جنگلهای شمال در معرض بيماری خطرناک

روزنامه ابتکار: جنگلهاي سرسبز شمال ايران در استانهاي گيلان، مازندران و گلستان شاهد گسترش يک بيماري خطرناک قارچي به نام "فيتوفتورا" يا "مرگ ناگهاني درخت بلوط" است که به عقيده کارشناسان، در صورت عدم چاره انديشي جدي، مي تواند سرسبزترين نقاط کشور را نابود سازد. اين بيماري قارچي خطرناک پس از نابودي سرشاخه هاي درختان ملج به درخت آزاد نيز سرايت کرده و علاوه بر بلوط که مهمترين گونه درختي جنگلهاي پهن برگ کشور است، ديگر درختان جنگلهاي سرسبز منطقه را نيز در آستانه انقراض قرار داده است. اما، علاوه بر فيتوفتورا، که ظرف يک دهه اخير در جنگلهاي شمال کشور شيوع پيدا کرده است، کارشناسان کشاورزي چند نوع آفت ديگر نيز جنگل هاي استان گيلان را تهديد مي کند. اين در حالي است که بيش از نيمي از کل جنگلهاي ايران را جنگلهاي شمال تشکيل مي دهند. بيماري مرگ ناگهاني بلوط (Death Oak Subben) از نظر کارشناسان، يکي از بيماريهاي بسيار خطرناک جنگلي است که مهمترين عامل ايجاد آن را قارچي به نام فيتوفتورا (Phytophthora) تشکيل مي دهد. به گفته امين وطن دوست کارشناس ارشد گياه پزشکي منابع طبيعي استان مازندران (منطقه ساري)، اين بيماري قارچي از طريق سوسک هايي که از پوست درختاني که در اثر خشکسالي ضعيف شده اند، تغذيه کرده و پس از خشکاندن سرشاخه ها، همه درخت را از بين مي برد. محمدرضا کاوسي عضو هيئت علمي دانشکده جنگلداري دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبيعي گرگان نيز توضيح مي دهد: فيتوفتورا در آب و هواي مرطوب و نيمه مرطوب و در خاکهاي با رطوبت بالا گسترش خوبي دارد. اين بيماري با ايجاد شانکر( زخم يا لکه هاي بافت مرده روي تنه و شاخه که معمولا بوسيله بافت سالم احاطه مي شود) روي تنه درختان به ويژه قسمت پاييني آن که شيرابه هاي قرمز تيره تا سياه رنگ خصوصا در فصول رويش ترشح مي شود، ظاهر شده و با ايجاد اختلال در سيستم آوندي گياه موجب خشک شدن و مرگ درخت ميزبان مي شود. به گفته دکتر کاوسي، اسپور ها ( اندام توليد مثل قارچ) مي توانند در خاکهاي آلوده سالهاي طولاني زنده ماني خود را حفظ کرده و موجب انتقال بيماري شوند. اين متخصص پاتولوژي جنگل مي افزايد: علائم بيماري به نحوي است که وقتي پوست بيروني درخت برداشته مي شود، در زير شانکرها نواحي خالدار نکروز شده و تغيير رنگ يافته بافتهاي دروني پوست قابل مشاهده است. برگ ها نيز به صورت گروهي در مدت زمان کمي تغيير رنگ پيدا کرده و روي شاخه ها به حالت پژمرده و خشک باقي مي مانند. بيماري فيتوفتورا اگرچه اوايل دهه نود ميلادي در اروپا مشاهده شد اما نخستين بار در سال 1995 يعني 15 سال پيش در ايالات متحده امريکا قدرت ويرانگري خود را به نمايش گذاشت و در مدتي کوتاه بيش از يکصد هزار اصله درخت بلوط را در جنگلهاي کاليفرنيا نابود کرد. اين بيماري هم اکنون در قاره اروپا و آمريکاي شمالي پراکنش دارد و نام ديگر آن "بلايت راموروم" است که در نهالستانهاي اروپا ابتدا روي درختان "هفت کول" و "لاله درختي" گزارش شد. بر اساس گزارشها، در حال حاضر بيش از 17 کشور اروپايي آلوده به اين بيماري هستند. اين قارچ پس از آنکه در اروپا و آمريکاي شمالي به درختان پهن برگ و سوزني برگ خسارتهاي بسياري وارد کرد، از حدود 10 سال پيش خود را در جنگلهاي شمال کشور نشان داده است که محيطي مناسب براي گسترش اين بيماري به شمار مي رود. به گفته وطن دوست کارشناس ارشد گياه پزشکي مازندران، پس از درختان بلوط، در حال حاضر، قارچ هاي فيتوفتورا به آوندهاي درختان آزاد جنگل هاي شمال نيز نفوذ کرده و به مرور زمان، موجب خشکاندن سرشاخه و از بين رفتن کامل درختان مي شود. به گفته کارشناسان بخش هاي اجرايي، تحقيقاتي و دانشگاهي استان گلستان، بيماري "مرگ ناگهاني بلوط" تاکنون بيش از يکهزار اصله بلوط را در مراحل مختلف رويشي از پاي درآورده و موجب آلودگي حدود يکهزار هکتار از جنگلهاي استان اين استان طي چند سال اخير شده است .اين بيماري از نظر اقتصادي نيز بيش از 10 ميليارد ريال به جنگلهاي استان گلستان خسارت وارد کرده و اين روند با آلوده شدن انواع گونه هاي درختي در سنين مختلف به بيماري مرگ ناگهاني بلوط همچنان در حال افزايش است. کاوسي عضو هيئت علمي دانشگاه علوم کشاورزي و منابع طبيعي گرگان با بيان اينکه اين بيماري بسيار خطرناک است و قدرت انتشار بالايي دارد، تاکيد مي کند: هم اکنون اين بيماري در جنگلهاي جلگه اي شمال کشور بخصوص در پارک جنگلي "قرق" و "نور" پراکنش دارد و موجب خشک شدن پايه هاي زيادي از درختان بلوط شده است. در شرايطي که به نظر مي رسد بيماريهاي گوناگون هجوم آورده اند تا سرسبزترين جنگلهاي ايران را از پاي درآورند، بايد براي حفاظت از اين معادن طلاي سبز کشور چاره اي فوري و اساسي انديشيد. کارشناسان مي گويند در صورت حمايت سازمان جنگلها، مراتع و آبخيزداري و سازمان حفظ نباتات کشور و حمايت استانداريهاي شمال کشور مي توان با اجراي طرحهاي علمي مداوم و جدي از شيوع بيماريها و آفاتي که هم اکنون به جنگل هاي شمال خسارت مي زند، جلوگيري و روند گسترش بيماريها را کنترل کرد.