻣﻴﻚ ﺍﺯﺁﻥﻫﺎﺍﺯﺩﻝ ﺑﺮﻭﻧﺪ ﭼﻮﺍﺯﺩﻳﺪﻩ ﺭﻭﻧﺪ؟

ﺍﺯ ﺍﻳﻦﭘﻴﺶ ﻧﻮﺷﺘﺎﺭ ﺩﺭﻣﻰ ﮔﺬﺭﻡ ﺗﺎ ﺷﻌﺮ ﮊﺍﻟﻪ ﻯ ﺍﺻﻔﻬﺎﻧﻰ ﺭﺍ ﺍﺯ ﻣﻨﻈﺮﻯ ﺩﻳﮕﺮ ﻭ ﺑﺎ ﺳﻨﺠﺸﻰ ﺩﻳﮕﺮ ﻧﮕﺎﻩﻛﻨﻢ. ﮊﺍ ﻟﻪ ﺍﺻﻔﻬﺎﻧﻰ ﺷﺎﻋﺮﻯ ﺍﺳﺖ دور از ميهن، ﺍﻣﺎ ﺑا ﻣﻴﻬﻦ ﺍﺵ. ﺩﻟﺒﺴﺘﮕﻰ ﺍﻳﻦ ﺑﺎﻧﻮﻯ ﺣﺴﺎﺱﻭ ﻧﺎﺯﻙ ﺩﻝ ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﻭ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺩﻩﻫﺎ ﺳﺎﻝ ﺩﻭﺭﻯ ﺍﺯ ﻭﻃﻦ ﻭ ﺯﻳﺴﺘﻦ ﺩﺭ ﻓﺮﻫﻨﮓ ﺍﺭﻭﭘﺎﻳﻰ، ﻛﻤﺎﻛﺎﻥ ﻧﮕﺎﻩ ﺑﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ، ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺁﻥ ﺩﺍﺭﺩ. ﻧﮕﺎﻩِ ﺷﻌﺮﻯ ﺍﻭ ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻫﻢ ﻋﺎﻃﻔﻰﺍﺳﺖ ﻭ ﻫﻢ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻰ. ﻋﺎﻃﻔﻰ ﺍﺳﺖ، ﺁﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻭﻯ ﺑﻪ ﺭﻭﺩ ﻭ ﻛﻮﻩ ﻭ ﮔﻴﺎﻩ ، ﺑﻪ ﻃﺒﻴﻌﺖ ﻭ ﺷﻬﺮﻫﺎﻯﺍﻳﺮﺍﻥ ﻣﻰ ﻧﮕﺮﺩ ﻭ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺍﺳﺖ، ﺁﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻭ ﻭﺿﻌﻴﺖ ﺳﻴﺎﺳﻰ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺭﻭﻳﺎﺭﻭﻣﻰ ﮔﺮﺩﺩ:

ﺑُﺖ ِ ﮔﻠﻰ، ﺑﺖ ﺯﺭﻳﻦ، ﭼﻮ ﻫﺮ ﺑﺖ ﺩﻳﮕﺮ
ﺧﻠﻞﭘﺬﻳﺮ ﺑﻮﺩ
ﻟﻴﻚ ﺁﻧﭽﻪ جاويد ﺍﺳﺖ
ﻭﺟﻮﺩ ﻣﺮﺩﻡ ﻭ ﺗﺎﺭﻳﺦ ﻭ ﺭﺯﻡ ﻭ ﺍﻣﻴﺪ ﺍﺳﺖ.
ﻭ ﻣﻦ ﻭﻃﻦ ﺭﺍ ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﭼﻬﺎﺭ ﺩﺍﺭﻡ ﺩﻭﺳﺖ.

ﻭﻃﻦ، ﺩﻭ ﭼﺸﻢ ﻭ ﺩﻭﻓﺮﺯﻧﺪ ﻣﻦ، ﻧﺜﺎﺭﺕ ﺑﺎﺩ
ﺷﻜﻮﻫﻤﻨﺪﻯ ﻭ ﺷﺎﺩﻯ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﻳﺎﺭﺕ ﺑﺎﺩ.
ﺍﻟﺒﺮﺯ ﺑﻰﺷﻜﺴﺖ. ﺹ ۳۳

تأثير ﻣﻨﺎﻇﺮ ﺯﺍﺩ ﺑﻮﻣﻰ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺑﺮﮊﺍﻟﻪ ﻯ ﻛﻮﺩﻙ، ﻧﻮﺟﻮﺍﻥ ﻭ ﺟﻮﺍﻥِ ﭼﻨﺪ ﺩﻫه ی ﭘﻴﺶ ﺑﻪﺍﻧﺪﺍﺯﻩ ﺍﻯ ﻋﻤﻴﻖ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻭﻯ ﺣﺘﺎ ﺍﮔﺮ ﭼﻬﻞ ﻳﺎ ﭘﻨﺠﺎﻩ ﺳﺎﻝ ﺑﻌﺪ ﺩﺭ ﺷﻬﺮ ﺭﻡ ﺑﺎﺷﺪ ﻭ ﻣﻨﺎﻇﺮ ﺁﻥﺟﺎ ﺭﺍ ﺗﻮﺻﻴﻒ ﻛﻨﺪ، ﺩﺭﭘﺎﻳﺎﻥ، ﻋﺎﻃﻔﻪ ﻭ ﺧﻴﺎ ﻟﺶ ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻣﻰ ﭘﻴﻮﻧﺪﺩ، ﻭ ﺁﻫﻰ ﺟﺎﻧﺴﻮﺯ ﻭ ﺣﺴﺮﺕﺑﺎﺭ ﺍﺯ ﺩﻝ ﺑﺮﻣﻰﺁﻭﺭﺩ:

