به گفته رئيس سابق انجمن راديولوژي ايران، بيش از ۱۰ هزار دستگاه راديولوژي در بخش درماني دولتي وجود دارد که اغلب آن ها عمري بالاي ۲۵ سال دارد.

عمر مفيد کمتر از ۱۰ سال
دکتر جلال جلال شکوهي رئيس انجمن راديولوژي ايران، با تشريح وضعيت دستگاه هاي فرسوده تصويربرداري در مراکز درماني مي گويد: عمر مفيد دستگاه هاي تصويربرداري بين ۵ تا ۷ سال است و بعد از اين مدت دستگاه ها به سمت مستهلک شدن مي روند وي در پاسخ به اين سوال که در حال حاضر چند دستگاه فرسوده تصويربرداري در کشور وجود دارد مي گويد: آمار دقيقي از دستگاه هاي فرسوده وجود ندارد، اما به هر حال کمتر مرکز درماني وجود دارد که همه دستگاه هايش جديد باشد اما فراهاني کارشناس مسئول راديولوژي يکي از بيمارستان هاي دولتي کشور نحوه استفاده از اين دستگاه ها را مهم مي داند و مي گويد: عمر مفيد دستگاه هاي تصويربرداري اصولاً به شيوه استفاده از آن ها بستگي دارد. به عنوان مثال در بخش هاي اورژانسي مراکز درماني نياز است که اين دستگاه ها ۲ ساعته فعال باشند که عملکرد آن با دستگاهي که در يک مرکز درماني خصوصي وجود دارد، تفاوت دارد.

وي مي افزايد: اما بايد گفت همه دستگاه هاي تصويربرداري بعد از ۷ سال مستهلک مي شوند و کارايي قبلي خود را ندارند و به تدريج کيفيت تصوير آن ها کاهش مي يابد.

دکتر عبدالرسول صداقت راديولوژيست و رئيس سابق انجمن راديولوژي ايران نيز معتقد است که بيش از ۱۰۰۰ دستگاه راديولوژي در بيمارستان هاي دولتي، به نوسازي نياز دارد.

وي مي گويد: بيش از ۱۰ هزار دستگاه راديولوژي در بخش دولتي داريم که به جايگزيني نياز دارند و حتي برخي از اين دستگاه هاي تصويربرداري عمر بالاي ۲۵ سال دارند. همچنين در زمينه استفاده از تجهيزات ديجيتال در بخش دولتي هنوز روي خط صفر حرکت مي کنيم.

وي اظهار مي کند: عمر مفيد هر دستگاه سي تي اسکن از نظر علمي و کارکرد مکانيکي متفاوت است. به طوري که از نظر علمي معاونت دانشگاه ها بايد هر ۵ سال يکبار به تعويض اين دستگاه ها اقدام کنند. ولي به لحاظ برخي مسائل مالي بين ۷ تا ۱۰ سال براي تعويض اين دستگاه ها زمان نياز است.

تشخيص صحيح بيماري
وقتي عمر مفيد دستگاه هاي تصويربرداري کمتر از ده سال است آيا دستگاه هاي فرسوده مي توانند در تشخيص صحيح بيماري ها به پزشکان کمک کنند؟

دکتر داوود عطاران فوق تخصص ريه، دستگاه هاي تصويربرداري فرسوده را عاري از خطا نمي داند و مي گويد: فرسودگي و استهلاک دستگاه هاي تصويربرداري مي تواند در اعمال ضريب خطا تاثيرگذار باشد. اما هرچه دستگاه هاي تصويربرداري پيشرفته تر باشد خطا در آن ها کمتر است. اين خطا را مي توانيم در دستگاه هايي که فناوري ساده اي دارند بيشتر شاهد باشيم.

دکتر عطاران تاکيد مي کند: توجه به عمر مفيد دستگاه هاي تصويربرداري ضروري است و مي توان با اطمينان بيشتر از آن ها، خدمات دريافت کرد.

فراهاني کارشناس مسئول راديولوژي يکي از بيمارستان هاي دولتي کشور در پاسخ به اين سوال که آيا فرسودگي دستگاه هاي تصويربرداري در تشخيص صحيح بيماري موثر است مي گويد: در حال حاضر دستگاه هايي که مجهز به فناوري روز هستند در کيفيت تشخيص صحيح بيماري و درمان بسيار تاثيرگذارند و دستگاه هايي که فناوري ۱۰ سال پيش را دارند، تشخيص بيماري توسط آن ها مشکل تر است.

