کودکان کار، به افرادی گفته می شود که دارای سنی کمتر از ۱۸ سال تمام هستند و به صورت محدود یا نا محدود در خیابان به‌سر می ‌برد، اعم از کودکی که هنوز با خانواده خود تماس دارد و از سرپناه برخوردار است و یا کودکی که خیابان را خانه خود می ‌داند و رابطه او با خانواده به حداقل رسیده است و یا کودکی که هیچ ارتباطی با خانواده ندارد.

تحقیقی در جنوب تهران نشان می دهد که ۶۶ درصد کودکان خیابان به بیماری عفونت های انگلی روده، ۱۰درصد به عفونت های اداری، ۹۶ درصد به پوسیدگی دندان ها و بیماری های لثه و ۲۴ درصد به عفونت های پوستی مبتلا بودند.

همچنین از ۸۷ کودک خیابانی مورد مطالعه که میانگین سنی شان ۱۱ سال بوده است ۱/۱۶ درصد کودکان مورد مطالعه مصرف سیگار و ۱/۹ درصد کودکان مصرف مواد مخدر داشته اند.

ضمن آنکه افکار خودکشی در ۷/۵ درصد کودکان به اثبات رسید، ۵/۱۰ درصد کودکان دچار افسردگی بوده و ۵/۱۰ درصد هم قبلا افسردگی داشته اند.

در این میان۲/۱۳ درصد کودکان مبتلا به افسردگی، سیگار و ۵/۷ درصد آنان مواد مخدر مصرف می کرده اند. در مجموع ۲۱ درصد از کودکان مورد مطالعه و ۱۵ درصد کودکان مبتلا به افسردگی، مورد سوء استفاده جنسی قرار گرفته اند.

این آمار و آمار سال های اخیر در ایران به ما می فهماند که فاجعه در حال وقوع است که تنها به واسطه کودک بودن رخ می دهد.

بدیهی است زمانی که یک کودکان کار بیش از ۱۰ ساعت را در خیابان های پرخطر شهر تجربه می کند و با انواع مختلف آدم ها و بزه ها و بیماری ها برخورد می کند.

بحث اعتیاد در کودکان کار نیز از مدتها پیش مطرح است و به عنوان معضلی در میان این کودکان دیده می شود.

اما بحث مهمتری که سازمان جهانی نیز روی آن تاکید دارد اعتیادی است که منجر به ایدز می شود. دغدغه جهانی این است که این اعتیاد در حال حاضر منجر به ایدز می شود و استفاده از سرنگ های آلوده به پیشرفت این بیماری کمک می کند.

در ایران به نسبت آمار جهانی با توجه به شرایط مذهبی و عرفی جامعه، ایدز از طریق ارتباط های جنسی کمتر مشاهده می شود و کماکان انتقال از طریق خون آلوده آمار بالایی دارد.

طبق پژوهشی که در زمینه نرخ ابتلا به بیماری ایدز در کودکان کار توسط دکتر محرز- استاد دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی- انجام شده ، نرخ ابتلا کودکان کار و خیابان به ایدز ۵٫۴ درصد است و این نرخ نسبت به نرخ ابتلا به ایدز در جامعه که ۰/۱ درصد است ۴۵ برابر محسوب می شود.

از این میان یک‌ سوم کودکان مبتلا به ایدز ۱۰ تا ۱۴ ساله و دو سوم ۱۵ تا ۱۸ ساله هستند.

در حال حاضر ایدز نهمین علت مرگ و میر کودکان محسوب می شود و اگر این روند ادامه پیدا کند، بیشترین علت مرگ و میر در کودکان، بیماری ایدز خواهد بود.

کودکان کار مبتلا به ایدز تا زمانی که بیماری در آن ها اوج نگیرد و به بیمارستان منتقل نشوند از وجود این ویروس در بدن خود بی‌ اطلاع می‌مانند و همین امر منجر به تاخیر در روند درمان این کودکان و در نهایت مرگ و میر آنان می شود.

متاسفانه در حال حاضر پزشکان هیچ امیدی ندارند تا کودکان مبتلا به عفونت HIV بتوانند بر بیماری خود غلبه نمایند.