ﺍﻳﺘﺎﻟﻴﺎ
ﺍﻯ ﺷﺎﻫﻜﺎﺭ ﻧﻐﻤﻪﻫﺎ
ﺍﻯ ﺳﺮﺯﻣﻴﻦ ﺁﻓﺘﺎﺑﻰ،
ﺍﺯ ﻳﺎﺩ ﺩﻳﺪﺍﺭ ﺗﻮ ﺷﺎﺩﻡ
ﺯﻳﺮﺍ ﺗﻮﺍﻳﺮﺍﻥ ﻣﺮﺍ ﺁﺭﻯ ﺑﻪ ﻳﺎﺩﻡ.
ﺑﺎ ﻣﺮﺩﻡ ﭘﺮ ﺭﻧﺞ ﻭ ﺭﺯﻣﺶ
ﺑﺎ ﻣﺮﺩﻡ ﺧﻮﻥﮔﺮﻡ ﭘﺮﺣﺮﻑ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪ
ﺑﺎ ﺷﻌﺮ ﻭ ﻓﺮﻫﻨﮕﺶ ﻛﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﺟﺎﻭﺩﺍﻧﻪ.
ﺍﻟﺒﺮﺯ...ﺹ ۶۰

ﭼﻨﻴﻦ ﺑﻪ ﻧﻈﺮ ﻣﻰ ﺭﺳﺪ ﻛﻪ ﮊﺍﺍﻟﻪ ﻛمتر ﺗﻮﺍﻧﺴﺘﻪﺍﺳﺖ ﺍﺯ ﺯﻳﺒﺎﻳﻰ ﺟﻬﺎﻥ ﺩﺭ ﻏﻴﺎﺏ ﻣﻴﻬﻦﺍﺵ ﻟﺬﺕ ﺑﺒﺮﺩ. ﻧﻮﺳﺘﺎﻟﻮﮊﻯ ﺩﺭﺩﻧﺎﻛﻰ ﻛﻪ ﺷﻌﺮ ﺍﻭ ﺭﺍ ﺩﺭﺧﻮﺩﭘﻴﭽﻴﺪﻩ، ﻣﺎﻧﻊ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﺗﺎ ﺍﻭ ﺍﺯ ﺯﻧﺪﮔﻰ ﺧﻮﺩ ﻭ ﺯﻳﺴﺘﮕﺎﻩ ﻫﺎﻯ ﺑﺮﻭﻧﻤﺮﺯﻯ ﺍﺵ ﻛﺎﻡ ﺑﮕﻴﺮﺩ. ﺷﻜﺴﺖﻫﺎﻯ ﺳﻴﺎﺳﻰ، ﺷﻌﺮ ﺍﻭ ﺭﺍ ﻫﻤﻨﺸﻴﻦ ﺍﻓﺴﻮﺱ ﻭﺩﺭﻳﻎ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ. ﻭ ﺩﻭﺭ ﺑﻮﺩﻥ ﺍﺯ ﻣﻴﻬﻨﻰ ﻛﻪ ﺩﻳﮕﺮ ﻫﻤﺎﻥﻣﻴﻬﻦ ﺗﺮﻙ ﺷﺪﻩ ﺩﺭ ﻫﻨﮕﺎﻡ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﺍﻭ ﻧﻴﺴﺖ، ﺷﻌﺮ ﻭﻯ ﺭﺍ ﻏﺒﺎﺭﺁﻟﻮﺩ ﻭ ﺧﺎﻛﺴﺘﺮﻯ ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ.

ﮊﺍﻟﻪ ﻫﺮﺟﺎﻛﻪ ﻧﮕﺎﻫﻰ ﻋﺎﻃﻔﻰ ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺩﺍﺭﺩ، ﺩﺭﺟﺴﺘﺠﻮﻯ ﺷﻬﺮﻯ ﮔﻤﺸﺪﻩ ﺩﺭ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ. ﻭ ﻫﺮﺟﺎ ﻛﻪ ﻧﮕﺎﻫﻰﺍﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﺩﺍﺭﺩ، ﺩﺭ ﺟﺴﺘﺠﻮﻯ ﺷﻬﺮ ﻳﺎ ﺁﺭﻣﺎﻧﺸﻬﺮﻯ ﺩﺭ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﺍﺳﺖ:

ﺩﺭ ﭘﺲ ﺁﻥ ﻛﻮﻩﻫﺎﻯ ﺩﻭﺭ ﺗﻨﺎﻭﺭ
ﺩﻭﺭﺗﺮ، ﺁﻧﺴﻮﻯ ﺍﺑﺮﻫﺎ ﻭ ﺍﻓﻖﻫﺎ
ﺩﺭ ﺩﻝ ﭘﺮ ﺭﺍﺯ ﺁﻥ ﺳﺘﺎﺭﻩﻯ ﺷﺐﺧﻴﺰ،
ﺩﻭﺭﺗﺮ ﺁﻧﺠﺎ ﻛﻪ ﻫﻴﭻ ﺁﺏ ﻭ ﻫﻮﺍ ﻧﻴﺴﺖ
ﻫﺴﺖ ﻓﻀﺎﻫﺎ ﻛﻪ ﺩﺭ ﺗﺼﻮﺭ ﻣﺎ ﻧﻴﺴﺖ.
...
ﭼﻮﻥ ﺑﭙﺬﻳﺮﻡ ﻛﻪ ﺯﻧﺪﮔﻰ ﻭ ﺯﻣﺎﻧﻪ
ﻣﻨﺤﺼﺮ ﺳﺎﻛﻨﺎﻥ ﺭﻭﻯ ﺯﻣﻴﻦ ﺍﺳﺖ؟
...
ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺻﺪﻫﺎﻫﺰﺍﺭ ﺳﺎﻝ ﻣﻦ ﻭ ﺗﻮ
ﺭﻭﻯ ﭘﺮ ﻭ ﺑﺎﻝ ﺷﻌﻠﻪﻫﺎﻯ ﺧﺮﻭﺷﺎﻥ
ﭼﻮﻥ ﺩﻭﭘﺮﻧﺪﻩ، ﭘﺮﻧﺪﻩﻫﺎﻯ ﻃﻠﺎﺋﻰ
ﺁﺯﺍﺩ ﺍﺯ ﺭﻧﺞ ﻭ ﺑﻰﺧﺒﺮ ﺯﺟﺪﺍﺋﻰ،
ﺷﺎﻳﺪ ﺩﺭ ﺑﻰﻛﺮﺍﻧﻪﻯ ﺍﺑﺪﻳﺖ
ﻣﺎ ﺭﺍ ﺩﻳﺪﺍﺭ ﻫﺴﺖ ﻭ ﻧﻴﺴﺖ ﻗﻴﺎﻣﺖ.
ﺍﻟﺒﺮ.... ﺹ ۴۶

