سازمان حقوق بشر ایران؛ ۲۶ شهریور ۱۴۰۵: سازمان حقوق بشر ایران در تازه‌ترین گزارش خود درباره سرکوب اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴، فهرست بیش از ۴۲۰۰ جان‌باخته را منتشر می‌کند. این فهرست حاصل ماه‌ها جمع‌آوری اطلاعات، تطبیق منابع و راستی‌آزمایی هویت قربانیان است ومجموعه‌ای گسترده از مستندات درباره کشتار معترضان در ایران را ارائه می‌دهد .

در میان کشته‌شدگان شناسایی‌شده، دست‌کم ۴۲۰ زن و ۲۸۱ کودک زیر ۱۸ سال قرار دارند؛ ۲۵ نفر از کودکان کمتر از ۱۴ سال داشته‌اند و کم‌سن‌ترین قربانی ثبت‌شده تنها چهار ماه‌ونیم داشته است.

سازمان حقوق بشر ایران تأکید می‌کند که این آمار حداقل تعداد مستندشده کشته‌شدگان است و نه شمار نهایی. قطع گسترده اینترنت و ارتباطات، فشار و تهدید خانواده‌ها، محدودیت دسترسی به بیمارستان‌ها و پزشکی قانونی و نبود امکان انجام تحقیقات مستقل، همچنان مانع روشن‌شدن ابعاد کامل کشتار است.

محمود امیری‌مقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، گفت:

«ابعاد واقعی کشتار معترضان دی‌ماه احتمالاً تنها پس از جمهوری اسلامی و از طریق یک کمیته حقیقت‌یاب مستقل روشن خواهد شد. اما همین آمار حداقلی، در کنار شهادت‌ها و شواهدی که گردآوری کرده‌ایم، نشان می‌دهد که مردم ایران در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی با سرکوبی برنامه‌ریزی‌شده و هماهنگ در ابعادی بی‌سابقه در تاریخ معاصر ایران روبه‌رو شدند. شلیک گسترده با سلاح‌های جنگی، هدف قرار دادن نقاط حیاتی بدن، استفاده از تک‌تیرانداز و شلیک به افرادی که در حال فرار بودند نشان می‌دهد که هدف صرفاً متفرق‌کردن تجمعات نبود. شواهد موجود مبنایی جدی برای بررسی این کشتار در چارچوب جنایت علیه بشریت فراهم می‌کند و آمران و عاملان آن باید پاسخگو شوند.»

جمهوری اسلامی شمار جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه را ۳۱۱۷ نفر اعلام کرده است، اما بررسی سازمان حقوق بشر ایران نشان می‌دهد که فهرست رسمی حکومت ناقص و غیرجامع است. نام دست‌کم ۲۷ نفر که در فهرست‌های رسمی برخی فرمانداری‌ها آمده و ۲۰ نفر دیگر که نامشان در رسانه‌های رسمی منتشر شده، در فهرست دفتر رئیس‌جمهوری وجود ندارد.

یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش، تمرکز فوق‌العاده کشتار در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی‌ماه است. دست‌کم ۳۳۵۶ نفر، معادل ۹۱ درصد مواردی که تاریخ دقیق کشته‌شدن آنان مشخص است، تنها در این دو روز جان باختند. کشتار در شهرهای مختلف ۳۰ استان از ۳۱ استان کشور رخ داد و بررسی پرونده‌ها و شهادت‌های گردآوری‌شده نشان می‌دهد که شمار زیادی از قربانیان با شلیک مستقیم سلاح‌های جنگی نیروهای حکومتی کشته شدند.

تحقیقات سازمان حقوق بشر ایران الگوهای مشابهی از به‌کارگیری نیروی مرگبار در مناطق مختلف کشور ثبت کرده است، ازجمله شلیک مستقیم به تجمعات، هدف قرار دادن نقاط حیاتی بدن، شلیک از پشت و به افراد در حال فرار، استفاده از تک‌تیراندازان و کشته‌شدن افرادی که حتی مشارکت مستقیمی در اعتراضات نداشتند. گستردگی جغرافیایی این موارد، شباهت شیوه‌های سرکوب و تمرکز کشتار در بازه‌ای بسیار کوتاه، پرسش‌های جدی درباره برنامه‌ریزی، هماهنگی و زنجیره فرماندهی عملیات سرکوب ایجاد می‌کند.

