روز مهر و ماه مهر و جشن فرخ مهرگان
مهر بیفزا ای نگار مهر چهر مهربان

واژه مهر, پیمان و دوستی معنی میدهد. مهر در اوستا از آفریدگان اهورا محسوب شده است و ایزد محافظ عهد و پیمان است. برخی گویند مهر اسم خورشید است و خورشید در چنین روزی ظاهر شد.

در گاهشماری و فرهنگ ایران باستان , جشن مهرگان پس از نوروز دارای اهمیت برجسته یی بوده است. دلیل آن این بود که در گاه شماری کهن ایران , سال,تنها شامل دو فصل بزرگ میشد و این هر دو جشن , آغاز فصل های سال را نوید می دادند.

به بیان دیگر , نوروز آغاز فصل نخست و مهرگان آغاز فصل دوم به حساب می آمد.فصل اول تابستان بود که از جشن نوروز شروع می شد و هفت ماه ادامه داشت و فصل دوم زمستان که از جشن مهرگان آغاز میشد و پنج ماه طول می کشید.بدیهی است که این نوع تقسیم بندی فصول سال به دلیل شرایط خاص آب و هوایی در چیزی حدود دو هزار و اندی سال پیش بوده است.

جشن مهرگان که از روز مهر شروع میشد و تا شش روز پس از آن ادامه می یافت,زمینه برپایی جشن های بزرگ و شادی در سرزمین ایران بود.به گزارش شاهنامه فردوسی ,انگیزه یی که به پیدایش جشن مهرگان در تاریخ ایران نسبت می دهند,پیروزی ایرانیان بر ضحاک به رهبری کاوه آهنگر است که پس از تلاش و مبارزه فراوان او را به بند آوردند و فریدون را به عنوان رهبر خود برگزیدند.

جشن مهرگان در تمام اسیای صغیر معمول بود و از آنجا با آیین مهر به اروپا رفت.خاورشناس بلژیکی , کومون در کتاب آیین میترا می گوید:"بدون شک مهرگان که در ممالک رم قدیم روز ظهور خورشید تصور می شده و آن را روز ولادت خورشید شکست ناپذیر می گفته اند به 25 ماه دسامبر کشیده شده و بعد از نفوذ دین عیسی در اروپا ولادت مسیح قرار داده شده است"

از اشعار منوچهری بر می آید که در عهد سلطان مسعود غزنوی جشن مهرگان با شکوه و جلال تمام در دربار شاه برگزار می شد.

اکنون نیز زرتشتیان در روز مهر از ماه مهر به اتشکده و نیایشگاه ها می روند و با خوراک های سنتی از یکدیگر پذیرایی میکنند.آنان با انجام نیایش و اجرای برنامه های فرهنگی مانند سخنرانی های ملی ,سرود و شعر جشن مهرگان را با شادی بر پا میدارند.

در برخی روستاهای یزد جشن مهرگان با ساز و گشت همراه است. به این ترتیب که در روز پنجم پس از مهرگان (15 مهر) گروهی از اهل روستا در محل آدریان (اتشکده) یا سرچشمه قنات روستا گرد هم می ایند یکی از هنرمندان روستا به وسیله ی سرنا و هنرمند دیگر با کمک اربونه (دف) گروه را همراهی میکند.

آنها برای رفتن به خانه های روستا با هم حرکت میکنند. پس از لحظه هایی شادی کردن بر درگاه خانه , وارد میشوند. کدبانوی خانه نخست آینه و گلاب می اورد. سپس آجیلی به همه پیشکش میکند که تشکیل شده از تخمه کدو,افتابگردان,نخودچی کشمش. انگاه موبد یا یکی از افراد گروه ساز و گشت اسامی در گذشتگانی را که پیش از این و در نسلهای قبل در آن خانه سکونت داشته اند باز میگوید و همه برای شادی فروهر (روان) انان اروز میکنند. در شهر تهران زرتشتیان امسال, مهرگان را در مجتمع دینی فرهنگی مارکار تهرانپارس به جا می اورند.

بیتا –ق
مهر 86

منابع: