تازه ترين خبرها
دريافت خبرهای سايت با ايميل
از سایت آریابوم aariaboom.com
هنگامی كه متوجه میشوی در كمتر از یك سال دیگر، تنگه بلاغی در زیر خروارها آب دفن میشود، حریصانه به آن چشم میدوزی و اشیاء و آثار بدست آمده از آن را بیشتر مرور میكنی؛ انگار كه این آخرین دیدار با محوطهی تاریخی است.
براساس یافتههای گروههای مختلف كاوش در این منطقه آثار فراوانی از دورههای مختلف به دست آمده است.
در میان این آثار میتوان به انواع سفالها با نقوش هندسی و بزكوهی و پرندگان اشاره كرد. حتی در بخشهایی از این محوطه آثاری از زندگی پیش از تاریخ انسان بدست آمده است؛ دورانی كه به دوره «باكون» معروف است.
در واقع این دوران، یكی از قدیمیترین فرهنگهای پیش از تاریخ منطقه فارس است كه اولین بار بارقههایی از این فرهنگ در حدود 74 سال پیش توسط یكی از باستانشناسان بنام جهان «لنكستر» و برخی از همكارانش در 5/2 كیلومتری جنوب تخت جمشید كشف شد.
عمده آثار بدست آمده از این دوره سفالهای با نقش و نگار ابتدایی است، خوشبختانه در كاوش گروههای آلمانی - ایرانی در محوطه تاریخی تنگه بلاغی 9كوره سفالپزی متعلق به فرهنگ «باكون» كشف شده است كه قدمتی در حدود شش هزار سال دارد.
اشكال متفاوت این كورهها و طراحی آن، این كورهها را به نوعی منحصر به فرد كرده است، به گونهای كه براساس اظهارات باستانشناسان نمونههای كورههای پیدا شده در تنگه بلاغی، بسیار منحصر به فرد است.
از سویی در سایتهای مختلف حفاری شده در تنگه بلاغی آثار مختلفی از دورههای دیگر نیز بدست آمده است.
وجود غارهایی در كوههای اطراف این تنگه، زندگی غارنشینی را در این منطقه تأیید میكند كه مربوط به دوران پارینه سنگی است و قدمتی در حدود 12 هزار تا 8هزار ساله دارد.
غار موسوم به «حاج بهرامی» كه توسط گروه ژاپنی در این محوطه كشف شده است، از نمونههای آن است.
پس از این دوره كه انسانها غارها را رها كرده و در دشتها اسكان یافتهاند، آثار متعددی در این تنگه از خود بر جای گذاشتهاند.
در محوطه باستانی تنگه بلاغی، تپهای به نام «رحمتآباد» كشف شده است كه آثاری از دوره، «جری و مسكی» نیز بدست آمده است كه تاریخی هشت هزار ساله دارد.
در واقع این آثار بیانگر استقرار پیش از تاریخ انسان در این منطقه است؛ دورانی كه هنوز انسان موفق به اختراع خط نشده بود و ابزار و امكانات زندگیاش اولین مراحل را پشت سر میگذاشت.
نفوذ در اعماق تاریخ
انسانها در طول تاریخ همواره در حاشیه رودخانهها زندگی میكردند. شكلگیری بزرگترین تمدنها، در كنار رودخانهها بوده و شاید بتوان گفت كه وجود رودخانه پلوار یا سیوند در تنگه بلاغی، آن را به كانون یك زیستگاه دائمی تبدیل كرده بود.
براساس كاوش باستانشناسان در ماههای اخیر، آثار بسیار ارزشمندی از این محوطه بدست آمده است.
قدیمیترین آثار كشف شده در تنگه بلاغی به چیزی در حدود 250 هزار سال برمیگردد.
دستافزارهای سنگی كه در حوزه رودخانه كشف شده، قدمتی دیر پا دارد. در واقع آثار بدست آمده از حوزه رودخانه پلوار متعلق به دورانی است كه در ادبیات باستانشناسی به دوران «موستری» یا «موسترین» معروف است.
این دوران به 250 هزار تا 40 هزار سال پیش مربوط است و به روزگارانی كه هنوز انسانها ابزار زندگیشان را از سنگها میساختند، برمیگردد.
البته آثار بدست آمده از تنگه بلاغی، تك یافتههای سنگی است و عمده آن از جنس سنگی مرسوم به «چرت» میباشد كه دارای رنگی قهوهای است و استحكام بسیار زیادی دارد.
شكی نیست كه تنگه بلاغی گنجینهای از دورههای مختلف زندگی بشری را پیش رویمان میگذارد.
وجود آثار فراوانی از دورانهای مختلف این واقعیت را بیشتر روشن میكند كه از تمدنها و فرهنگهای مختلف ایرانی، در تنگه بلاغی، اثری به جا مانده است.
گویی این محوطه به صورت یك كلكسیون، نمونههای متعددی را از تمدنها و فرهنگهای مختلف در خود جمع كرده و به یكباره، پیش از آنكه در زیر آب دفن شود، به ما هدیه كرده است.
بسیاری از باستانشناسان، از وجود یك زیستگاه دائمی در حاشیه رودخانه پلوار در تنگه بلاغی خبر میدهند و حضور فرهنگهای متنوع كه به صورت سلسلهوار در آنجا یافت شده است را بیانگر اهمیت این منطقه میدانند.
به تعبیر گروههای كاوشگر در تنگه بلاغی، این محدوده در روزگاران مختلف، همواره دارای اهمیت بوده و به عنوان یك مركز بزرگ تجاری مورد توجه بوده است.
به عنوان نمونه وجود یك كارگاه بزرگ سفالپزی در این محوطه مبین این نكته است كه تنگه بلاغی، روزگاری به عنوان مركز ساخت ظروف سفالی مشهور بوده و سفالهای ساخته شده در آن نیز به شهرهای دیگر صادر میشده است.