قطع اینترنت همزمان با اوج کشتار

اوج کشتار همزمان با قطع سراسری اینترنت در شامگاه ۱۸ دی‌ماه رخ داد. روز ۱۹ دی نیز، در شرایط ادامه قطع اینترنت و اختلال شدید ارتباطات، اعتراضات و کشتار ادامه یافت. شهادت‌های گردآوری‌شده نشان می‌دهد که بسیاری از شهروندانی که روز ۱۹ دی به خیابان رفتند، از ابعاد کشتار شب قبل اطلاع دقیقی نداشتند. گزارش به‌طور جداگانه نقش قطع ارتباطات در پنهان‌ماندن ابعاد کشتار و تأخیر در آگاهی عمومی را بررسی کرده است.

تداوم سرکوب پس از کشتار

سرکوب با پایان تیراندازی در خیابان‌ها متوقف نشد. در روزها و هفته‌های بعد، مجروحان، کادر درمان و خانواده‌های جان‌باختگان با انواع فشار و آزار مواجه شدند؛ از حضور نیروهای امنیتی در بیمارستان‌ها و تعقیب و ربودن مجروحان گرفته تا فشار بر پزشکان و پرستاران، مطالبه پول برای تحویل پیکر، تحمیل روایت رسمی درباره علت مرگ، محدودیت در مراسم خاکسپاری و تهدید خانواده‌ها برای جلوگیری از اطلاع‌رسانی.

سرکوب قضایی نیز ادامه یافت. تا زمان انتشار گزارش، دست‌کم ۲۹ نفر در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه اعدام شده‌اند. سازمان حقوق بشر ایران همچنین هویت ۱۰۰ معترض محکوم به اعدام را شناسایی کرده و هشدار می‌دهد که شمار واقعی افراد محکوم به اعدام بیش از این تعداد است. در اغلب این پرونده‌ها گزارش‌هایی از شکنجه، اعترافات اجباری و نقض جدی حق دادرسی عادلانه وجود دارد.

محمود امیری‌مقدم گفت:

«اعتراضات دی‌ماه بار دیگر نشان داد که جمهوری اسلامی از عمق بحران مشروعیت خود در جامعه آگاه است، اما برای حفظ نظام از به‌کارگیری شدیدترین اشکال خشونت علیه مردم ابایی ندارد. کشتار معترضان، فشار بر خانواده‌های دادخواه و تهدید بازداشت‌شدگان به اعدام، بخش‌های مختلف یک سیاست واحد برای حفظ قدرت ازطریق ایجاد ترس‌اند.»

فهرستی که باید تکمیل و تصحیح شود

سازمان حقوق بشر ایران تأکید می‌کند که این فهرست سندی بسته و نهایی نیست. روند جمع‌آوری اطلاعات و راستی‌آزمایی اسامی ادامه خواهد داشت و با دریافت اطلاعات معتبر جدید، اسامی و جزئیات اصلاح، تکمیل و به‌روزرسانی خواهند شد. در کنار فهرست اصلی، ۳۲۴ مورد نیز که تنها در یک منبع غیررسمی گزارش شده و اطلاعات کافی برای راستی‌آزمایی آنها وجود نداشته، به‌صورت جداگانه در پیوست گزارش درج شده‌اند.

سازمان حقوق بشر ایران از خانواده‌های جان‌باختگان، شاهدان عینی، کادر درمان، روزنامه‌نگاران، فعالان محلی و همه افرادی که اطلاعات یا اسناد قابل بررسی در اختیار دارند دعوت می‌کند در تکمیل این مستندسازی مشارکت کنند.

⁠پیام شاهزاده رضا پهلوی به مناسبت چهارمین سالگرد آغاز جنبش مهسا

چهار سال از روزی می‌گذرد که جلادان ضحاک، جان دختر ایران، مهسا امینی، را گرفتند. جمهوری اسلامی گمان می‌کرد می‌تواند خون مهسا را نیز مانند خون بسیاری دیگر پایمال کند، اما یک ایران برای او بپا خاست.

