دوره برنامه‌های 5 ساله در دنیا تمام شده است

تولید هواپیما، کامپیوتر و خودرو در ایران توجیه اقتصادی ندارد
روزنامه دنیای اقتصاد: معاون رييس‌جمهور و سرپرست مركز امور مناطق آزاد و ويژه اقتصادي با بیان اینکه در برنامه چهارم مناطق آزاد را خيلي در نظر نگرفته‌اند و این برنامه نمي‌تواند معيار سنجش باشد، گفت: به طور كلي در هيچ كجاي دنيا نوشتن برنامه‌هاي پنج ساله متداول نيست و دوره آن تمام شده است.

حمید بقایی که در دولت دهم علاوه بر حفظ ریاست سازمان میراث فرهنگی و گردشگری به عنوان سرپرست مناطق آزاد و ویژه هم مشغول کار است، در گفت‌وگو با «ایسنا» ضمن تاکید بر این نکته که؛ «مناطق آزاد ما در بعضي از زمينه‌ها مثل همه امور موفق نشده و در بعضي از زمينه‌ها هم خيلي موفق بوده‌اند و ما بايد معدل‌گيري بكنيم و به نظر من در اين معدل‌گيري عملكرد مناطق آزاد خوب بوده و نمره قبولي گرفته است»، خاطرنشان کرد: از آن جا كه سرعت تحولات بسيار بالا و عجيب است نمي‌توان به نقطه تعيين شده رسيد، به عنوان مثال ناگهان قيمت نفت بالا و پايين مي‌شود و تمام محاسبات به هم مي‌ريزد.
وي تاكيد كرد: من جزو مديراني نيستم كه فقط گذشته را نقد كنم و بگويم كه مي‌خواهم انقلاب كنم، ممكن است در گذشته نيز ضعف‌هايي وجود داشته باشد، اما مديران گذشته نيز تلاش‌هاي خود را كرده‌اند و ما نيز بايد تلاش‌هاي خودمان را بكنيم.
همه دنبال واردات هستند
بقایی با اشاره به اینکه چابهار 15 يا 16 سال است كه به منطقه آزاد تبديل شده، اما خط آهن آن هنوز كامل نشده است، گفت: اگر ما به جاي انجام كارهاي مختلف در چابهار، خط‌ ‌آهن اين منطقه را سالي 20 كيلومتر مي‌ساختيم، الان تقريبا بخشي از آن را پيش برده بوديم. ما مي‌توانيم اين منطقه را به آسياي مركزي متصل كنيم.
بقايي در ادامه این گفت‌وگو از گرايش به واردات در مناطق آزاد انتقاد کرد و افزود: واردات به دليل تسهيل امور مورد توجه بيشتر قرار گرفته است و اين امر نيز ارتباطي به روساي مناطق آزاد ندارد بلكه همه مي‌دانند كه تجار همه به دنبال واردات هستند، زيرا خيلي راحت و ساده است، ولي در عوض صادرات كار سختي است و مشكلات زيادي دارد، اين در حالي است كه در بعضي موارد سود حاصله از هر دو مورد يكسان است؛ اما در اين ميان مناطق آزاد به عنوان يك بستر عمل مي‌كنند و اگر اين مناطق نباشد تاجر از جاي ديگري به واردات مي‌پردازد.
معدل پایین سرمایه‌گذاری خارجی
بقايي همچنین با اشاره به اینکه «ما در جذب سرمايه‌گذاري نمي‌توانيم بگوييم كه به نقطه مطمئني رسيده‌ايم» تصریح کرد: ما حدودا نزديك به دو ميليارد دلار به بالا سرمايه‌گذاري خارجي طي پنج يا شش سال گذشته در مناطق آزاد داشتيم كه اگر اين ميزان را با ديگر كشورها مقايسه كنيم، قطعا رقم پاييني است و دلايل مختلفي نيز دارد: اول اينكه ما تبليغات بيروني كمي در اين خصوص داشتيم. دوم اينكه شرايط جهاني ما اجازه نداده است كه افراد براي سرمايه‌گذاري به اين جا بيايند. سوم اينكه ما هنوز مدل جذب سرمايه‌گذاري حرفه‌اي نداريم كه در اين بخش به همراه بخش تبليغات بيروني ما معدل پاييني داريم.
هر چه مناطق آزاد بيشتر باشد، به نفع آن كشور است
وي با رد اين نكته كه يكي از دلايل عدم موفقيت مناطق آزاد كشور تعدد آنها است، گفت: اين مطلب زماني درست است كه دولت در مناطق آزاد سرمايه‌گذاري كند، اما اين طور نيست و دولت در مناطق آزاد سرمايه‌گذاري مستقيم نمي‌كند. اتفاقا كساني كه كار تجارت و اقتصاد جهاني كرده باشند مي‌دانند كه هر چه مناطق آزاد بيشتر باشد به نفع آن كشور است، زيرا اولا دولت كه سرمايه‌گذاري نمي‌كند. ثانيا اينكه در بحث تجارت و ترانزيت هر چه بسترهاي گره‌هاي ارتباطي بيشتر تقويت شود به نفع كشور است.
سرپرست مناطق آزاد و ویژه ادامه داد: به عنوان مثال قشم و چابهار براي سرويس دادن به شرق دنيا در نظر گرفته شود و از اين طرف اروند به همسايگان غربي اختصاص داده شود كه اين امر يك مزيت است، زيرا قشم نمي‌تواند به عنوان مثال عراق و يا آسياي ميانه را پوشش دهد. به طور كلي تعداد مناطق آزاد ارتباطي به عملكرد آنها ندارد، بلكه نكته اين است كه ما بايد مناطق آزاد را در جاهايي ايجاد كنيم كه به لحاظ سوق‌الجيشي توانايي تبادلات ترانزيتي ما را تقويت كنند.
با جاده ابريشم شرق و غرب را به هم دوخته بوديم
وي این دیدگاه خود را چنین تشريح كرد: اگر به نقشه نگاه كنيم، مي‌بينيم كه ايران محور ارتباطي شرق و غرب و شمال و جنوب است. اطراف ما 17 كشور با ما ارتباط دارند و جمعيتي كه ما مي‌توانيم به آنها سرويس دهيم، بالغ بر يك ميليارد نفر است. در طول تاريخ هم ما با جاده ابريشم شرق و غرب را به هم دوخته بوديم و كشورهاي نظير آمريكا و انگليس هم در اين خصوص نمي‌توانند هيچ كاري بكنند و نمي‌توانند ايران را به عنوان مثال از مسير خط لوله حذف كرده و راه جايگزيني پيدا كنند، زيرا در اين صورت هزينه آنها بسيار بالا مي‌رود. راه ايران امن بوده، راحت‌ و ارزان‌تر است. ما در مناطق آزاد بايد به سمت ترانزيت رفته و ايران را بايد به يك قطب ترانزيتي تبديل كنيم.
به آنها گفته‌ايم تا به سمت ترانزيت بروند
رییس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری ادامه داد: ترانزيت كالا از ايران بسيار مقرون به صرفه است و ما بايد در اين حوزه فعاليت بيشتري انجام دهيم. ما اكنون در مناطق آزاد نيز اين امر را شروع كرده و به آنها گفته‌ايم تا به سمت ترانزيت بروند.
وي تاكيد كرد: به اعتقاد من ترانزيت در ايران طي چند سال آينده مي‌تواند جايگزين نفت شود و اين امر حتي مي‌تواند از گردشگري جلوتر باشد.
بقايي در خصوص پيشرفت نامتوازن مناطق آزاد نيز گفت: ‌يكي از دلايل اين است كه مناطقي همچون ارس و انزلي در مقايسه با كيش و قشم جديدتر هستند و به تازگي فعاليت خود را آغاز كرده‌اند. نكته دوم اينكه به لحاظ امتيازي برخي مناطق آزاد همچون قشم، كيش و اروند از موقعيت جغرافيايي بهتري برخوردار بوده و امتياز بالاتري مي‌گيرند.
