باستان‌شناسان خطه شمال گسکر را شهر مدفون‌ شده‌ای در جنگل هفت‌دغنان صومعه‌سرا می‌دانند که مهمترین آثار تاریخی دوره اسلام و پیش از آن را در برگرفته است. این باستان‌شناسان معتقدند لزوم ایجاد پایگاه پژوهشی و پایگاه حفاظتی جهت نجات‌بخشی آثار تاریخی منطقه ضرروی است. چراکه این شهر تاریخی زیر چتر انبوهی از درختان محل مناسبی برای حفاری غیر مجاز شده است.

خبرگزاری میراث‌فرهنگی ـ گروه میراث‌فرهنگی ـ بخشی وسیعی از شهر تاریخی گسکر درحالی زیر پوشش انبوه درختان و لایه‌های ‌خاک ‌جنگل ‌هفت‌دغنان، در شمال‌غرب ‌صومعه‌سرا‌ گیلان‌ به‌ فراموشی‌ سپرده ‌شده ‌است. باستان‌شناسان ایجاد پایگاه پژوهشی و پایگاه حفاظتی جهت نجات‌بخشی آثار تاریخی منطقه را ضروری می‌دانند.

«ولی جهانی» باستان‌شناس، با اشاره به کاوش‌های گسکر و گمانه‌زنی در محدوده 120هکتاری این شهر تاریخی که سالها پیش صورت گرفته می‌گوید: در بررسی اولیه از منطقه ، پستی و بلندی خاک و ناهمواری‌های غیر طبیعی دلیلی بر اثبات وجود آثار معماری و سازه‌های ویران شده‌ای دارد که مرور زمان با انباشت خاک و رویش گیاهان نقش اساسی در مدفون شدن آنها داشته است. چنانچه پراکنش سفال سطحی با تنوع فراوان،از رونق شهر یا سکونت گاهی خبر می دهد که چندین سده باشکوه در این منطقه برقرار بوده است.

جهانی معتقد است، با این وجود هنوز به‌درستی مشخص نشده که دوره اولیه سکونت و تداوم شهر نشینی در گسکر از چه زمانی آغاز و در چه دوره‌ای به پایان رسیده است. از دیگر پرسش‌هایی که هنوز پاسخ دقیقی به آن داده نشده راز متروک شدن این شهر در برهه‌ای از تاریخ است. سوالهایی چون بروز بیماری همگانی نظیر وبا، حصبه و طاعون در گیلان که شیوع آن بارها مورد تایید قرار گرفته در متروک شدن شهر چقدر تاثیر داشته است.

در این میان سوال‌هایی از سوی باستان‌شناسان مطرح می‌شود که آیا جنگ‌های فراوان میان امیران مختلف غرب گیلان در نابودی این شهر موثر بوده است؟ تا چه حد رونق اقتصادی شهرهای همجوار سبب رکود اقتصادی، مهاجرت و متروک شدن گسکر شده است و آیا سیطره حکومت صفوی و اشغال گیلان و از بین رفتن حکومت های ملوک الطوایفی در نابودی این شهر نقش آفرین بوده است.

جهانی می‌گوید: چنین سوالاهایی در حالی در کنار رازهای مکتوم بی‌پاسخ مانده که‌ نقش مهم علم باستانشناسی و زیر مجموعه‌های آن در کنار علوم میان رشته‌ای می‌تواند دلایل منطقی برای چنین مجهولاتی بیابد.

جهانی با اشاره بر اینکه آنچه امروز از شهر تاریخی گسکر بر جای مانده، بسیار متفاوت‌تر از گذشته پر رونق آن است ادامه می‌دهد: در طول گذر چند صد سال از زمان متروک شدن گسکر، عوامل بسیاری سبب تخریب و چهره این شهر تاریخی شده است. وجود عوامل اقلیمی به تنهایی نقش مخربی در ماندگاری بناهای تاریخی استان گیلان دارند. ریزش باران‌های‌ مداوم و رطوبت ناشی از آن در صورت عدم مرمت‌ مداوم، هر بنای استواری را در طول دهه‌های مختلف تبدیل به مخروبه‌ می‌کند. عدم وجود بناهایی با عمر بیش از 500سال در گیلان گواهی متقن بر این مدعاست.

این باستان‌شنان اما به عامل دیگری که علت اصلی متروک شدن این شهر تاریخی محسوب می‌شود تاکید کرد. او می‌گوید رویش سریع گیاهان از دیگر عوامل اصلی در ویران شدن شهر تاریخی گسکر به‌شمار می‌رود. درحال‌حاضر سازه‌های مختلف این شهر زیر انبوهی از درختان یا بوته‌های مزاحم مدفون مانده‌اند. این پوشش گیاهی نه تنها در مخفی ماندن آثار معماری نقش داشته بلکه ریشه‌های عمیق درختان و بوته‌ها با گسترده شدن در میان اجزاء معماری هر سازه به تخریب جدی دامن زده‌اند. از سوی دیگر محیط جنگلی و خلوت همیشگی این ناحیه، محل مناسبی را برای حفاران غیر مجاز فراهم کرده است.

جهانی می‌گوید: در کنار تمامی تخریب‌های صورت گرفته، شرکت سهامی جنگل شفارود در چند سال گذشته با کاشت درختان صنوبر و کاج، در تخریب بخش عمده این شهر سهم بسزایی داشته است.

درحال‌حاضر یک چهارم از جنگل هفت‌دغنان را آثار ویرانه‌های باروی شهر، حمام‌ها، پل‌ها، معابر و مساکن در برگرفته، آنطور که باستان‌شناسان می‌گویند پیش از این بارها از زیر ریشه‌های تنومند درختان و انبوه خاک‌ها آثار معماری بسیار پیشرفته بناها و قطعات سفال‌های لعابدار منقوش کشف شده است.

جهانی همچنین اشاره دارد به‌ زمانی‌که حکومت صفوی با بهره‌گیری از اختلافات امیران محلی در گیلان، حاکمیت خود را در این سرزمین استقرار دادند، امیران گسکر نیز ( 1003 ه ـ ق) استقلال خود را از دست دادند و به دستور شاه عباس راه های مواصلاتی در حوزه گسکر دوباره مرمت و بهره برداری شد.

بطور کلی واحدهای مسکونی گسکر تاریخی، آجری بوده و در پی بنا پس از سنگ‌چینی با قلوه سنگ‌های نسبتا درشت، آجر- چینی انجام گرفته است و کرسی چینی نیز بیشتر بصورت یک لایه آجر و یک لایه سنگ چین بوده که در استحکام پی تاثیر بسیاری داشته است.