ﺩﺭ ﺳﺎﻝﻫﺎﻯﻧﺨﺴﺖِ ﺍﻧﻘﻠﺎﺏ ۱۳۵۷ ﺗﻌﺒﻴﺮ ﺑﻬﺎﺭﺁﺯﺍﺩﻯ ﻭﺭﺩ ﺯﺑﺎﻥ ﻫﻤﮕﺎﻥ ﺑﻮﺩ ﻭ ﮊﺍﻟﻪ ﻧﻴﺰ ﭘﺲ ﺍﺯ ﺳﺎﻝﻫﺎ ﺩﻭﺭﻯ، ﺑﻪ ﻭﻃﻦ ﺑﺮﮔﺸﺘﻪ ﺑﻮﺩ. ﺩﺭﺍﻳﻦ ﺑﺎﺭﻩ ﺳﺮﻭﺩﻩ ﺑﻮﺩ:

ﺑﻬﺎﺭ ﺗﺎﺯﻩ ﻧﻔﺲ ﺁﻣﺪ ﻭ ﭘﺮﺳﺘﻮﻫﺎ
ﺑﻪ ﺳﻮﻯ ﻟﺎﻧﻪﻯ ﺧﻮﺩ ﺷﺎﺩﻣﺎﻧﻪ ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ
ﭘﺮﻧﺪﮔﺎﻥ ﺳﻔﺮ ﻛﺮﺩﻩ ﺍﺯ ﮔﻠﺴﺘﺎﻥﻫﺎ
ﺑﺮﺍﻯ ﺳﺎﺧﺘﻦ ﺁﺷﻴﺎﻧﻪ ﺑﺮﮔﺸﺘﻨﺪ.
ﺍﻟﺒﺮﺯ... ﺹ ۴۳

ﮊﺍﻟﻪ ﻧﮕﺎﻫﻰ ﺑﻪ ﺭﻭﺯ ﻭ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺩﺍﺷﺘﻪ، ﻭ ﺍﺯ ﺟﻨﮓ ﻭ ﺑﺮﺍﺩﺭﻛﺸﻰﻭ ﺳﺘﻢ ﺑﺮ ﺭﻭﺳﺘﺎﻳﻴﺎﻥ ﻭ ﺯﺣﻤﺘﻜﺸﺎﻥ ﺳﺮﻭﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﺗﻔﺎﻗﺎ ﺑﻴﺸﺘﺮ ﺍﻳﻦ ﮔﻮﻧﻪ ﺷﻌﺮﻫﺎﻯ ﺍﻭ ﺩﺭ «ﺍﻟﺒﺮ ﺑﻰ ﺷﻜﺴﺖ» ﻏﻨﺎ ﻭ ﮊﺭﻓﺎﻯ ﺷﻌﺮﻫﺎﻯ ﻋﺎﻃﻔﻰ ﺍﻭ ﺩﺭ ﻛﺘﺎﺏِ «ﺗﺮﻧﻢ ﭘﺮﻭﺍﺯ» ﺭﺍ ﻧﺪﺍﺭﻧﺪ. ﻭ ﮔﺬﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﻧﻤﻰ ﺗﻮﺍﻧﺪ ﺁﻥ ﻫﺎ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺧﻮﺩ ﻭﺑﺎ ﺧﻮﺩ ﻧﮕﻬﺪﺍﺭﺩ.

ﺑﻬﺎﺭ ﻣﮋﺩﻩ ﺭﺳﺎﻥ، ﺍﻯ ﺑﻬﺎﺭ ﻣﮋﺩﻩﺭﺳﺎﻥ،
ﺑﻪ ﺑﺰﻡ ﻭ ﺳﻨﮕﺮ ﺁﺯﺍﺩﮔﺎﻥ ﮔﻞﺍﻓﺸﺎﻥ ﺑﺎﺵ.
ﭘﻴﺎﻡ ﺗﺎﺯﻩﻯ ﭘﻴﺮﻭﺯﻯ ﻭ ﺍﻣﻴﺪ ﺁﻭﺭ
ﺑﺮﺍﻯ ﻣﻨﺘﻈﺮﺍﻥ، ﺑﻬﺘﺮﻳﻦ ﺑﻬﺎﺭﺍﻥ ﺑﺎﺷﺪ.

