یکی از چالش‌های بزرگ میان جمهوری اسلامی ایران و سازمان بین المللی انرژی اتمی در سال‌های اخیر را می توان موضوع بازدید بازرسان آژانس از پارچین عنوان کرد که این موضوع حاشیه های فراوانی را در رسانه های بین المللی داشته است و اخبار متعددی نیز در این زمینه منتشر می شود.

شهریور سال 83 سایت مؤسسه علوم و امنیت بین الملل تصاویری از پارچین منتشر کرد و طی تفاسیری از عکس ها، ساختمان ها و مناطق آنجا ادعا کرد که آزمایش های مواد منفجره قوی و تأسیسات تحقیقات و آزمایش هسته ای برای آزمایش جنگ افزار هسته ای در آنجا انجام شده است و اولی هاینونن که آن زمان معاون امور پادمان آژانس بود درخواست بازرسی از پارچین را ارائه کرد.

سرانجام پس از بحث های فراوان بازرسان در تاریخ 24 آبان 83 از محل هایی که خودشان تعیین کرده بودند، از پارچین بازدید کامل و نمونه برداری کردند و زمانیکه بازدید انجام شد، بازرسان مشاهده کردند که ساختمانی که به قول آنها مشابه ساختمان آزمایش های هسته ای انگلستان بود، یک ساختمان اداری بیش نبود!

همان زمان آژانس در گزارش خود درباره بازدید از پارچین چنین نوشت اعلام کرد که آژانس در این بازدید 5 ساختمان را انتخاب نمود کرد و توانست آزادانه به ساختمان ها و اطراف آنها دسترسی پیدا کند و همچنین اجازه یافت از آنها نمونه برداری کند. نتایج این نمونه برداری وجود مواد هسته ای را نشان نداد و آژانس اثری از تجهیزات یا مواد چند منظوره در اماکنی که مورد بازدید قرار داد، مشاهده نکرد.

اما در سال 2005 بار دیگر مسئولان آژانس درخواست بازدید از پارچین را مطرح کردند که با اعتراض مسئولان ایرانی مواجه شد. این اعتراض در شرایطی رخ داد که هاینونن وعده داد که اگر نتیجه بازدید دوم نیز همانند بار اول باشد پرونده پارچین برای همیشه بسته خواهد شد و در نهایت 10 آبان سال 84 بار دیگر بازرسان آژانس به پارچین رفته و از چند منطقه بازرسی و نمونه برداری کردند. اما مجددا اعلام شد که هیچ نشانه ای از مواد هسته ای یا فعالیت برای تولید سلاح هسته ای مشاهده نشد.

پی از این بازدید محمد البرادعی در گزارش خود اعلام کرد که ایران به آژانس درباره ساختمان های درخواست شده در منطقه مورد علاقه آژانس دسترسی داد و نمونه برداری انجام شد. آژانس هیچ فعالیت غیرمعمول در این ساختمان ها مشاهده نکرد.

در شرایطی که یک ماه قبل گروه 1+5 و ایران به توافقات اولیه درباره پرونده هسته ای ایران رسیده اند و 8 سال از دومین بازدید بازرسان آژانس از پارچین می گذرد اما همچنان بازدید از سایت پارچین محل مناقشه ایران و آژانس بین المللی انرژی اتمی قرار دارد.

در حالی که بازرسان آژانس همچنان بر بازدید از پارچین تاکید دارند مسئولان ایرانی می گویند بر اساس معاهده ان پی تی بازدید از سایت نظامی خلاف قانون اساس و اجازه بازدید از پارچین را به بازرسان آژانس نخواهیم داد.

آب پاکی روی دست بازرسان آژانس

در همین رابطه علی اکبر صالحی رئیس سازمان انرژی اتمی ایران اعلاک کرده است بازرسان آژانس برای بازدید از صنایع موشکی و نظامی وظیفه و حقی ندارند و مرجعی در دنیا برای بازرسی از این تاسیسات وجود ندارد و معاهده‌ای هم در این زمینه نداریم و آژانس هم در جایگاهی نیست که این کار را انجام دهد.