لرزه خيزي در ايران از ديرباز مورد توجه محققان داخلي و خارجي بوده و در همين خصوص پژوهش هاي مختلفي نيز انجام گرفته که از آن جمله است تاسيس اولين ايستگاه زلزله نگاري ايران در سال 1337 (1958) در موسسه ژئوفيزيک دانشگاه تهران.

90 درصد خاک ايران روي نوار زلزله واقع شده و تهران يکي از مهمترين و زلزله خيز ترين مناطق ايران است که از قديم الايام تاکنون زلزله هاي مهيب و هولناکي را تجربه کرده است. تاريخ کهن تهران زلزله هاي زيادي را به خود ديده و همواره خسارت هاي زيادي هم در پي داشته است. اولين زلزله تهران را حدود 4 هزار سال پيش از ميلاد مي دانند که در شهر ري اتفاق افتاده است. در سال 700 تا 800 ميلادي همزمان با حمله مغولان به ايران در منطقه ري و تهران کنوني زلزله هولناکي رخ داد و تعداد زيادي از مردم از بين رفتند.

در سال 958 ميلادي ذيحجه 346 هجري قمري در ري و طالقان زمين لرزه فاجعه باري به وقوع پيوست که همه روستاهاي اين مناطق را چه آنهايي که در دشت بودند و چه آنهايي که در کوهستان بودند تخريب کرد.
به طوري که از طالقان تنها 30 نفر زنده ماندند و از شهر ري حتي يک نفر هم زنده نماند و به کلي ويران شد. زلزله هاي زياد ديگري در اين منطقه رخ داده است که گاه شدت زيادي داشته و گاهي شدت کم؛ ولي از حدود 200 سال پيش تاکنون زلزله خيلي مهم و فاجعه باري در تهران رخ نداده است.

علل زلزله در تهران
در پاي جنوبي البرز در ناحيه تهران چندين گسل موازي هم در آبرفت هاي جوان شناسايي شده که عملکرد آنها موجب شده است تا دشت تهران به صورت سطوح پلکاني از پاي البرز به طرف شهر ري فرود آيد. شهر تهران روي بيش از 60 گسل قرار دارد که در هر لحظه احتمال وقوع زلزله اي با قدرت 6 تا 8 ريشتر در آن داده مي شود.

اين گسلها به شکل يک مثلث هستند که در صورت فعال شدن موجب از بين رفتن بيش از يک ميليون نفر مي شوند که اين به دليل تراکم بالاي جمعيت و قديمي و مقاوم نبودن ساختمان هاست. اين مثلث خطرناک شامل 4 گسل به نام گسل شمال تهران، گسل شرق تهران، گسل شهرري و گسل ملاصدرا است که در اين ميان از نظر زلزله در تهران دو گسل از ديگر گسلها حائز اهميت تر هستند. يکي گسل شمال تهران و ديگري گسل جنوبي تهران شهرري است که شواهد زيادي دال بر فعال بودن آن ديده مي شود مثل خردشدگي و نظاير آن.

گسل شمال تهران که از کرج شروع و به لواسانات مي رسد نيز عملا هيچ وقت زلزله تاريخي مهم و قابل انتساب به آن ديده نشده است ولي از نظر زمين شناسي تمام شواهدي که دال بر فعال بودن اين گسل است ديده مي شود.
عوامل ديگر ايجاد زلزله، تغيير لايه اي زمين از سوي منابع انساني و طبيعي مثل جابه جايي و نشست زمين در مناطقي از جنوب تهران بر اثر برداشت بي رويه از آبهاي زيرزميني است با اين حال احتمال لرزش تهران بر اثر عامل گسلي بيشتر از ديگر عوامل است.

مناطق زلزله خيز و امن تهران
طبق تحقيقات صورت گرفته روي گسل هاي تهران، خطرناک ترين مناطق از نظر وقوع زلزله، اراضي و مناطق محدوده هاي زير هستند.
1- گسل شرق تهران که شامل اراضي سرخه حصار، بزرگراه شهيد بابايي، امجديه و سيدخندان مي شود.
2- محدوده گسل ملاصدرا که از خيابان شريعتي شروع و تا شهرک غرب ادامه دارد. مناطق ونک، ميرداماد، سعادت آباد و برج ميلاد بر روي گسل ملاصدرا قرار دارند.
3- گسل شمال تهران که از لشکرک و سوهانک شروع مي شود و تا فرحزاد و حصارک و از آنجا به سوي غرب مي رود و در مسير خود مناطق نياوران، زعفرانيه، الهيه، فرمانيه و تجريش را در بر مي گيرد.
4- گسل شهرري که در زمان فعاليت به يکي از پرتلفات ترين گسلهاي ايران و جهان تبديل مي شود و از جاده خاوران شروع و پس از گذر از دولت آباد روي جاده کمربندي تهران پايان مي يابد.

طبق اين تحقيقات تنها مناطق امن تهران که در زمان زلزله کمترين آسيب را مي بيند: خيابان انقلاب، اطراف آزادي، راه آهن، اطراف ميدان شوش، بازار تهران، مولوي، بهارستان، اميريه، 17 شهريور، کارگرجنوبي، امام خميني و جمهوري هستند.