ﺍﺯ ﺟﺴﺘﺠﻮﻯ ﺷﻬﺮﻯ ﮔﻤﺸﺪﻩ ﺩﺭ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﻫﺎ ﻧﻮﺷﺘﻢ. ﺍﻳﻦ، ﺳﺮﺷﺖِ ﺷﻌﺮِ ﺑﺴﻴﺎﺭﻯ ﺍﺯ ﺷﺎﻋﺮﺍﻥ ﺑﺮﻭﻧﻤﺮﺯﻯ ﻣﺎ ﺍﺳﺖ. ﻛﻤﺘﺮ ﻛﺴﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﻧﺪﺍﻧﺪ ﺷﻬﺮ ﻭ ﺯﻳﺴﺘْﻤﻜﺎﻧﻰﻛﻪ ﻳﻜﺎﻳﻚ ﻣﺎ ﺩﺭ ﭘﻨﺠﺎﻩ ﻳﺎ ﺑﻴﺴﺖ ﺳﺎﻝ ﭘﻴﺶ ﭘﺸﺖ ﺳﺮﻧﻬﺎﺩﻩ ﺍﻳﻢ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﺩﭼﺎﺭ ﺩﮔﺮﮔﻮﻧﻰ ﺷﺪﻩ ﺍﻧﺪﻛﻪ ﺑﺎ ﻫﻤﺎﻥ ﺷﻬﺮ ﺍﻣﺮﻭﺯﻯ ﻳﻜﻰ ﻧﻴﺴﺘﻨﺪ. ﺷﻬﺮﻫﺎﻯ ﮔﻤﺸﺪﻩﻯ ﻣﺎ ﺩﺭﺯﻳﺮ ﺷﻬﺮﻫﺎﻯ ﺗﺎﺯﻩ ﺍﻣﺎ ﺑﺎ ﻫﻤﺎﻥﻧﺎﻡ ﻭ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﻓﻦ، ﻳﺎ ﺗﻮﺳﻂ ﺁﻥ ﻫﺎ ﮔﻮﺍﺭﺩﻩ ﺷﺪﻩ ﺍﻧﺪ. ﺩﻳﮕﺮ ﺍﺯ ﻛﻮﭼﻪ ﻫﺎ ﻭ ﻣﺤﻠﻪ ﻫﺎﻯ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﻛﻮﺩﻛﻰﻣﺎ ﭼﻨﺪﺍﻥ ﭼﻴﺰﻯ ﺑﻪ ﻫﻤﺎﻥ ﻧﺸﺎﻧﻰ ﻭ ﺷﻜﻞ ﻧﻤﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺁﻥ ﻛﻮﭼﻪ ﻫﺎ ﻭ ﻣﺤﻠﻪﻫﺎ، ﺑﺎﻍ ﻫﺎ ﻭ ﻛﻮﭼﻪﺑﺎﻍ ﻫﺎ ﺗﻨﻬﺎ ﺩﺭﺫﻫﻦ ﻣﺎ ﺑﻪ ﺣﻴﺎﺕ ﺧﻮﺩ ﺍﺩﺍﻣﻪ ﻣﻰﺩﻫﻨﺪ. ﺁﻥ ﻫﺎ ﺟﺎﻳﺸﺎﻥ ﺭﺍ ﺑﻪ ﻛﻮﭼﻪ ﻫﺎ، ﺧﻴﺎﺑﺎﻥﻫﺎ ﻭ ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻥ ﻫﺎﻯ ﺗﺎﺯﻩ ﺍﻯ ﺩﺍﺩﻩ ﺍﻧﺪ. ﺩﺭ ﻧﻤﻮﻧﻪ ﺍﻯ ﺩﻳﮕﺮ، ﻧﻴﺸﺎﺑﻮﺭ ﻛﻪ ﺍﺯ ﻗﺮﻥ ﻫﺎ ﭘﻴﺶ ﻫﻤﻴﻦﻧﺎﻡ ﺭﺍ ﺩﺍﺷﺘﻪ، ﺑﺎﺭﻫﺎ ﺩﺭ ﮔﺬﺭ ﺯﻣﺎﻥ ﻭ ﺟﻨﮓ، ﻭﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﺑﺎﺯﺳﺎﺯﻯ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﻧﻴﺸﺎﺑﻮﺭ ﺍﺑﻮﺳﻌﻴﺪﺍﺑﻰ ﺍﻟﺨﻴﺮ ﺯﻳﺮ ﻧﻴﺸﺎﺑﻮﺭ ﺍﻣﺮﻭﺯﻯ ﺩﻓﻦ ﻭ ﻓﺮﺍﻣﻮﺵ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﮔﺮﭼﻪ ﺑﺮﺧﻰ ﻧﺸﺎﻧﻪ ﻫﺎ ﻭ ﻣﻜﺎﻥﻫﺎ، ﻫﻤﭽﻮﻥ ﺭﻭﺩﻫﺎ، ﻛﻮﻩ ﻫﺎ ﻭ ﺑﺮﺧﻰ ﻋﻤﺎﺭﺍﺕ ﺗﺎﺭﻳﺨﻰ ﺑﺮﺟﺎﻯ ﺧﻮﺩ ﻣﺎﻧﺪﻩﺍﻧﺪ. ﻭ ﻣﻰ ﻣﺎﻧﻨﺪ. ﺍﻣﺎ ﻣﻨﺎﻇﺮﭘﻴﺮﺍﻣﻮﻥ ﺁﻥ ﻫﺎ ﺩﺳﺘﺨﻮﺵ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﻭ ﺩﮔﺮﮔﻮﻧﻰ ﻣﻰ ﺷﻮﻧﺪ. ﻟﺬﺍ ﺷﺎﻋﺮ، ﺍﮔﺮ ﺯﻣﺎﻧﻰ ﺩﺭﺍﺯ ﺩﺭ ﻣﻬﺎﺟﺮﺕﻭ ﺗﺒﻌﻴﺪ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺑﺎﺷﺪ، ﺩﺭ ﻧﻮﺳﺘﺎﻟﻮﮊﻯ ﻫﺎﻯﺍﺵ ﺍﺯ ﺁﺩﻡ ﻫﺎ، ﻣﻨﺎﻇﺮ ﻭ ﻣﺮﺍﻳﺎﻳﻰ ﺳﺨﻦ ﻣﻰ ﮔﻮﻳﺪ ﻛﻪﻣﺮﺩﻩ ﻭ ﻧﻴﺴﺖ ﺷﺪﻩ، ﻭ ﻳﺎ ﺩﮔﺮﮔﻮﻥ ﮔﺸﺘﻪﺍﻧﺪ، ﻭ ﻳﺎ ﺯﻳﺮ ﻣﻨﺎﻇﺮ ﺑﻌﺪﻯ ﺩﻓﻦ ﺷﺪﻩﺍﻧﺪ. ﺟﺴﺘﺠﻮﻯ ﺷﻬﺮﻫﺎﻯﮔﻤﺸﺪﻩ ﺑﻰ ﻫﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺮﺍﻯ ﻫﻤﻴﺸﻪ ﭘﺸﺖ ﺯﻣﺎﻥ ﻣﺎﻧﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﻭ ﻗﺎﺑﻞ ﺑﺎﺯﮔﺸﺖ ﻭ ﺑﺎﺯﻳﺎﻓﺖﻧﻴﺴﺖ. ﭘﺲ ﺯﺍﺭﻯ ﻭ ﺑﻰ ﻗﺮﺍﺭﻯ ﺑﺮﺍﻯ ﺍﺯ ﺩﺳﺖ ﺭﻓﺘﻪ ﻫﺎ، ﺁﺯﺭﺩﻥ ﺧﻮﻳﺶ ﻭ ﺩﻳﮕﺮﺍﻥ ﺍﺳﺖ. ﻣﮕﺮ ﺁﻥ ﻛﻪﺍﺭﺟﺎﻉ ﺷﻌﺮ ﺑﻪ ﺍﻳﻦ ﭼﻴﺰﻫﺎ ﻣﻨﻈﺮﻯ ﻓﻠﺴﻔﻰ ، ﺍﺳﻄﻮﺭﻩ ﺍﻯ ﻭ ﻋﺎﻃﻔﻰ ﺭﺍ ﺑﮕﺸﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺧﻮﺩِ ﺁﻥ ﭼﻴﺰﻫﺎﺩﻳﮕﺮ ﺍﻫﻤﻴﺖ ﺩﺭﺟﻪ ﺍﻭﻝ ﻧﺪﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﻨﺪ. ﺑﻞ ﻛﻪ ﺑﻬﺎﻧﻪ ﺍﻯ باشند ﺑﺮﺍﻯ ﺍﻳﺠﺎﺩ ﻳﻚ ﻃﺮﺡ ﻋﺎﻃﻔﻰ - ﺧﻴﺎﻟﻰ ﻳﺎ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﮕﺮﺍﻳﺎﻧﻪ. ﻭﮔﺮﻧﻪ ﺯﺍﺭﻳﺪﻥ، ﺩﻝ ﺗﻨﮕﻰ ﺑﺮﺍﻯ ﻣﺮﺩﻩ ﻫﺎ ﻭ ﺩﻓﻦ ﺷﺪﻩ ﻫﺎ ﮔﺮﻫﻰ ﺍﺯﺩﻝ ﻭ ﺍﻧﺪﻳﺸﻪﻯ ﺍﻧﺴﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺩﺭ ﻋﺼﺮ ﺍﻧﻔﺠﺎﺭ ﺍﻃﻠﺎﻋﺎﺕ ﻭ ﺗﻐﻴﻴﺮﺍﺕ ﺑﺮﻕﺁﺳﺎ ﻣﻰ ﺯﻳﺪ، ﺳﺎﺯﻧﺪﻩ، ﭘﺬﻳﺮﺍ ﻭ ﮔﻮﺍﺭﺍ ﻧﻴﺴﺖ.

