«فردا»: از جمله رویکردهای اصلی و مهم محمدباقر قالیباف در انتخابات پیشِ رو بر محوریت فناوری اطلاعات و مدیریت یکپارچه داده‌ها در کشور است. این رویکرد حتماً بنا بر مقتضیات امروز جهانی و بر اساس هدف اصلی پیشرفت ایران اسلامی صورت گرفته است. در همین زمینه به سراغ دکتر علی اکبر جلالی ـ استاد تمام دانشگاه علم و صنعت ایران ـ رفتیم تا مورد چالش‌های امروز و اهمیت مباحث IT در دولت آتی با ایشان گفتگو کنیم.

:: آقای دکتر، آقای قالیباف در برنامه‌هایشان بر لزوم به کارگیری فناوری اطلاعات در کشور و اهمیت آن تاکید می‌کنند. به طور مختصر، لزوم این تاکید را چه می‌بینید؟

ارزان‌ترین راه مدیریت منطقی و مدیریت یکپارچه در کشور استفاده از فناوری اطلاعات است. شبکه‌های مختلفی در کشور داریم، سرمایه‌گذاری‌های مختلفی در کشور انجام داده‌ایم، از نظر منابع انسانی نیروهای لازم را داریم، فقط نتوانستیم به صورت مدیریت یکپارچه از آنها استفاده کنیم. کافی است وضعیت موجود را مطالعه کنیم و برنامه‌های مشخصی که کاندیداهای مورد نظر دارند را در نظر بگیریم و در نتیجه بتوانیم این مدیریت یکپارچه را به وجود بیاوریم.

اگر این کار را انجام ندهیم، داده‌ها به صورت جزیره‌ای در جاهای مختلف است و نمی‌تواند کمکی به مدیریت یکپارچه کند و باعث گمراهی خواهد شد. ما باید یک شبکه یکپارچه‌ای را برای بازسازی مدیریت در کشور تدارک ببینیم که فکر می‌کنم آقای دکتر قالیباف به دنبال چنین برنامه‌ای هستند.

:: فرصت‌ها، امکانات و زیرساخت‌های فعلی کشور برای تحقق این موضوع متناسب است؟

شبکه ملی اطلاعات که یک زیرساخت ملی کشور بوده و انصافاً خوب پیشرفت کرده است، فرصت مغتنمی برای رئیس‌جمهور است خواهد بود. از طرف دیگر، توسعه شهرهای الکترونیکی و دولت الکترونیکی که کارهای زیادی برایش انجام شده است، وجود دارد و الآن آمادگی لازم را برای اجرا کسب کرده است.

ما می‌خواهیم ارتباطات داخل کشور بین مدیریت دستگاه‌های دولتی و بخش خصوصی و مردم را برقرار کنیم که خوشبختانه هم زیرساخت آن بعضاً وجود دارد و هم قابل گسترش و اجراست. از سوی دیگر، از لحاظ نرم‌افزاری و سیستم‌های یکپارچه، هم شهرهای الکترونیک را آماده اجرا داریم و هم روستاهای الکترونیک و دفاتر ICT روستایی به عنوان پیشخوان‌های دولت در اختیار هستند. همچنین یک مجموعه‌ای از سرمایه‌های انجام شده وجود دارد که با کیفیت مناسب انجام نشده و یکپارچه نبوده است و فکر می‌کنم در اولین فرصت بتوانیم این موارد را اصلاح کنیم.

:: فشارهای خارج از دولت و دستگاه‌های دیگر در مسأله فناوری اطلاعات نمی‌تواند مسأله‌ساز شود؟ چالشی در این زمینه وجود ندارد؟

آن چیزی که احتمال دخالت حاکمیت را به دلیل مسائل خاص و امنیتی به دنبال دارد، حوزه اینترنت و ارتباطات خارج از کشور و داخل است که البته ما در مرحله اول، نیازی به برخورد با مسأله اینترنت و مسائل بیرونی نداریم. گرچه در این حوزه‌ها هم باید راه‌هایی را پیدا کنیم که پهنای باند قابل قبول و قابل استفاده‌ای را در کشور جاری کنیم و بتوانیم روش‌های امنیتی‌مان را از این روش‌های بازدارنده نظیر فیلترینگ گسترده و روش‌های محدود کردن سرعت و کم کردن پهنای باند خارج کنیم. ما باید از روش‌های قابل قبول دیگری استفاده کنیم که در کشورهای دیگر هم مورد استفاده قرار می‌گیرد که ضمن اینکه پهنای باند زیاد است، امن هم هستند. اگر بخواهیم به دلیل ناتوانی در دانش، به روش‌های بازدارنده روی بیاوریم و مثلاً پهنای باند را کاهش دهیم برای بخش‌های مختلف به ويژه بخش خصوصی که اقتصاد و زندگی‌شان به اینترنت عجین شده است مشکلاتی را به بار خواهد آورد.

:: با این حساب، فکر می‌کنید فیلترینگ در دولت آینده دچار تغییر و تحول شود؟

فیلترینگ در همه کشورهای جهان به نوعی وجود دارد و انواعی هم دارد. یکی فیلترینگ سخت است که به نام و واژه حساس است. در این سیستم فیلترینگ شما کلمه‌ای را می‌زنید و آن کلمه فیلتر است. متاسفانه در کشور ما از نوع فیلترینگ سخت استفاده می‌شود.