ضحاک، برای آنکه نشان دهد مهسا را به قتل نرسانده است، قلب جوانان دیگری را نیز نشانه گرفت، از نیکا و سارینا تا کیان و خدانور، از حمیدرضا و مجیدرضا تا صدها فرزند دیگر ایران.

چهار سال بعد، ملت ایران در مرحله‌ای دیگر از همان مبارزه ایستاده است. مسیری که از خیزش‌های پیشین گذشت، امروز به انقلاب شکوهمند شیروخورشید رسیده است؛ جایی که مبارزات ملت ایران، با همه تجربه‌ها و هزینه‌هایی که پشت سر گذاشته، در یک هدف ملی بهم پیوند خورده است: بازپس‌گیری ایران از رژیم تبهکاری که نزدیک به نیم قرن است میهن‌مان را به گروگان گرفته است.

این همبستگی ملی یک‌شبه به دست نیامده است. پشت آن، راهی طولانی، دشوار و پرهزینه قرار دارد، راهی که ملت ایران از گردهمایی پرشکوه روز کوروش در آبان ۱۳۹۵ آغاز کرد و در دی ۱۳۹۶، آبان ۱۳۹۸ و خیزش‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۴ به آن تجربه و بلوغ بیشتری بخشید، خیزش‌هایی که هر یک بخشی از ستون‌های انقلاب ملی ایران را شکل داده‌اند.

هر جان فداشده، مسئولیتی بر دوش ما گذاشت؛ و هر فراز و فرود، ملت ایران را برای گام بعدی آماده‌تر کرد. تا امروز که ایرانیان، یک‌صدا و زیر پرچم ملی خود، برای بازپس‌گیری ایران ایستاده‌اند.

یاد مهسا امینی و همه زنان و مردان شجاعی که جان خود را در راه آزادی ایران فدا کردند، برای همیشه در حافظه ملت ایران جاودانه خواهد ماند. ما راه آنان را تا آزادی و بازپس‌گیری ایران ادامه خواهیم داد.

کفش‌هایی که نماد خاموش هولناکترین جنایت جمهوری اسلامی است

کانون حقوق بشر ایران: تصاویر تکان‌دهنده‌ای که از شهر رشت منتشر شده بود، توده‌هایی از کفش‌های رهاشده را نشان می‌دهد؛ کفش‌هایی که زمانی متعلق به معترضان بودند و اکنون به نماد خاموش یکی از هولناک‌ترین صحنه‌های سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ تبدیل شده‌اند. این تصاویر پس از آن ثبت شده‌اند که بنا بر گزارش‌ها، نیروهای سرکوبگر بازار تاریخی رشت را که مملو از معترضان بود، به آتش کشیدند، مردم را در داخل محبوس کردند و به سوی کسانی که قصد فرار داشتند تیراندازی کردند. این اقدام وحشیانه از سوی ناظران به «هولوکاست ایران» تشبیه شده و مصداق آشکار جنایت علیه بشریت ارزیابی می‌شود.

کفش‌هایی که از قتل‌عام باقی ماند

این تصویر دلهره‌آور که در شهر رشت گرفته شده، پیامدهای قتل‌عام و سرکوب اعتراضات سراسری ۱۴۰۴ را به تصویر می‌کشد. کفش‌ها – که زمانی متعلق به معترضان بود – پراکنده و رها شده‌اند؛ شاهدانی خاموش بر وحشتی که رخ داد.

بسیاری این تصویر را به نمایش کفش‌های قربانیان در موزه هولوکاست در واشینگتن تشبیه کرده‌اند. شباهتی که به گفته ناظران، تنها جنبه نمادین ندارد، بلکه بازتاب‌دهنده یک الگوی مشابه در نابودی سیستماتیک غیرنظامیان است.

آتش‌زدن بازار پرتردد برای اجرای کشتار وسیع

گزارش‌های شاهدان عینی حاکی از آن است که نیروهای امنیتی عمداً بازار پرتردد رشت را که پر از معترضان بود، به آتش کشیدند. هدف از این اقدام، به دام انداختن مردم و واداشتن آن‌ها به خروج از محل در میان دود و آتش عنوان شده است.