ترك‌ها به ارس علاقه نشان داده‌اند
وي افزود: البته در خصوص منطقه آزاد ارس بايد بگوييم كه ترك‌ها به اين منطقه علاقه نشان داده‌اند و شروع به سرمايه‌گذاري نيز كرده‌اند. در همين حال ما به دنبال اين هستيم كه نخجوان را كه تقريبا يك منطقه‌ آزاد است، به ارس وصل كنيم تا هم بتوانيم از فرودگاه آنجا استفاده كنيم و هم از خط آهن. در غير اين صورت ما بايد خودمان هزينه كرده و فرودگاه و خط آهن بسازيم. اين موضوع با طرف آذري مطرح شده و استقبال نيز به عمل آمده و منتظر جواب قطعي آنها هستيم.
هر مشكلي را اگر قابل حل باشد حل مي‌كنم
معاون رييس‌جمهور در بخش ديگري از اظهارات خود در خصوص مشكلات اداري و بوروكراسي گفت: اولا الان در مناطق آزاد من حاضرم به صورت كتبي تعهد دهم كه هر مشكلي را با هر دستگاهي اگر قابل حل باشد حل مي‌كنيم و اين مشكل را در مدت زمان خيلي كوتاه حل خواهيم كرد؛ به عنوان مثال در اين پنج ماهي كه من اينجا بودم توانستم كارهاي زير را انجام دهم:
سال‌هاست كه به دنبال آن بودند تا هندورابي را به كيش ملحق كنند ما دو ماه پيش رفتيم‌ آنجا و ديديم كه منطقه آن جواب مي‌دهد و طي دو ماه اين امر محقق شد. در همين حال ما در بحث گمركات چالش‌هاي زيادي داشتیم و طي روزهاي گذشته مديران مناطق و رييس كل گمرك و معاون آن را دور هم جمع كرديم و به آنها گفتيم تا مشكلات خود را مطرح كنند. همچنين بودجه مناطق آزاد هر ساله اواخر سال مصوب مي‌شود؛ اما امسال براي اولين بار هم بودجه 88 را ظرف يك ماه جمع كرديم و هم بودجه 89 را در حال بستن هستيم.
كيش بايد رقيب استانبول شود نه دبی
وي سپس در خصوص رقابت كيش با مناطقي همچون دبي گفت: كيش نبايد رقيب دبي شود، بلكه كيش بايد رقيب شهرهايي مثل استانبول، آستانه و شرم الشيخ شود، جاهايي كه محل گردشگري و برگزاري سمينارهاي بين‌المللي است. ما در كنار كيش جزيره قشم و اروند را داريم كه نزديك به راه‌آهن بوده و اسكله‌هاي خوبي دارند اينها مي‌توانند رقيب دبي شوند؛ اما اين امر نيز راه دارد. بقایی ادامه داد: راهش اين است كه جنس ايراني را كه مي‌رود به دبي و از آنجا دوباره به ايران صادر مي‌شود بايد شرايطي ايجاد شود كه تاجر ما به دبي نرود و به صرفه‌ اقتصادي باشد كه اين جنس را از قشم وارد كند. كاري كه در صادرات مجدد شروع كرده‌ايم، اين است كه گفته‌ايم بايد عوارض كاهش يابد سپس بايد امكانات زير ساختي را توسعه دهيم. در حال حاضر نيز ليست يك سري كالا را در حال تهيه هستيم تا با آنها شروع كنيم. ان‌شاءا... تا يك سال ديگر قيمت واردات كالا از مناطق آزاد را آن قدر اقتصادي خواهيم كرد، به گونه‌اي كه ديگر واردات این کالاها از طريق دبي به صرفه نباشد. به گفته این مقام مسوول، ‌اگر از مجموع كالاهايي كه به طور رسمي وارد كشور مي‌شوند بتوانيم 30 تا 40 درصد آن را كه به عنوان مثال از دبي وارد مي‌شود به سمت مناطق آزاد بكشانيم، كار بزرگي انجام داده‌ايم.
وي در ادامه از انجام اقداماتی جهت دور زدن تحريم‌ها خبر داد؛ ولي جزئيات آن را اعلام نكرد.