وي مي افزايد: متاسفانه در اين بخش از فناوري روز و نوين عقب هستيم و حتي اگر اين دستگاه ها فرسوده و مستهلک نباشند، نمي توانند مانند دستگاه هاي جديد به تشخيص دقيق بيماري ها کمک کنند.

دکتر صداقت راديولوژيست فقط به اين عبارت بسنده مي کند و مي گويد: متاسفانه در کشور چه در بخش خصوصي وچه در بخش دولتي، دستگاه هاي سي تي اسکن بسيار قديمي فعال است که کاملاً از رده خارج هستند و ديگر در هيچ کدام از کشورهاي پيشرفته دنيا، از آن ها استفاده نمي شود.

عضو هيئت مديره انجمن راديولوژي ايران از ايجاد بحران در راديولوژي کشور با توجه به بخشنامه وزير بهداشت مبني بر انجام سونوگرافي و راديولوژي توسط پزشکان عمومي کشور خبر داد.

دکتر عبدالرسول صداقت در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: به تازگي وزير بهداشت بخشنامه اي مبني بر مجاز بودن انجام سونوگرافي و گزارش راديولوژي توسط پزشکان عمومي و غيرمتخصص راديولوژي صادر کرده است که تبعات اجراي اين بخشنامه بحران جدي در راديولوژي کشور به خصوص براي دستياران رشته راديولوژي ايجاد کرده است.

وي افزود: با صدور اين بخشنامه بسياري از دستياران راديولوژي با احساس عدم امنيت شغلي تقاضاي تغيير رشته از راديولوژي به ساير رشته ها را داده اند.

به گفته صداقت، در ساليان گذشته انجام سونوگرافي توسط متخصصين غير راديولوژي رسما توسط وزارت بهداشت ممنوع اعلام شده بود و نظر به اينکه تعداد قابل توجهي از متخصصين زنان و زايمان اقدام به انجام سونوگرافي مي کردند پيوسته مشکلاتي در سطح کشور براي اين امر ايجاد شده بود.

وي توضيح داد: متاسفانه وزير بهداشت بدون در نظرگرفتن قوانين آموزشي کشور و همچنين محدوده هاي علمي رشته هاي مختلف و همچنين بدون در نظرگرفتن اينکه پزشکان عمومي و متخصص غير راديولوژيست هيچگونه دوره فيزيک و آموزش راديولوژي و سونوگرافي را نگذرانده اند اقدام به صدور اين بخشنامه کرده است.

عضو هيئت مديره انجمن راديولوژي ايران گفت: صدور چنين بخشنامه اي ضمن به خطر انداختن آينده رشته راديولوژي، مي تواند از نظر تخصصي براي بيماران زيانبخش باشد و رشته راديولوژي را دچار بحران کند.

اما دکتر جلال شکوهي رئيس انجمن راديولوژي ايران در اين باره نظر ديگري دارد و مي گويد: متخصصان اين علم و افرادي که با دستگاه هاي تشخيص و تصويربرداري سروکار دارند، نمي گذارند در تشخيص بيماري خلاء ايجاد شود.

وي مي افزايد: با آن که اين دستگاه ها مي تواند خطا داشته باشد اما متخصصان و کارشناسان اين علم سعي مي کنند تصوير درستي از آن دريافت کنند. به فرض اگر دستگاهي عکسي را با ۱۰۰ کيلو ولت نامفهوم درآورد، آن را با ۱۲۰ کيلو ولت مي گيرند، تا عکس وضوح داشته باشد.

از وي مي پرسيم آيا اين افزايش کيلو ولت تاثيري بر بيمار هم دارد، دکتر جلال شکوهي به صراحت به تاثير اشعه بيشتر به بدن بيمار اشاره مي کند و مي گويد: وقتي کيلو ولت دستگاه هاي تصويربرداري افزايش يابد، اشعه بيشتري به بدن بيمار منتقل مي شود که قطعاً اين اشعه بر بيمار تاثير مي گذارد.