نوع دیگری از فیلترینگ وجود دارد به نام فیلترینگ سفید که به افراد، سازمان‌ها، مردم و خانواده‌ها اجازه می‌دهد خودشان تصمیم بگیرند. مثلاً در بعضی سازمان‌ها می‌گویند شما فقط به 5 سایت می‌توانید دسترسی داشته باشید؛ چون آن سازمان می‌خواهد به کار اصلی‌اش بپردازد، تمایل ندارد کارمندانش به هرجا که خواستند بروند. در یک خانواده هم ممکن است بخواهند سایت‌های خلاف اخلاق را ببندند که بچه‌هایشان نتوانند به آن سایت‌ها بروند. این حق هرکسی است که بتواند فیلتر بکند. در سطح ملی هم نیروهای امنیتی حق دارند اگر موارد مشکوکی هست، اقدام کنند. اما اقدام درباره موارد مشکوک نباید موجب بشود که مثلاً کل دسترسی به اطلاعات محدود شود. یکی دیگر هم محدود کردن سرعت اینترنت است. این دیگر خیلی نامطلوب و بد است، زیرا اگر کسی بخواهد جاسوسی کند، چه سرعت کم باشد چه زیاد او عملیات خودش را حتی با عملیات غیر اینترنتی انجام خواهد داد.

ما در این زمینه‌ها خیلی موفق نبودیم چراکه با وجود این همه فیلترینگ و قوانین باز هم می‌بینیم که جوان‌ها به آن سایت‌هایی که ما دلمان نمی‌خواهد دسترسی دارند و آن محدودیت‌هایی که مسئولین گمان می‌کنند جلوی ورود را گرفته است، عملاً سختی است برای کسانی که می‌خواهند صادقانه و خوب از این شبکه استفاده کنند.

بنابراین من با اصل فیلترینگ موافقم اما فقط در موارد خاص، موارد امنیتی، مواردی که منافع ملی کشور را به خطر می‌اندازد و مواردی نظیر مباحث اخلاقی و مفاسد و ... .

:: تأثیرگذاری آموزش و رابطه‌اش با فناوری اطلاعات را چگونه می‌بینید؟

آموزش در طور زندگی باید هدف اصلی هر کسی که ریاست جمهوری را بر عهده می‌گیرد باشد. ما دیگر نمی‌توانیم بر روی آموزش‌های محدود سنتی توقف کنیم. آموزش‌ها فقط در دست مدرسه یا دانشگاه نیست بلکه تقسیم‌بندی شده است. حدود چهل درصد آموزش‌ها در منزل است که در قالب رایانه‌های شخصی و به شکل نرم‌افزارهای ثابت یا تحت وب قرار می‌گیرد. چهل درصد آموزش‌ها هم در مدرسه تحقق می‌یابد که در قالب کتاب‌های درسی، آموزش معلم و غیره هست و در نهایت، بیست درصد هم در راه مدرسه تا منزل خواهد بود. اگر بخواهیم فکر کنیم که تمام آموزش یک فرد را فقط به مدرسه منوط کنیم، اشتباه محضی انجام داده‌ایم.

:: اگر بخواهیم قدری مصداقی تر گفتگو کنیم، عملکرد آقای قالیباف و کارنامه‌شان در حوزه مدیریت و گسترش فناوری اطلاعات را چطور ارزیابی می‌کنید و در توان ایشان می‌بینید که این مقوله را مردمی کنند؟

یکی از مواردی که موجب شده من علاقمند باشم تا جناب آقای دکتر قالیباف این مدیریت خطیر را به عهده بگیرند به سابقه و کارهای اجرایی و اهتمامی که در روش‌های کاری‌شان به حقوق شهروندی داشته‌اند برمی‌گردد. خود بنده توفیق داشته‌ام که در بعضی از بخش‌های تحقیقاتی شهرداری فعالیت‌های جزئی داشته باشم در آنجا می‌دیدم که دغدغه ایشان شهروند است. کسی که دغدغه‌اش شهروند باشد و از پایین به بالا نگاه کند قطعاً موفق خواهد بود. بنابراین می‌بینیم زمانی که ایشان مسئولیت پلیس کشور را به عهده داشت در بعضی موارد دیده بودیم که یک روزه پاسپورت را می‌داد یا کمتر از نیم‌ساعت خودرویی را که سرقت می‌شد می‌توانستند بیابند. حتی فعالیت‌های ایشان باعث شد که پلیس حتی پس از ایشان هم بسیار خوب عمل کند و الآن هم در سطح کشور جزء سازمان‌هایی است که بهترین فناوری‌های اطلاعاتی را دارد. این خودش جای خرسندی است.

همچنین در شهرداری، علاوه بر کارهایی که به ظاهر شهروندان می‌بینند، بسیاری از کارهای زیربنایی را انجام داده‌اند و از جمله آنان تبدیل شهرداری از یک نهاد خدماتی به یک نهاد اجتماعی بوده که حاصل همان دید شهروندمداری است. بنابراین انتظار داریم که چنین شخصیتی که می‌تواند شهر تهران با مشکلات فراوان و بدون وابستگی به بودجه دولت پیش ببرد، قطعاً می‌تواند در مدیریت کل کشور همین تهران را تازه با بودجه عظیم دولتی پیش ببرد.

:: در پایان اگر نکته یا توصیه‌ای هست، بفرمایید.