ﻧﮕﺎﻩ ﺷﻴﻔﺘﻪﻯ ﮊﺍﻟﻪ ﺑﻪ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﺭﺍ ﻛﻪ ﻧﮕﺎﻫﻰ ﺣﻘﻴﻘﺘﺎً ﺑﻰ ﺭﻳﺎ ﻭ ﺑﻰ ﺷﻴﻠﻪ ﭘﻴﻠﻪ، ﻭ ﺩﻭﺭ ﺍﺯ ﺷﻮﻭﻧﻴﺴﻢﺍﺳﺖ ﺑﺎﻳﺪ ﺳﺘﻮﺩ، ﻭ ﻧﻴﺰ ﺩﺭﻫﻤﺎﻥﺣﺎﻝ ﻣﻰﺗﻮﺍﻥ ﭘﺮﺳﺸﻰ ﺩﺭﺑﺮﺍﺑﺮ ﻛﺎﺭﺍﺋﻰ ﻭ ﻛﺮﺍﻣﺖ ﺁﻥ ﻧﻬﺎﺩ. ﺟﺴﺘﺠﻮﻯﺁﺭﻣﺎﻧﺸﻬﺮ ﻳﺎ ﻣﺪﻳﻨﻪ ﻯ ﻓﺎﺿﻠﻪ ﻛﻪ ﺫﻫﻦ ﻫﺮ ﺯﻳﻴﻨﺪﻩ ﻭ ﺫﻳﺸﻌﻮﺭﻯ ﺩﺭﮔﻴﺮ ﺁﻥ ﺍﺳﺖ، ﻧﺎﺷﻰ ﺍﺯ ﺁﺭﻣﺎﻥﺧﻮﺍﻫﻰ ﻭ ﺁﻳﻨﺪﻩ ﮔﺮﺍﻳﻰِ ﻛﺴﺎﻧﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺟﻬﺎﻥ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺳﺎﻣﺎﻥ ﻧﻤﻰ ﺑﻴﻨﻨﺪ. ﺫﻫﻦ ﺁﺩﻣﻰﺧﻮﺩ ﺑﻪ ﺧﻮﺩ ﺩﺭ ﺟﺴﺘﺠﻮﻯ ﺑﻬﺸﺖ ﺍﺳﺖ. ﺩﺭ ﻧﺰﺩ ﺍﻫﻞ ﺧﺮﺩ، ﺍﻳﻦ ﺑﻬﺸﺖ ، ﺯﻣﻴﻨﻰ ﻭ ﺍﻳﻦ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺧﻮﺍﻫﺪﺑﻮﺩ ﻭ ﺩﺭ ﻧﺰﺩ ﺍﻫﻞ ﺩﻳﻦ ، ﺑﻬﺸﺘﻰ ﺍﺳﺖ ﺩﺭ ﺩﻧﻴﺎﻳﻰ ﺩﻳﮕﺮ ﻭ ﭘﺲ ﺍﺯ ﻣﺮﮒ. ﺩﺭﻭﺍﻗﻊ دينداران ﺍﻣﻴﺪﻯﺑﻪ ﺭﺳﺘﮕﺎﺭﻯ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩﺭﻳﻦ ﺩﻧﻴﺎ ﻧﺪﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﻟﺬﺍ ﺗﻠﺎﺷﻰ ﻫﻢ ﺑﺮﺍﻯ ﺭﺳﺘﮕﺎﺭﻯ ﺍﻳﻦ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺁﺩﻣﻰ ﻧﻤﻰﻛﻨﻨﺪ. برخی از دين مداران، ﭘﻴﺮﻭﺍﻥ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ ﺑﻪ ﺗﻦ ﺩﺭﺩﺍﺩﻥ ﺑﻪ ﺑﺴﻴﺎﺭﻯ ﺍﺯ ﺑﻠﺎﻳﺎﻯ ﺁﺳﻤﺎﻧﻰﻭ ﻣﻈﺎﻟﻢ ﺯﻣﻴﻨﻰ ﺩﻋﻮﺕ ﻣﻰ ﻛﻨﺪ. نيايش های روزانه ، ﻗﺮﺑﺎﻧﻰ ﺩﺍﺩﻥ ﺩﺭﺑﺮﺍﺑﺮ ﻣﻌﺎﺑﺪ ﻭ ﻣﻜﺎﻥ ﻫﺎﻯﻣﻘﺪﺱ، لزوم ﭘﻴﺮﻭﻯ ﺑﻰ ﭼﻮﻥ ﻭ ﭼﺮﺍﻯ دينداران ار پيشوايانشان ﻫﻤﻪ ﻭ ﻫﻤﻪ ﺑﺮﺍﻯ ﺭﺳﻴﺪﻥ ﺑﻪ ﺁﺳﺎﻳﺶ، ﺭﻫﺎﻳﻰ، ﻋﺪﺍﻟﺖ ﻭ ﺁﺯﺍﺩﻯ ﺩﺭ ﺑﻬﺸﺘﻰ ﺍﻟﻬﻰ و ﺁﻥ جهانی ﺍﺳﺖ.