دستگاه هاي بي کيفيت
برخي کارشناسان اين علم مي گويند دستگاه هاي بي کيفيت تصويربرداري توسط برخي افراد به کشور وارد مي شود که خود مي تواند بر ارائه خدمات راديولوژي ها تاثير گذار باشد.

دکتر صداقت رئيس سابق انجمن راديولوژي ايران با تاييد دستگاه هاي بي کيفيت تصويربرداري به فارس گفته است: با ادامه روند موجود و بي توجهي دولت به خدمات راديولوژي، برخي راديولوژيست ها به خريد دستگاه هاي باکيفيت پايين روي مي آورند که براي بيماران خطرناک است.

وي مي افزايد: اين اتفاق با توجه به نزديکي کشور به چين، راحت تر اتفاق مي افتد و دستگاه هايي که با قيمت ۴۰۰ و ۵۰۰ ميليون تومان به صورت اصل وارد کشور مي شود ممکن است ارزان و با قيمت ۷۰ تا ۹۰ ميليون تومان وارد شود که آسيب بيشتر آن بر بيماران است.

فراهاني کارشناس مسئول راديولوژي يکي از بيمارستان هاي دولتي نيز اين اظهارنظر را تاييد مي کند و مي گويد: برخي افراد دستگاه هاي کارکرده تصويربرداري و تشخيصي را از ديگر کشورها وارد ايران مي کنند. آن کشورها نيز بعد از بازسازي اين دستگاه هاي کارکرده را به شکل نو درمي آورند و با بسته بندي مناسب در قالب دستگاه نو و حتي آکبند وارد اين سيستم مي کنند.

اما دکتر جلال شکوهي رئيس انجمن راديولوژي ايران اين مسئله را قبول ندارد و مي گويد: در حال حاضر اغلب دستگاه ها به صورت ديجيتال تصويربرداري مي کنند، اما در بين آنها برخي دستگاه هاي سي تي اسکن و ام ار آي هستند که بعد از سه چهار سال کارکردن دوباره توسط کارخانه اصلي سازنده بازسازي مي شوند و با دستگاه نو چندان تفاوت کيفيتي ندارند. اما بايد گفت ورود چنين دستگاه هايي به کشور غيرقانوني است و بعيد است که چنين باشد.

دکتر جلال شکوهي در ادامه مي گويد: نصب هر دستگاه تصويربرداري که وارد کشور مي شود توسط معاونت درمان دانشگاه علوم پزشکي انجام مي شود و به طور قطع نظارت بر آن وجود دارد.

تاثير اشعه بر بدن
آيا راديولوژيست تاييد مي کند که افزايش کيلو ولت در دستگاه هاي تصويربرداري فرسوده براي گرفتن تصويرهاي غيرمعيوب بر بيمار تاثير دارد؟

اين سوال را با مهندس علي گوراني رئيس اداره پرتوهاي وزارت بهداشت و درمان درميان مي گذاريم. او مي گويد: عمده ترين پرتوگيري افراد از منابع مصنوعي به خصوص پرتوپزشکي است و در واقع ۵۰ درصد پرتوگيري هاي مصنوعي را افراد صرفاً از منابع کاربري پزشکي دريافت مي کنند. از اين رو کيفيت دستگاه هاي تصويربرداري پزشکي در اين خصوص مهم است.

وي مي افزايد: کيفيت دستگاه هاي تصويربرداري پزشکي مناسب نيست، اغلب اين دستگاه ها قديمي است و استفاده از آن ها به روش هاي سنتي انجام مي شود.

مهندس گوراني مي گويد: ناچاريم که از دستگاه هاي تصويربرداري پزشکي استفاده کنيم، تجويز پزشکان نيز براي استفاده از اين دستگاه ها بسيار زياد است و مردم از دستگاه هاي تصويربرداري پزشکي براي خدمات درماني و تشخيصي، بي رويه استفاده مي کنند.

مهندس گوراني يادآور مي شود: استفاده غيراصولي، نگهداري از اين دستگاه ها و فرسوده بودن آن ها به ويژه در بخش دولتي مي تواند مشکلاتي را در هنگام تصويربرداري ايجاد کند.

اين مقام مسئول تاييد مي کند: مهم ترين مشکلي که اين دستگاه ها مي تواند ايجاد کند تکرار در گرفتن تصاوير است که به طور قطع اشعه زياد بر بيمار تاثيرگذار است.