به تعبیری میتوان گفت كه در هر مقطع تنگه بلاغی تا حد تشكیل یك تمدن پیش رفته است.
كشف اثر مهر، در این محدوده كه متعلق به دوران باكون است، شاید دلیلی بر این مدعا باشد.
چرا كه مهر، نشان از مالكیت اشخاص دارد. به عبارتی میتوان به این نتیجه رسید كه در دوران باكون، مالكیت شناخته شده بود.
از سویی كشف بقایای یك روستا از دوره هخامنشیان و همچنین كشف پیهای به جا مانده از یك كوشك مربوط به دوره داریوش اول نیز، دلیل دیگری است بر یك زیستگاه دائمی در محوطه تنگه بلاغی.
از قرار، آثار به جا مانده از این كوشك پس از آبگیری سد سیوند، همچنان به جا خواهد ماند و این محدوده به زیر آب نخواهد رفت، اما محوطههایی كه در آن آثار مختلف تاریخی پیدا شده است، زیر آب سد سیوند خواهد رفت.
ردی از انسان
هنگامی كه از تپههای مجاور به محدوده تنگه بلاغی نگاه میكنی، زیبایی خیرهكنندهای تو را در برمیگیرد؛ رودخانهای كوچك با پیچ و خمهای متوالی از دل كوهها گذشته و خود را در پایینترین قسمت این بلندیها جای داده است.
چگونه میتوان تصور كرد كه زندگی250 هزار ساله بشری در محدوده این رودخانه شكل گرفته است.
با كمی دقت هنوز هم میتوان بر بخشهای غربی و شرقی رودخانه پلوار یا سیوند، ردی از كندوكاویها یافت.
راهی باریك كه در دل سنگها هموار شده و طولانی است.
اگر چه هنوز كاربری این راهها چندان مشخص نیست، اما براساس 9 قسمت شناسایی شده در ضلع غربی كه 5/6 كیلومتر طول دارد و 16 قسمت شناسایی شده در ضلع شرقی رودخانه، تصور راه شاهی در نزد باستانشناسان جان گرفته است؛ راهی باریك كه میتوانست پادشاه را از كوشك خود به پاسارگاد و سپس تخت جمشید هدایت كند.
البته این ظن با توجه به فصلهای كاوش كه از مهر ماه دوباره آغاز شده است، با یافتههای جدیدی، میتواند قوت بگیرد.
یكی از نكات قابل توجه در كشف آثار تنگه بلاغی، كشف اسكلتهایی است كه از دوران باكون به جا مانده است.
كاوشگران آلمانی در تنگه بلاغی، در كنار كورههای سفالپزی اسكلتهایی یافتهاند كه به شیوه منحصر بهفردی دفن شدهاند.
این اسكلتها به صورت جنینی یعنی دست و پا جمع و رو به شرق دفن شدهاند كه بسیار قابل توجه است.
اگرچه این شیوه تدفین برای اولین بار در این محدوده یافت شده، اما تعداد قابل توجه این اسكلتها، بیانگر وجود تفكر خاص میان مردمان دوره باكون است.
در كنار اسكلتها سكهای كه مبین دورهای خاص باشد، یافت نشد. اما تزئینات مختلفی بر اسكلتها بوده است.
این اسكلتها، دارای دستبندهایی از آهن و مهرهها از جنس سنگ عاج، گوشوارههایی ازجنس مفرغ و سرپیكانهای از جنس آهن و مفرغ و همچنین مهرههایی از جنس عقیق هستند.
اسكلتهای یافت شده در گورهای فرسنگی قرار داشت كه متعلق به دوران فراهخامنشی است.
این گورها، به صورت دایرهای شكل با سنگهای بزرگ ساخته شدهاند كه به تعبیر باستانشناسان، كشف این گورها، اطلاعات دقیق از نحوه تدفین در دوران فراهخامنشی را به همراه داشته و برای اولین بار در كشور كشف شده است.
مرثیه ای تلخ
اگرچه بعد از چند فصل كاوش، هم اكنون آخرین فصلهای كاوش سپری میشود، اما به رغم اظهارات كاوشگران آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی، لهستانی، ژاپنی و ایرانی كه تصور این حجم از آثار تاریخی در این منطقه را نداشتند، كشف تمدنی جدید در تنگه بلاغی دور از انتظار نیست.
به تعبیر بسیاری از آنان، عمده كار كشف و كاوش انجام گرفته و تمام آثار موجود در این تنگه یا شناسایی شده و یا در مراحل پایانی به سر می برد.
تنگه بلاغی با وجود آنكه از تمامی دورههای تمدنی بهرهای یافته و آثار متعددی را از روزگاران متعدد در خود جای داده است، اما تأسفانگیز است كه هنوز آن را ندیده، در زیر آب فرو برود و تنها آثاری از روزگار گذشته را به رسم امانت به ما بدهد و خود از دیدهها پنهان شود.
بخش عمدهای از محوطه تنگه بلاغی كه در آن آثار مختلفی از دورههای متعدد كشف شده است، پس از پایان فصل حفاری كه تا پایان سال طول خواهد كشید، در زیر آب دفن خواهد شد و تنها قسمتی از آن به جا خواهد ماند. این محدوده در 35 كیلومتری جنوب پاسارگاد قرار دارد و از مناطق بسیار ارزشمند باستانی است.
تنگه بلاغی، سرزمین جادویی به جا مانده از روزگار كهن، هنوز در خاطره ما طلوع نكرده است كه ناگهان آن را فراموش میكنیم و تنها در گوشه دنج و خاموش موزهها، آثار پیدا شده در آن را مرور میكنیم.