...ﺑﻌﺪ ﺍﺯ ﺻﺪﻫﺎﻫﺰﺍﺭ ﺳﺎﻝ ﻣﻦ ﻭ ﺗﻮ
ﺭﻭﻯ ﭘﺮ ﻭ ﺑﺎﻝ ﺷﻌﻠﻪﻫﺎﻯ ﺧﺮﻭﺷﺎﻥ
ﭼﻮﻥ ﺩﻭﭘﺮﻧﺪﻩ، ﭘﺮﻧﺪﻩﻫﺎﻯ ﻃﻠﺎﺋﻰ
ﺁﺯﺍﺩ ﺍﺯ ﺭﻧﺞ ﻭ ﺑﻰﺧﺒﺮ ﺯﺟﺪﺍﺋﻰ،
ﺷﺎﻳﺪ ﺩﺭ ﺑﻰﻛﺮﺍﻧﻪﻯ ﺍﺑﺪﻳﺖ
ﻣﺎ ﺭﺍ ﺩﻳﺪﺍﺭ ﻫﺴﺖ ﻭ ﻧﻴﺴﺖ ﻗﻴﺎﻣﺖ.
ﺍﻟﺒﺮز.... ﺹ ۴۶

ﺧﺮﺩﻣﻨﺪﺍﻥ ﻭﺍﻧﺪﻳﺸﻪ ﻭﺭﺯﺍﻥ ﺩﻟﺒﺴﺘﻪﻯ ﺍﻳﻦ ﺟﻬﺎﻥﺍﻧﺪ ﻭ ﻣﻰ ﺧﻮﺍﻫﻨﺪ ﺑﺎ ﻛﺎﺭ ﻭ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﻭ ﭘﻴﻜﺎﺭ، ﺑﻬﺸﺘﻰ ﺯﻣﻴﻨﻰ ﺑﺮﭘﺎﻯ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻛﻪ ﺩﺭﺁﻥ ﻣﻬﺮ، ﺁﺯﺍﺩﻯ، ﻓﺮﺍﻭﺍﻧﻰ ﻭ ﻧﻌﻤﺖ ﻫﺎﻯ ﻣﺎﺩﻯ ﺩﺭ ﺩﺳﺘﺮﺱ ﻫﻤﮕﺎﻥ ﺑﺎﺷﺪ. ﻫﻤﻪﻯ ﺍﻳﻨﺎﻥ، ﻧﻪ ﺩﺭﻙ ، ﺩﺭﻳﺎﻓﺖ، ﺗﺼﻮﺭ ﻭ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻳﮕﺎﻧﻪ ﺍﻯ ﺍﺯ ﺍﻳﻦ ﺑﻬﺸﺖ ﺩﺍﺭﻧﺪ ﻭ ﻧﻪ ﺭﺍﻩ ﻭ ﺭﻭﺵ ﻭ ﻣﻨﺶﺷﺎﻥ ﺑﺮﺍﻯ ﺭﺳﻴﺪﻥﺑﻪ ﺁﻥ ﻳﻜﺴﺎﻥ ﺍﺳﺖ. ﺑﺎ ﺷﺎﺭﻩ ﺑﻪ ﻏﺮبیﻫﺎ ﻣﻰﻧﻮﻳﺴﺪ:

ﺍﻳﻨﻬﺎ، ﺗﺎﺯﻧﺪﻩﻯ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﻭ ﻓﺮﺩﺍﻳﻨﺪ.
ﻣﺎ ﺑﺎﺯﻧﺪﻩﻯ، ﺩﻳﺮﻭﺯ ﻭ ﺍﻣﺮﻭﺯﻳﻢ.
ﺍﻳﻨﻬﺎ ﺑﻪ ﻃﻮﺍﻑ ﺧﻮﺭﺷﻴﺪ ﻣﻰﺭﻭﻧﺪ.
ﻣﺎ، ﭼﻠﻪﻧﺸﻴﻦِ ﻗﻨﺪﻳﻞ ﻭ ﭘﻴﻪﺳﻮﺯﻳﻢ.
ﺗﺮﻧﻢ ﭘﺮﻭﺍﺯ. ﺹ ۲۵

ﭘﻴﺮﻭﺍﻥ ﺁﻳﻴﻦ ﻣﺎﻧﻰ ، ﻣﺰﺩﻙ ﻭ ﺣﺴﻦ ﺻﺒﺎﺡ ﺩﺭ ﺍﻳﺮﺍﻥ، ﺗﺼﻮﺭ ﻭﺭﻭﺷﻰ ﻭﻳﮋﻩ ﺑﺮﺍﻯ ﻧﻴﻞ ﺑﻪﺑﻬﺸﺖ ﺯﻣﻴﻨﻰ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺍﻧﺪ ﻭ ﭘﻴﺮﻭﺍﻥ ﺍﺣﺰﺍﺏ ﭼﭗ ﻭ ﺁﺗﻪﺋﻴﺴﺘﻰ ﺭﺍﻫﻜﺎﺭﻫﺎ ﻭ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﺩﻳﮕﺮﻯ ﺍﺯ ﺁﻥ ﺩﺍﺭﻧﺪ. ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﻫﻤﻪ ﺳﺮﺷﺖ ﻣﺸﺘﺮﻙ ﻫﻤﻪ ﻯ ﺍﻳﻦ ﻫﺎ ﺍﻳﻨﺠﻬﺎﻧﻰ ﺑﻮﺩﻥ ، ﺁﻳﻨﺪﻩ ﮔﺮﺍﻳﻰ ، ﭘﻮﻳﺶ ﻭ ﻛﻮﺷﺶ ﺑﺮﺍﻯﺑﺮﭘﺎﻳﻰ ﺍﻳﻦ ﺁﺭﻣﺎﻥ ﺷﻬﺮ ﺍﺳﺖ. ﺍﻳﻦ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﺁﺭﻣﺎﻥﺷﻬﺮ ﭼﻘﺪﺭ ﺗﺤﻘﻖ ﭘﺬﻳﺮ ﺍﺳﺖ، ﺍﻣﺮ ﺩﻳﮕﺮﻯ ﺍﺳﺖ. ﺍﻯ ﺑﺴﺎ ﺩﻧﻴﺎﻯ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﻣﺎ ﺑﺎ ﺍﻳﻦ ﻫﻤﻪ ﭘﻴﺸﺮﻓﺖ ﻭ ﺍﻣﻜﺎﻧﺎﺕ، ﻫﻤﺎﻥ ﺑﻬﺸﺖ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻫﺎﻯ ﻫﺰﺍﺭ ﻳﺎ ﺩﻩﻫﺰﺍﺭ ﺳﺎﻝ ﭘﻴﺶ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﺩﺭﮔﻴﺮ ﮔﺮﺳﻨﮕﻰ، ﺑﻴﻤﺎﺭﻯ ﻭ ﺑﻰﺧﻮﺍﻧﻤﺎﻧﻰ ﻭ ﺯﻭﺩﻣﺮﮔﻰ ﺑﻮﺩﻧﺪ. ﺑﻪﺑﺎﻭﺭ ﻣﻦ ﺗﺼﻮﻳﺮ ﻭ ﻧﮕﺮه ﻭ ﻧﮕﺮﺵ ﻋﻠﻤﻰ ﺗﺼﻮﺭ ﺁﺭﻣﺎﻥﺷﻬﺮ، ﻫﺮﭼﻨﺪ ﻛﻪ ﺁﻣﻴﺰﻩ ﺍﻯ ﺍﺯ ﺧﻴﺎﻝ ﻭ ﻭﻫﻢﺑﺎ ﻭﺍﻗﻊ ﺑﺎﺷﺪ ﺑﻪ ﺍﺑﺰﺍﺭﻯ ﺑﺮﺍﻯ ﻣﺠﺘﻤﻊ ﻛﺮﺩﻥ ﺍﻧﺴﺎﻥ ﻫﺎﻯ ﺁﺭﺯﻭﻣﻨﺪ ﻭ ﺳﻮءﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺍﺯ ﺗﺠﻤﻊ ﻭﺗﺸﻜﻴﻠﺎﺕ ﺁﻥ ﻫﺎ ﺩﺭ ﻣﻘﺎﺻﺪ ﺳﻴﺎﺳﻰ ﺍﺳﺖ. ﺷﺎﻋﺮ ﻫﻮﺷﻤﻨﺪ ﺍﺯ ﭼﻨﻴﻦ ﺩﺍﻣﻰ می گرﻳﺰﺩ. ﻫﺮﺷﺎﻋﺮ ﻓﺮﻫﻴﺨﺘﻪﻭ ﺁﺭﻣﺎﻥﺧﻮﺍﻫﻰ ﺑﺎﻳﺪ ﺁﻧﻘﺪﺭ ﺩﺍﻧﺶ ﻭ ﻋﺎﻃﻔﻪ ﻭ ﺧﻴﺎﻝ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺑﺎﺷﺪ ﻛﻪ ﺑﺘﻮﺍﻧﺪ ﺭﺍﻫﻰ ﻫﺮﭼﻨﺪ ﺑﺎﺭﻳﻚﻭ ﺗﺎﺭﻳﻚ ﺍﻣﺎ ﺑﻰﻏﺮﺿﺎﻧﻪ ﺑﻪ ﺁﺭﻣﺎن ﺷﻬﺮ ﺧﻮﺩ ﺑﮕﺸﺎﻳﺪ ﻭ ﺁﻥ ﺭﺍ ﺑﻨﻤﺎﻳﺎﻧﺪ. ﺿﺮﻭﺭﺗﻰ ﻧﺪﺍﺭﺩ ﻛﻪ ﺍﻓﻠﺎﻃﻮﻥﻳﺎ ﻣﺎﺭﻛﺲ ﻳﺎ ﺣﺴﻦ ﺻﺒﺎﺡ ﺑﺮﺍﻯ ﺷﺎﻋﺮ ﻭ ﻫﻨﺮﻣﻨﺪ ﻛﺎﺥ ﺧﻴﺎﻟﻰ ﺁﺭﺯﻭﻫﺎ ﺭﺍ ﺑﺮﭘﺎ ﻛﻨﻨﻨﺪ. ﻭ ﻫﻨﺮ ﻭﺷﻌﺮ ﺁﻧﺎﻥ ﺭﺍ ﺳﻮﻯ ﻭ ﺟﻬﺖ ﺑﺪﻫﻨﺪ. ﺍﻓﺴﻮﺱ ﺧﻮﺍﺭﻯ ﻳﻚ ﺷﺎﻋﺮ ﺑﺮﺍﻯ ﺩﺭﺧﺘﺎﻧﻰ ﻛﻪ ﺑﺮﺍﺛﺮ ﺁﻟﻮﺩﮔﻰ ﻫﻮﺍﻳﺎ ﺑﺮ ﺍﺛﺮ ﺗﺒﻪﻛﺎﺭﻯ ﺍﻧﺴﺎﻥﻫﺎ ﻣﻰ ﻣﻴﺮﻧﺪ، همانا ﺁﺭﺯﻭ ﻛﺮﺩﻥ ﺟﻬﺎﻧﻰ ﺍﺳﺖ ﻛﻪ درآن ﺑﻪ ﺑﻬﺪﺍﺷﺖﻃﺒﻴﻌﺖ ﺑﻬﺎء ﺩﺍﺩﻩ ﻣﻰﺷﻮﺩ. ﺁﺭﻣﺎﻥﺷﻬﺮ ﺧﻮﺩ ﺭﺍ، ﺍﻧﺪﻙ ﺍﻧﺪﻙ ﻭ ﻗﺪﻡ ﺑﻪ ﻗﺪﻡ ﻣﻰﺁﻓﺮﻳﻨﻴﻢ. ﻭ ﻏﺮﻳﻖﺭؤﻳﺎﻫﺎﻯ ﺗﺤﻘﻖ ﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﻧﻤﻰ ﺷﻮﻳﻢ.