به فرض عکسي که گرفته مي شود از لحاظ فني مشکل دارد و وضوح لازم را ندارد از اين رو مجدداً بايد تصويربرداري تکرار شود که اين موضوع باعث پرتوگيري مي شود و به طور قطع اشعه زياد بر بدن بيمار بي تاثير نيست.

مهندس گوراني به تاثير سوء اشعه اين دستگاه ها اشاره مي کند و مي گويد: اشعه ماوراي بنفش يکي از اصلي ترين دلايل بروز سرطان پوست است و اکنون اين سرطان به عنوان اولين سرطان شايع در بين مردان و دومين سرطان شايع در کشور است.

وي، پيرپوستي زودرس و آب مرواريد را از ديگر عوارض اشعه ماوراي بنفش عنوان مي کند و مي افزايد: متاسفانه ايران روي خط بيماري آب مرواريد قرار دارد و ميزان شيوع اين بيماري در کشور بسيار زياد است.

وي مي گويد: در ۱۵ سال اخير ۲۸ هزار پرتوکار در کشور با دستگاه هاي تصويربرداري پزشکي سروکار دارند. اما خوشبختانه کمترين پرتوگيري را داشتند زيرا آگاه به اين علم هستند و مسائل حفاظتي را رعايت مي کنند. اما پرتوگيري در بين بيماراني که از اين دستگاه ها استفاده مي کنند زياد است.

از مهندس گوراني درخصوص نظارت وزارت بهداشت بر کار راديولوژي ها سوال مي کنيم او در پاسخ مي گويد: در وزارت بهداشت، بخش بهداشت و پرتوها برابر قانون موظف است همه مواردي که با تشعشعات درگيرند را کنترل کند و نظارت داشته باشد که اين بخش کنترل بر عملکرد راديولوژي ها را هم عهده دار است.

وي مي افزايد: همچنين کميسيون تبصره ۴ قانون حفاظت در برابر اشعه که متشکل از اعضاي وزارت بهداشت و سازمان انرژي اتمي است، براي اين موضوع تشکيل شده است که بايد کل مسائل مرتبط با تشعشعات را به دقت تحت کنترل داشته باشد در حال حاضر اين کميسيون فعال است و جلسات خود را هر ماه برگزار مي کند. اما مفهومش اين نيست که توانسته ايم کل مشکلات را برطرف کنيم.

اعطاي تسهيلات
برخي راديولوژيست ها معتقدند براي برون رفت از اين وضعيت اعطاي تسهيلات از سوي دولت مي تواند آنها را ياري کند آيا دولت بايد تسهيلاتي را در اختيار آنها قرار دهد؟

دکتر جلال شکوهي رئيس انجمن راديولوژي ايران نيز به اعطاي تسهيلات توسط وزارت بهداشت و درمان اشاره مي کند و مي گويد: اين وزارتخانه بايد به دارندگان دستگاه هاي تصويربرداري فرسوده تسهيلات بدهد و با تشويق هاي متعدد آنها را به تعويض دستگاه ترغيب کند زيرا با تعرفه هاي موجود هيچ کس حاضر نيست حتي دستگاه ۲۰ ساله را هم تعويض کند اما فراهاني کارشناس مسئول راديولوژي يکي از بيمارستان هاي دولتي اين نظر را ندارد و مي گويد: مراکزي که با اين دستگاه ها سروکار دارند در مدت زمان کوتاه، مبلغي را که بابت خريد اين دستگاه ها پرداخت کرده اند به دست مي آورند.

وي مي افزايد: يک دستگاه ام ار آي اگر به فناوري روز مجهز باشد مالکش در عرض مدت ۲ سال پولي را که براي خريد آن پرداخت کرده درمي آورد.

مهندس علي گوراني رئيس اداره پرتوي وزارت بهداشت هم اين نظر را تاييد مي کند و مي گويد: قرار نيست وزارت بهداشت تسهيلاتي به اين مراکز بدهد چون آنها خودگردان هستند و بايد خدمات شان را سالم ارائه کنند. اين مراکز درآمد خوبي دارند و فقط کمي کار خود را توجيه مي کنند در حالي که اين مسئله توجيه قانوني درستي ندارد و آنها برابر قانون موظف هستند که چارچوب ها را به گونه اي رعايت کنند که نظام سلامت کشور دچار مشکل نشود.