بنا بر آمار ارائه شده در سطح جهان از هر ۲۰ کودکی که به درمان اچ.آی.وی نیاز دارند، تنها یک کودک این درمان را دریافت می کنند.‌ و از هر شش نفری که بر اثر ابتلا به ایدز جان خود را از دست می ‌دهند یک نفر آنها کودکان زیر ۱۵ سال است.

همچنین محور تولید داروهای جدید برای درمان بیماری مهلک ایدز نیز اساسا بر بزرگسالان تمرکز دارد.

کودکان مبتلا به ایدز تا قبل از مرگشان، عمدتا از اختلالاتی مانند عفونت ریه (سینه پهلو)،‌ عفونت شدید سینوسها، ‌کندی رشد و مشکلات ذهنی رنج می برند. به علاوه این افراد از عوارض مصرف داروهای ضد ویروس نیز در امان نخواهند بود.

علایم عفونت HIV در کودکان با علایم این عفونت در افراد بزرگسال متفاوت است. عفونت HIV در نوزادان موجب عفونت باکتریال و بیماریهای ریوی می گردد که این مشکلات در افراد بزرگسال دیده نمی شود.

این کودکان دچار گیجی، کاهش حافظه و عدم تمرکز هستند. بعضی از بیماریهای فرصت طلب مانند سارکوم کاپوسی در کودکان دیده نمی شود.

هرچند که ایدز نهمین علت مرگ و میر کودکان محسوب می شود ولی اگر این روند ادامه پیدا کند، بیشترین علت مرگ و میر در کودکان بیماری ایدز خواهد بود.

در میان کودکان کار، به طور طبیعی زباله گردها بیش از همه در معرض بیماری های عفونی و از جمله بیماری ایدز قرار دارند.

کودکان زباله گرد به دلیل تماس مستقیم با مواد خطرناک و زباله های سمی بیمارستانی و یا وسایلی چون سرنگ های آلوده معتادان، مبتلا به بیماری های عفونی و ایدز می شوند.

متولی اصلی جمع آوری و تفکیک ۷۵۰۰ تن زباله در تهران شهرداری است که در خوش بینانه ترین حالت تنها ۵ درصد زباله ها را تفکیک می کند و بقیه را به راحتی دفع می کند، زباله هایی که در حال حاضر هزاران کودک کار در میان آن در جسنجویی لقمه ای نان برای گذران زندگی خود هستند.

طبق ارزیابی‌های انجام شده سکونت غیر بهداشتی و تماس با مواد آلوده باعث شده است که این کودکان زباله گرد ۴۵ برابر بیشتر از سایر کودکان کار در معرض بیماری ایدز و سایر بیماری‌های عفونی قرار داشته باشند.

این کودکان هنگام زباله‌ گردی با وسایل آلوده و برنده‌ای مثل سوزن و تیغ و سرنگ تماس مستقیم برقرار می ‌کنند که لمس این اشیاء برنده می ‌تواند عامل انتقال ویروس HIV باشد.

علاوه بر کودکانی که در نظافت شهر توسط پیمانکاران به خدمت گرفته می‌شوند، کودکانی که به دلیل فقرخانواده‌های‌ خود مجبور به تکدی یا زباله گردی در خیابانها هستند نیز باید تحت نظارت شهرداری قرار بگیرند و با دریافت امکانات حداقلی همچون دستکش مقاوم خطر ابتلا به انواع بیماری‌ها را برای این کودکان کار کاهش دهند.

دیده شده است که بسیاری از کودکان زباله‌گرد به دلیل ناآشنایی با روش‌های انتقال ویروس HIV با سرنگ‌های مصرف شده که از داخل زباله‌ها پیدا کرده‌اند بازی می‌کنند.

طی دو سال اخیر با حذف روز جهانی ایدز از تاریخ رسمی طبق تصویب شورای عالی انقلاب فرهنگی، یادآوری و اطلاع رسانی به افراد جامعه جهت پیشگیری از ابتلا به این ویروس کشنده بسیار کاهش یافته و یا شاید فراموش شده است و این در حالی است که روز به روز بیماری ایدز به خصوص در میان کودکان خیابانی در حال افزایش است.