دوره بازگشت
محققان با بررسي و مطالعه نقش گسل شمال و جنوب تهران در وقوع زلزله به اين فکر افتادند که احتمالا دوره بازگشت زلزله مهم در گسلهاي نزديک تهران خيلي طولاني تر از آن چيزي است که بشر بتواند آن را ثبت کند.

يک تئوري اين است که گسل شمال تهران دوره بازگشتي 7 هزار ساله دارد، اما براي به يقين رسيدن در اين مورد بايد بررسي هاي بيشتري روي رسوبات جوان هولوسن در گسل شمال تهران صورت گيرد در بررسي و مطالعه اي ديگر، طبق آمار و اطلاعاتي که از زلزله ناحيه تهران و شهر ري ثبت شده است.
دوره بازگشت براي تهران و شهرري را به طور متوسط 158 سال مي دانند که درستي اين احتمال بيش از 70 درصد است و اين يک هشدار است براي همه، چه مردمي که در تهران زندگي مي کنند و چه مسوولان چرا که آخرين زلزله تهران 172 سال پيش اتفاق افتاده است و بر همين اساس وقوع زلزله در تهران 14 سال تاخير زماني دارد و ما هر لحظه بايد انتظار اين حادثه ناگوار را داشته باشيم که در آن بيش از يک ميليون ساختمان تخريب و افراد بي گناه زيادي که تعداد آنها شايد بيش از يک ونيم ميليون باشد جان خود را از دست مي دهند.

چه بايد کرد؟
يکي از دانشمندان بزرگ مي گويد: «انسان هاي پيروز کساني نيستند که اشتباه نکنند، انسان هاي پيروز کساني هستند که يک اشتباه را دو بار تکرار نکنند». چرا ما بايد هميشه يک اشتباه را چندين بار تکرار کنيم، چرا بايد از همين امروز کارشناسان و اساتيد دانشگاه ها زمين لرزه آينده تهران را تسليت بگويند، چرا از فاجعه بم و رودبار درس نگيريم و بعد از حادث شدن فاجعه سعي در مديريت و کنترل آن بکنيم، چرا بايد هموطنان عزيزمان را در کفن پيچيده و عده اي ديگر را زير آوار ببينيم و بعد به فکر چاره باشيم، چرا بايد در تهران زندگي کنيم که هرلحظه انتظار يک فاجعه از قبل پيش بيني شده را داشته باشيم.

مردم و مسوولان بيايند هشدارهاي کارشناسان و مهندسان زلزله را جدي بگيرند، دولت برنامه هايي براي مقاوم سازي ساختمان ها ارائه نمايد، ارگان هاي مهندسي و قوي مسووليت نظارت بر ساخت و ساز کشور، بخصوص مناطق زلزله خيز را به عهده بگيرند.
ساختمان هاي قديمي را تخريب و به جاي آنها ساختمان هاي مقاوم در برابر زلزله بنا کنند، دولت از طريق رسانه ها و همايش هايي مردم را با زلزله و اقدامات لازم در برابر آن آشنا سازد و همچينن مردم تهران را تشويق به ترک تهران کند و براي کساني که حاضر به ترک تهران مي شوند، امتيازاتي قائل شود. گسترش شهرها و ساخت وسازها با يک طرح جامع و با مشورت با مهندسان و کارشناسان زلزله و معماري، عمران و جغرافيا صورت گيرد، ساخت ساختمان ها و محوطه هايي در نزديک شهر و در جايي که از لحاظ زلزله امن است تا در صورت زلزله مردم را به آنجا انتقال دهند و خدمات رساني به آنها آسان تر و سريع تر صورت گيرد.

آشنا ساختن مردم با نکات ايمني در هنگام زلزله، ساختن برنامه هاي تلويزيوني و سريال هايي در رابطه با زلزله و در نهايت زلزله و آموزش در برابر آن را به عنوان يک واحد درسي در برنامه درسي مدارس قرار دهند.

ترانه تنهايی تهران در جشنواره فيلم مونيخ ۸۷/۳/۱۹

زلزله، تنها فرصت برای مادر شدن ۸۷/۳/۱۴

نجات از زلزله به کمک تلفن همراه ۸۷/۳/۸

سه روز عزای عمومی در چين ۸۷/۲/۳۰

هوای تهران: هر سال دريغ از پارسال ۸۷/۱/۳۱

توریست فرانسوی در خیابانهای تهران ۸۷/۱/۷

تهران شهری که بود ۸۶/۱۱/۷

آلودگی هوای تهران خارج از کنترل ۸۶/۱۰/۲۴

انتقال پایتخت از تهران ۸۶/۱۰/۳

آجر مقاوم به زلزله ساخته شد ۸۶/۱۰/۲

زندگي در چادر از ترس زلزله ۸۶/۷/۱۶

نماهای زيبا از تهران ۸۶/۶/۲۵

وقوع یک زلزله قوی در اندونزي ۸۶/۶/۲۲

زمين‌ لرزه‌ در منطقه‌ مرزي‌ کلمبيا و اکوادور ۸۶/۶/۱۹

گروه : گوناگون | چاپ | * فرستادن به دوستان | | ۸۶/۹/۲۷ : 18-12-2007