آفتاب: روزنامهی فرانسوی لوموند در گزارشی به وضعیت ممیزی كتاب در ایران پرداخته است. این گزارش، با اشاره به اینكه كتابها در ایران باید پیش از انتشار مجوز نشر بگیرند، آورده است: مجوز انتشار امری ضروری بوده؛ اما كنترل بر كتابها به طرز فزایندهای شدید شده است. تعداد زیادی از كتابهای كلاسیك و كتابهای پرفروش نتوانستهاند به چاپ مجدد برسند و بسیاری دیگر از كتابها از دریافت مجوز انتشار محروم ماندهاند.
این گزارش با طرح این ادعا كه ایران خود را در شرایطی میبیند كه نویسندگانش دچار «افسردگی ادبی» شدهاند، مینویسد: آثاری از جمله «اولیس» اثر جیمز جویس، «خاطرهی دلبركان غمگین من» اثر گابریل گارسیا ماركز، «قرارداد اجتماعی» ژان ژاك روسو و یا «رمز داوینچی» دن براون و همچنین برخی كتابهای فئودور داستایوفسكی، ویرجینیا وولف، هاینریش بل و وودی آلن ممنوعاند.
همچنین عنوان شده است: ادبیات محلی نیز از این مسأله در امان نیست. تقریبا تمام كتابهای صادق هدایت ممنوع است. نویسندهی «بوف كور» كه در پرلاشز پاریس مدفون است، به عنوان پدر رماننویسی مدرن ایران در نظر گرفته میشود. رمان «خروس» ابراهیم گلستان - سینماگر مشهور ایران - كه مدتهاست در لندن زندگی میكند، نیز دچار همین وضع است.
در ادامهی این گزارش اینگونه ابراز عقیده شده است كه روند كنترل كتابها، روندی زمانبر است و تقریبا دانستن دلیل تأخیرها غیرممكن است. تصمیمگیری در اینباره دارای قوانین روشنی نیست؛ بنابراین كتابی كه امروز مجاز است، لزوما فردا خود كتاب یا انتشار مجدد آن مجاز نیست.
بخش دیگری از گزارش روزنامهی فرانسوی به نقل قولهایی از نویسندگان ایرانی اختصاص دارد. در این قسمت، محمدعلی سپانلو - شاعر - تأیید میكند كه برای انتشار دوبارهی ترجمهی نمایشنامههای كامو، هفت ماه منتظر مانده است.
سپانلو گفته است: به من اعلام شد، باید دستكم ۲۰ جمله را حدف كنم. این مضحك است؛ چراكه این آثار تاكنون چندینبار تجدید چاپ شدهاند.
از نظر محمود دولتآبادی - نویسندهی رمان «كلیدر» - سانسور، نویسندگان جوان را دچار افسردگی كامل كرده و عشق نویسندگی در ایران در حال از بین رفتن است.
اما به نوشتهی لوموند، نتیجهی تأسفبارتر این روند، افزایش خودسانسوری است. در این زمینه، عبدالله كوثری، كه آثار مایو بارگاس یوسا را به فارسی ترجمه كرده و سال گذشته، جایزهی دولتی ادبیات (جایزهی كتاب سال) را گرفته است، به تأثیر منفی ممیزی بر قوهی تخیل نویسندگان و مترجمان اشاره دارد.
بنا بر این گزارش، بلقیس سلیمانی، كه «بازی عروس و داماد» او در سال ۲۰۰۷، بسیار پرفروش بوده، اجازهی انتشار آخرین رمانش را دریافت نكرده است و میگوید: سانسور، تنوع و غنای سوژهها را به شدت كاهش داده است.
این گزارش اشاره دارد، یعقوب یادعلی - نویسنده - به دلیل آنچه در كتاب «آداب بیقراری» نوشته بود، به مدت ۴۰ روز بازداشت شد و البته كتابش مجوز انتشار داشت.
فرزانه كرمپور، كه او هم نویسنده است، در اینباره میگوید: این نشان میدهد باید بهخاطر تخیلمان جواب پس دهیم.
مدیا كاشیگر - دبیر جایزهی «روزی روزگاری» - نیز اعلام كرد، در این جایزه، هیچ رمانی در سال جاری شایستهی تقدیر شناخته نشد.
او با اشاره به اینكه جایزه در خلاء داده نمیشود، میگوید: میزان خلاء تولید ادبی آنچنان است كه ما تصمیم گرفتیم هیچ عنوانی را انتخاب نكنیم.
كاشیگر همچنین اشاره دارد كه درصد بسیار بالایی از آثار داستانی به دلیل سانسور، توقیف شدهاند.
از محمد شریف - استاد حقوق دانشگاه علامه طباطبایی تهران - نیز نقل شده است: ممیزی غیرقانونی و مغایر با بند ۲۵ قانون اساسی است.