ﻧﻜﺘﻪﻯ ﺩﺭﺧﻮﺭ ﺗﻮﺟﻪ ﺩﺭ ﺷﻌﺮ ﻛﻬﻦﺑﺎﻧﻮﻯ ﺷﻌﺮ ﻧﻮ ﺍﻳﺮﺍﻥ، ﺗﺎﺯﻩ ﺷﺪن ﺯﺑﺎﻥ ﺍﻭ ﺩﺭ ﺗﺎﺯﻩ ﺗﺮﻳﻦ ﻣﺠﻤﻮﻋﻪﻯ ﺷﻌﺮﺵ «ﺗﺮﻧﻢ ﭘﺮﻭﺍﺯ» ﺍﺳﺖ. ﺩﺭﺍﻳﻦ ﻛﺘﺎﺏ، ﮊﺍﺍﻟﻪ ﺍﺯ ﺯﺑﺎﻥ ﺷﻌﺮ ﺩﻫﻪﻯ ۳۰ ﻭ ﺯﺑﺎﻥﺭﻣﺎﻧﺘﻴﻚ ﺩﻫﻪﻯ ﭼﻬﻞ ﺩﻭﺭﻣﻰ ﺷﻮﺩ. ﺍﻭﺯﺍﻥ ﻧﻴﻤﺎﻳﻰ ﺭﺍ ﻧﺮﻡ ﻭ ﻧﺮﻣﺘﺮ ﻣﻰﻛﻨﺪ ﻭ ﺩﺭ ﺑﺮﺧﻰ ﺍﺯ ﺷﻌﺮﻫﺎﺑﻪ ﺷﻌﺮ ﺳﭙﻴﺪ ﻭ ﺑﻰﻭﺯﻥ ﻣﻰﺭﺳﺪ. ﺩﺭ ﺗﺮﻧﻢ ﭘﺮﻭﺍﺯ، ﺷﻌﺮﻫﺎ ﻛﻮﺗﺎﻩ ﺗﺮ، ﻣﻮﺟﺰﺗﺮ، ﭘﺎﻛﻴﺰﻩ ﺗﺮ ﻭ ﺍﻣﺮﻭﺯﻯﺗﺮﺷﺪﻩﺍﻧﺪ. ﺷﺎﻋﺮ ﺩﺭﺍﻳﻦ ﻛﺘﺎﺏ ﺍﺯ ﺍﻣﻴﺪﻫﺎﻯ ﻭﺍﻫﻰ، ﺍﺯ ﺳﻴﺎﺳﻰ ﻧﻮﻳﺴﻰﻫﺎﻯ ﻣﻔﺮﻁ ﻭ ﺍﺯ ﺯﺍﺭﻯﻫﺎﻯ ﺳﻮﺯﻧﺎﻙ، ﺩﻭﺭ ﻭ ﺩﻭﺭﺗﺮ ﻣﻰﺷﻮﺩ. ﻭ ﺷﮕﻔﺘﺎ ﻛﻪ ﺍﻳﻦ ﺗﺤﻮﻝ ﻭ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺩﺭ ﺳﻨﻴﻦ ﺑﺎﻟﺎ ﺑﺮﺍﻯ ﻭﻯ ﺍﺗﻔﺎﻕ ﻣﻰﺍﻓﺘﺪ. ﺁﻳﺎ ﻣﻰﺗﻮﺍﻥ ﺍﻳﻦ ﺗﻐﻴﻴﺮ ﺭﺍ ﺣﺎﺻﻞ ﻫﺠﻮﻡ ﻣﻴﻠﻴﻮﻧﻰ ﺍﻳﺮﺍﻧﻴﺎﻥ ﺑﻪ ﺧﺎﺭﺝ، ﻣﻬﺎﺟﺮﺕ ﮊﺍﻟﻪ ﺍﺯ ﻣﺴﻜﻮﺑﻪ ﻟﻨﺪﻥ، ﺩﺭﺁﻣﻴﺨﺘﻪﮔﻰ ﺍﻭ ﺑﺎ ﺍﻳﺮﺍﻧﻴﺎﻥ ﻧﻮﺭﺳﻴﺪﻩ ﺍﺯ ﺍﻳﺮﺍﻥ ﻭ ﻫﻤﻜﺎﺭﺍﻥ ﺍﺩﺑﻰ ﺗﺎﺯﻩ ﺭﺍﻧﺪﻩ ﺷﺪﻩﺍﺵﺑﻪ ﺑﺒﺮﻭﻥ ﻣﺮﺯﻫﺎ ﺩﺍﻧﺴﺖ؟ ﻣﻰﺗﻮﺍﻥ ﮔﻤﺎﻧﻪ ﺯﺩ ﻛﻪ ﺍﮔﺮ ﮊﺍﻟﻪ ﻛﻪ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﺷﻌﺮﻫﺎﻳﺶ ﺭﺍ ﺩﺭ ﻧﺨﺴﺘﻴﻦﻛﻨﮕﺮﻩﻯ ﺷﺎﻋﺮﺍﻥ ﻭ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎﻥ ﺍﻳﺮﺍﻥ، ﺩﺭ ﺣﻀﻮﺭ ﻧﻴﻤﺎ ﻭ ﺧﺎﻧﻠﺮﻯ ﻭ ﺑﻬﺎﺭ ﺧﻮﺍﻧﺪ ﺑﻪ ﺷﻮﺭﻭﻯ آنزمان ﻛﻪ ﺟﺎﻳﮕﺎﻩ ﺍﻳﺮﺍﻧﻴﺎﻥ حزﺑﻰ ﺑﻮﺩ ﻧﻤﻰﺭﻓﺖ ﻭ ﺩﺭ ﻣﺤﻴﻂ ﺍﺭﻭﭘﺎ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﻧﻮﻉ ﺍﻳﺮﺍﻧﻰ ﺩﺭ ﺁﻥﻫﻤﻴﺸﻪ ﺣﻀﻮﺭ ﺩﺍﺷﺘﻪ ﺍﺳﺖ، ﺣﻀﻮﺭ ﻣﻰﺩﺍﺷﺖ، ﺷﻌﺮﺵ ﺍﻣﺮﻭﺯ ﺑﺴﻴﺎﺭ ﻣﺘﻔﺎﻭﺕﺗﺮ ﺍﺯ ﺁﻥﭼﻴﺰﻯ ﺑﻮﺩ ﻛﻪ ﺗﺎﻛﻨﻮﻥﺍﺯ ﺍﻭ ﺧﻮﺍﻧﺪﻩﺍﻳﻢ ﻭ ﻣﻰﺧﻮﺍﻧﻴﻢ؟

گروه : مقاله | چاپ | * فرستادن به دوستان | | ۸۶/۹/۱۱ : 02-12-2007