ماموريت می‌رویم نه سفر تفريحي
معاون رييس‌جمهور در ادامه اظهارات خود گفت: كاري كه من در مناطق آزاد به دنبال آن هستم اين است كه مديريت ما به صورت مديريت كاملا غير دولتي در بیاید. به عنوان مثال ما در نمايشگاه ميلان شركت كرده بوديم، ديديم كه بعضي از مناطق دو يا سه نفر معرفي كرده‌اند كه از اين امر ممانعت به عمل آمد؛ زيرا اين نمايشگاه از نظر ما جنبه تفريحی نداشت و به آنها گفتيم كه بايد در غرفه ايستاده و كالا بفروشند، زيرا اين نمايشگاه‌ها فرصت‌هاي ما است و بايد از آن استفاده كنيم. حتي يكي از مديران گفت كه من نمي‌توانم به اين نمايشگاه بروم كه با او برخورد شد و گفته شد كه اين يك ماموريت است نه يك سفر تفريحي.
مشكل موجود در ارزش افزوده شفاف‌تر شد
سرپرست مركز امور مناطق آزاد و ويژه اقتصادي در خصوص پيش‌بيني‌هاي انجام شده در قانون برنامه پنجم توسعه گفت: اولا در بحث ارزش افزوده يك بند آورده شد و مشكل موجود در ارزش افزوده شفاف‌تر شد. دوم اينكه کل جزيره قشم به منطقه آزاد تبديل شد، حال آن كه خودمان 5/1 ماه قبل در كميسيون اقتصادي اين را مصوب كرديم. سوما اسكله‌هاي چابهار در منطقه آزاد قرار گرفت و چهارم اينكه بحث واگذاري اختيارات دستگاه‌هاي دولتي به روساي مناطق آزاد در قانون بود، اما كامل اجرا نشد كه در قانون برنامه پنجم اين امر تسريع شد. من خودم هم به مناطق آزاد اعلام كرده‌ام كه هر دستگاهي را كه با شما هماهنگ نيست اعلام كنيد تا مشكل حل شود. تا به اين لحظه خبري نشده است و اين امر نشان‌گر اين است كه هماهنگي وجود داشته و روابط خوب است.
ديدار با سفرا بازاريابي اوليه بود
بقايي در ادامه به ديدار اخير خود با سفراي كشورهاي اسلامي اشاره كرد و گفت: اين ديدار بازاريابي اوليه در جهت جذب سرمايه‌گذاري خارجي بوده است تا در فرصت‌هاي بعدي آنها را به مناطق آزاد برده و با توانمندي‌هاي آن جا آشنا كنيم. بعد از اين تازه داستان شروع مي‌شود و در اين مرحله بايد با مقامات اين كشورها ارتباط بگيريم و سفرا نيز در اين امر به ما كمك مي‌كنند.
از سازمان میراث گردشگری نمی‌روم
وي در ادامه برخي شايعات در خصوص انتقال كامل وي به مركز امور مناطق آزاد و ويژه اقتصادي و خروجش از سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري را رد كرده و گفت: اين امر صحت ندارد و به جاي پرداختن به اين موضوعات بايد روی موضوعات اجرايي وقت گذاشت. ‌ما كارهايي را كه بايد در مناطق آزاد انجام دهيم، در حال انجام هستيم و خيلي از آن كارها اتفاقا از زاويه اين جايگاه بهتر انجام مي‌شود. علاوه بر اين صنعت گردشگري خود يك صنعت اقتصادي است.
وي در بخش‌هاي پاياني اظهارات خود گفت: توليد برخي از كالاها همچون كامپيوتر و هواپيما در ايران توجيه اقتصادي ندارد و تا ما بياييم يك هواپيما يا كامپيوتر توليد كنيم، كشورهاي ديگر مدل‌ جديدتري از آن را مي‌سازند؛ بنابراين ما بايد يك سري كارهايي را كه جهش ايجاد مي‌كند، انجام دهيم. به عنوان مثال ما در صنعت خودروسازي هر كاري كه بكنيم باز هم عقب هستيم ما نبايد سراغ توليد كالاهايي برويم كه بازار آن اشباع شده، محصول آن وجود داشته و تجربه و صنعت آن دست ديگران است، بلكه بايد به سمتي برويم كه بتوانيم جهش ايجاد كنيم؛ به عنوان مثال مي‌توان به بحث گياهان دارويي اشاره كرد و اين صنعت مي‌تواند واقعا ما را در دنيا جلو بياندازد، به شرط اينكه درست و حسابي سراغ آن برويم.