دستگاه را به معنای وسیعتر می توان به سیستمی تعبیر کرد چه از این حیث نیز موسیقی ایرانی به سیستماتلیون Systema teleion ( سیستم کامل ) یونانی شباهت دارد که در موسیقی قدیم یونان شامل دستگاههای دورین، فریژین، لیدین و ملحقات آنها مانند هیپو دورین و هیپر فریژین و غیره بوده است.

مـوسیقی سـنتی ایـرانی دارای هفـت دستگاه و پنج آواز است که از متعلقات یا ملحقات آن شمرده می شود. از این آوازها چهار آواز متعلق به دستگاه شور است و یک آواز متعلق به دستگاه همایون است.

۱) دستگاه شور:
▪ آواز افشاری
▪ آواز دشتی
▪ آواز ابوعطا
▪ آواز بیات ترک

۲) دستگاه همایون:
▪ آواز اصفهان

۳) دستگاه سه گاه
۴) دستگاه چهارگاه
۵) دستگاه ماهور
۶) دستگاه نوا
۷) دستگاه راست پنجگاه

آواز در اصل قسمتی از دستگاه است و چون در شور و همایون وسعت بیشتری یافته است جداگانه استقلال پیدا کرد.

در هر دستگاه و آواز گوشه های فراوان و مختلف بکار می رود. گوشه موسیقی جزء کوچکی است که به تنهائی استقلال ندارد اما هر گوشه به آهنگ خاصی نواخته می شود و نوازنده روی این گوشه ها بدیهه نوازی می کند.

اسـتادان بـزرگ موسیقی از سـده گذشتـه برای تنظیم و ترکیب گوشه ها در دستگاهها و آوازها طبقه بندی خاصی بکار می بردند که آنرا ( ردیف ) می نامیدند. این طبقه بندی هر چند متکی به اصول بود، تا حدی نیز به ذوق و سلیقه استاد بستگی داشت.

از میان اینگونه طبقه بندیها ردیف آقا حسینقلی، میرزا عبدالله، درویش خان و ابوالحسن صبا نامدار تر است. یک دستگاه از نظر فرم موسیقی قطعه کاملی است و مانند سونات و سنفونی دارای قواعد و قسمتهای مختلف است که با ساز و آواز اجرا می شود.

در موسیقی غربی معمولاً قطعاتی که بوسیله ساز یا ارکستر نواخته می شود با موسیقی آوازی فرق دارد اما در دستگاه موسیقی ایرانی آواز قسمت اصلی و مرکزی موسیقی است و قسمتهای پیشین و بعدی آواز در حقیقت بطور مقدمه یا خاتمه موسیقی به آن بستگی دارد.

با این حال گاهی نیز آواز نقش خود را به ساز می دهد و در این مورد اگر چه آواز خوانده نمی شود اما حـالت مـوسیقی جـنبه آوازی Cantabile را از دست نـمی دهد. در مـوسیقی غـربی نـیز اینگونه ( ترانه های بدون کلام )‌ وجود دارد که با ساز تنها یا ارکستر بدون خواننده اجرا می شود.

● دستگاه موسیقی ایرانی پنج قسمت دارد:
۱) پیش درآمد
۲) چهار مضرب
۳) آواز
۴) تصنیف
۵) رنگ

در قدیم دستگاه موسیقی بوسیله یک ساز و گاهی به همراهی ضرب و آواز اجرا می شد. امروز قسمتهای سازی بوسیله ارکستر نواخته می شود که ضمن کنسرت هنرنمائی کند.

ضبط موسيقی ستارگان ۸۷/۸/۱۱

صنعت بازی به کمک موسيقی می آيد ۸۷/۸/۵

خطر ناشنوايی با شنيدن مداوم موسيقی ۸۷/۷/۲۷

تاثیر موسیقی بر كاهش فشار خون بالا ۸۷/۶/۳۱

ارتباط موسیقی با شخصیت افراد ۸۷/۶/۱۹

مستند موسيقی ايرانی ساخته ميشود ۸۷/۳/۱۲

هنرمندانی که دنیا را تغییر دادند ۸۶/۱۲/۲۷

گروه موسيقی نماينده امريکا در کره شمالی ۸۶/۱۲/۱۵

تفاوت موسيقی غربی و ايرانی ۸۶/۱۲/۲

موسيقی مرغ ها ۸۶/۱۱/۱۶

گروه : هنری | چاپ | * فرستادن به دوستان | | ۸۶/۱۲/۱۳ : 03-03-2008