روزنامه فایننشال تایمز در شماره امروز خود در گزارشی نوشت: با فوت وزیر کشور عربستان سعودی در ماه ژوئن، ملک عبدالله پادشاه عربستان با توسل به سنت خانوادگی فورا یکی دیگر از برادران ناتنی و شاهزادگان ارشد را به این سمت انتخاب کرد.

شاهزاده احمد وزیر کشور جدید با هفتاد سال سن یکی از معاونان بی سر و صدای شاهزاده نایف بن عبدالعزیز آل سعود فقید بود و به عنوان یکی از نوادگان عبدالعزیز بن سعود بنیانگذار پادشاهی مدرن سعودی در صف پادشاهی قرار داشت. اما با گذشت پنج ماه، این سنت دیگر در اولویت قرار ندارد.

شاهزاده احمد کنار رفت و هفته گذشته محمد بن نایف جوانتر، پسر وزیر کشور فقید و مقام امنیتی ای که مبارزه موفق برای سرکوب شبکه القاعده در سعودی را در سوابق خود دارد، جانشین وی شد.

گرچه این تغییر توجه چندانی را در خارج از پادشاهی سعودی به خود جلب نکرد، با توجه به معیارهای حاکم در آن کشور نقطه عطفی بود که موجی از گمانه زنی ها را درباره آینده روند جانشینی در پادشاهی سعودی مطرح کرد.

برای اولین بار ناظران و دیپلماتها توجهشان به دقت به این مسئله معطوف شده است که آیا حکومت پادشاهی سعودی سعی خواهد کرد ثبات بزرگترین تولید کننده نفت جهان و قدرت منطقه ای را با تقویض قاطعانه قدرت به نسل بعدی شاهزادگان تضمین نماید.

عبدالعزیز القاسم یکی از تحلیلگران سیاسی در ریاض می گوید: مهمترین چیز درباره تصمیم ملک عبدالله این است که قانون ارشدیت را شکست و بدین معنی است که ممکن است وی قصد داشته باشد نسل سوم را روی کار آورد.

به گفته وی، اقدام بی سابقه ملک عبدالله به وی آزادی عمل بیشتری در انتخاب نسل سوم می دهد.

دولتهای غربی از عدم شفافیت در خاندان سلطنتی سعودی و مسئله جانشینی نگرانند و این نگرانی با توجه به آشوبهای وسیع در کشورهای عربی تشدید شده است.

در قانون پایه در عربستان سعودی که قانون اساسی آن قلمداد می شود، تصریح شده است که پادشاهی به پسران و نوادگان عبدالعزیز بر اساس ارشدیت و صلاحیت واگذار شود.

اما گزینه های موجود در میان نسل مسن تر رو به اتمام است. دو شاهزاده طی سال گذشته فوت کردند، وضع جسمانی پادشاه هشتاد و نه ساله وخیم است و شایعاتی در مورد مشکلات جسمانی سلمان ولیعهد هفتاد و هفت ساله وی رواج دارد.

گرچه هجده پسر دیگر عبدالعزیز هنوز زنده اند، به گفته ناظران، بعید است کسی در میان آنها از تجربه و حمایت لازم برای جانشینی ولیعهد برخوردار باشد. در واقع شاهزاده احمد یکی از معدود افرادی بود که از پادشاهان بالقوه در آینده قلمداد می شد.

این احتمال وجود دارد که شاهزاده احمد به کلی کنار زده نشده باشد. شایعاتی جریان دارد که کنار رفتن وی از وزارت کشور منجر به تنش در درون خاندان سعودی شده و ممکن است وی به عنوان دومین معاون نخست وزیر منصوب شود. این سمت حاکی از آن خواهد بود که وی ولیعهد بعدی است.

یکی از افراد نزدیک به خاندان سعودی گفت، این اقدام (در وزارت کشور) علامت سوالی بزرگی در درون خاندان سعودی درباره روند تصمیم گیری و سرعت اتخاذ تصمیمات بدون مشورتهای معمول ایجاد کرده است.

علل برکناری شاهزاده احمد روشن نیست اما این تغییر یک مورد منحصر به فرد نبود و در پی برکناری غیرمترقبه شاهزاده مقرن یکی دیگر از برادران پادشاه و رئیس سازمان اطلاعات در ماه ژوئیه صورت گرفت. در این مورد نیز یکی از شاهزادگان نسل دوم، بندر بن سلطان که پدرش تا زمان فوتش در سال گذشته ولیعهد بود، جانشین وی شد.

انتصاب شاهزاده بندر به این سمت به عنوان نشانه ای دال بر تمایل پادشاه عربستان به تهاجمی تر شدن آژانس اطلاعاتی این کشور تفسیر شد.

از سال دو هزار و پنج که ملک عبدالله پادشاه عربستان شد، تفویض قدرت به نسل بعدی روندی کند اما پیوسته بوده است. اما تا به حال فرض بر این بوده است که وی طی دوره پادشاهی اش تصمیم جنجالی واگذاری قدرت به نوادگان عبدالعزیز را اتخاذ نخواهد کرد، مهمتر از همه به این علت که چنین تصمیمی شاخه های متعدد این خاندان و دهها شاهزاده را در مقابل یکدیگر قرار خواهد داد. اما ناظران می گویند، با توجه به رویدادهای سال گذشته، اکنون ممکن است از نظر وی حل نشدن مسئله جانشینی متضمن خطر بزرگتری باشد.