به گفته شاهدان، مأموران سپس به سوی کسانی که قصد فرار داشتند تیراندازی کردند و بسیاری از قربانیان یا در اثر خفگی و سوختگی جان باختند یا هنگام خروج از بازار زیر رگبار گلوله قرار گرفتند.

واکنش‌ها؛ «اگر این جنایت علیه بشریت نیست، پس چیست؟»

سورن ادگار، نایب‌رئیس اتحاد جامعه استرالیایی-ایرانی، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:

«این کفش‌ها در رشت اثر هنری نیستند. آن‌ها متعلق به مردمی بودند که پس از آتش زدن بازار تاریخی توسط نیروهای رژیم و شلیک به کسانی که قصد فرار داشتند، به دام افتادند. تصویرسازی غیرقابل انکار است؛ یک هولوکاست ایرانی که در زمان واقعی در حال وقوع است.»

بقایای سوخته بازار؛ سندی از وحشی‌گری

فیلم‌های دلخراش منتشرشده، بقایای سوخته و دودآلود بازار را نشان می‌دهد؛ صحنه‌هایی که یادآور هولناکی از این وحشی‌گری است. دیوارهای سیاه‌شده، مغازه‌های نیم‌سوخته و زمین پوشیده از خاکستر، نشانه‌های عینی یک حمله عمدی به غیرنظامیان هستند.

روایت شاهدان از قتل‌عام رشت

یک شاهد عینی حاضر در اعتراضات روزهای پنج‌شنبه و جمعه ۱۸ و ۱۹ دی در شهر رشت گفت که نیروهای سرکوبگر در آتش‌سوزی بازار، به کسانی که برای نجات از دود و خفگی با «دست‌های بالا گرفته» از مغازه‌ها بیرون می‌آمدند و خود را «تسلیم» می‌کردند، شلیک کردند.

این شاهد عینی که به‌تازگی از کشور خارج شده، بر اساس مشاهداتش تخمین زد که طی این دو شب در نقاط مختلف رشت «دو تا سه هزار نفر» کشته و شمار زیادی نیز زخمی، ناپدید یا بازداشت شدند.

او با عباراتی تکان‌دهنده این صحنه را توصیف کرد و گفت:

«بازار هولوکاست شد. آدم یاد اتاق‌های گاز می‌افتاد. مردم یا زیر دود و آتش می‌مردند یا ناچار بودند بیرون بیایند و زیر رگبار قرار بگیرند.»

شباهت با هولوکاست؛ نماد کفش‌ها

ناظران می‌گویند توده‌های کفش‌های رهاشده در رشت شباهتی هولناک با تصاویر به‌جامانده از اردوگاه‌های مرگ نازی‌ها دارد. همان‌گونه که کفش‌های قربانیان هولوکاست به نماد جنایت علیه بشریت تبدیل شد، کفش‌های باقی‌مانده از قربانیان اعتراضات سراسری نیز سندی از یک قتل‌عام سازمان‌یافته است.

آنچه در بازار رشت رخ داد، بنا بر روایت‌های شاهدان و تصاویر منتشرشده، یک حادثه تصادفی یا برخورد پراکنده نبوده، بلکه اقدامی حساب‌شده برای اجرای یک کشتار وسیع مردم بوده است. آتش‌زدن بازار پر از معترضان، تیراندازی به کسانی که قصد فرار داشتند و محبوس‌کردن غیرنظامیان در میان دود و آتش، همگی عناصر یک جنایت علیه بشریت را شکل می‌دهد.

تصاویر کفش‌های رهاشده، بقایای سوخته بازار و روایت‌های شاهدان از رگبار بستن مردم، همگی سندهایی هستند که نشان می‌دهند سرکوب اعتراضات سراسری وارد مرحله‌ای شده است که شباهت‌های آشکاری با تاریک‌ترین فصل‌های تاریخ بشر دارد.

ناظران تأکید دارند که این فاجعه نه‌تنها باید به‌عنوان یکی از هولناک‌ترین رویدادهای اعتراضات سراسری ثبت شود، بلکه باید مبنای پیگرد بین‌المللی آمران و عاملان آن به‌عنوان مرتکبان جنایت علیه بشریت قرار گیرد.