ابتدا 7 هزار و 800 هكتار از اراضي تالابي (بخش جنوبي هورالعظيم) براي توسعه ميدان نفتي آزادگان به وزارت نفت واگذار شد. بعد هم مجوز حفر چاه و كشف و استخراج نفت در بخش شمالي كه تنها بخش زنده تالاب است را صادر كردند. حفاري و خاكبرداري‌هاي غيرمجاز، تخليه زباله‌هاي نفتي و قطع آب ورودي به تالاب، بخشي از تبعات اين مجوزها بود. اما ماجرا به اينجا ختم نشد. اخيرا مديركل حفاظت محيط زيست خوزستان از فشارهاي جديد وزارت نفت براي توسعه جاده‌ها در دل تالاب پرده برداشته.

احمدرضا لاهيجان‌زاده در ستاد خشكسالي خوزستان اعلام كرد كه حدود يك ماه است شركت نفت جاده‌سازي‌هاي جديد (جاده‌هاي آنتني) را در هورالعظيم آغاز كرده است.

او مي‌گويد: سه سال است ورودي آب هورالعظيم را مسدود كرده‌اند و تالاب در جاهايي كه در اختيار نفت است كماكان خشك است حتي در مناطقي كه نفت فعاليت خاصي ندارد اجازه ورود آب را نمي‌دهند.

لاهيجان‌زاده تصريح مي‌كند: بحث هورالعظيم جدي است. نفت بايد به تعهدات خود در اين تالاب عمل كند. فعلا سعي كرديم فعاليت جاده‌سازي را متوقف كنيم و اعلام كرديم تا زماني كه به جاي جاده پل نزنند، اجازه كار نمي‌دهيم.

قطعه قطعه

هورالعظيم، بزرگ‌ترين تالاب خاورميانه در جنوب غربي‌ترين نقطه كشور در خوزستان قرار دارد. يك سوم اين تالاب در ايران و دو سوم آن در عراق واقع است. قطعه قطعه شدن بخش ايراني هورالعظيم به زمان جنگ باز مي‌گردد. ساخت چهار جاده شط علي، سيدالشهدا، همت و امام رضا تالاب را به پنج حوضچه تقسيم كرد. با گذشت 24 سال از پايان جنگ نه‌تنها براي يكپارچه‌سازي «هور» فكري نشد بلكه اكنون فقط حوضچه‌هاي يك و دو آب‌دار هستند. سه حوضچه ديگر با ساخت «سد كرخه» و تامين نشدن حقابه از يك سو و فعاليت‌هاي نفت از سوي ديگر خشك شده‌اند.

مساله اما جدي‌تر از هشدار مديركل محيط زيست خوزستان به نظر مي‌آيد. آن گونه كه يك مقام آگاه در اين باره مي‌گويد: جاده شمال به جنوب موسوم به «جاده اكتشاف» و «جاده طبر» كه در چند سال گذشته ساخته شدند اثرات منفي بيشتري بر اكوسيستم هورالعظيم داشته‌اند.

اين كارشناس، كه نخواست نامش فاش شود، اضافه مي‌كند: هشت جاده آنتني (موسوم به پد) براي اتصال جاده‌هاي اصلي نيز ساخته شد كه در حال حاضر تعداد آنها به حدود 90 جاده رسيده است. طول اين جاده‌ها تا دو هزار متر و عرض آنها از 9 تا 20 متر است. البته وزارت نفت هنوز هم خواهان ساخت جاده‌هاي جديد در تالاب است.

وي تصريح مي‌كند: اين ساخت و سازها هيچ كدام گزارش ارزيابي زيست محيطي ندارد و فقط تحت فشارهاي وزارت نفت ساخته شده‌اند. ممانعت‌هاي اداره كل محيط زيست خوزستان هم مانع كار «نفتي ها» نشده و جاده‌سازي در درون تالاب همچنان ادامه دارد.

اين مقام آگاه اظهار مي‌كند: نه سازمان محيط زيست و نه اداره كل محيط زيست خوزستان در دو سال گذشته هيچ شكايتي از تخلفات وزارت نفت را در مراجع قضايي مطرح نكرده‌اند. پرونده شكايت‌هاي سال‌هاي گذشته نيز بي‌نتيجه و مسكوت مانده يا به بهانه اينكه ارگان‌هاي دولتي حق شكايت از يكديگر را ندارند، قرار بود در سطح ملي حل شوند اما هنوز هم حل نشده است و تخريب‌ها هر روز بيشتر مي‌شود.

به گفته وي، با ساخت اين جاده‌ها و پاره پاره كردن هورالعظيم تبادل آبي بين قسمت‌هاي مختلف قطع شده كه باعث باتلاقي، ازته و متعفن شدن آب تالاب و مرگ و مير آبزيان شده است. اين اقدام همچنين با خاكريزي و خاكبرداري خيلي زياد در تالاب همراه است.

وظايف فراموش شده

بهروزبهروزي‌راد،استاددانشگاه‌ومحقق محيط زيست نيز هر گونه توسعه در منابع طبيعي به ويژه تالاب‌ها را بدون انجام ارزيابي زيست محيطي مردود مي‌داند و مي‌گويد: جلوگيري از توسعه ناموزون و حفاظت از تالاب در هر حال وظيفه قانوني سازمان حفاظت محيط زيست است. فراهم كردن امكان تردد وسايل نقليه در تالاب سرانجامي جز از بين رفتن حيات وحش منطقه ندارد. وي تصريح مي‌كند: بر اساس آخرين مشاهداتم حتي قسمت عمده شمال تالاب هم خشك شده و همين باقيمانده آب هم آلوده به مواد نفتي است. به طوري كه لايه‌يي از آلودگي‌هاي مختلف نفتي و شيميايي روي آن را گرفته است. وضعيت نابسامان هورالعظيم با ارائه نتايج سرشماري پرندگان و حيات وحش كه نزد سازمان حفاظت محيط زيست وجود دارد، قابل اثبات است. بهروزي‌راد با اشاره به محدوديت تردد به هورالعظيم به دليل امنيتي و مرزي بودن منطقه اظهار مي‌كند: اكنون ارگاني كه بايد حافظ تالاب باشد اجازه تردد به آن را ندارد. ابتدا بايد اجازه تردد را به محيط زيست واگذار كنند تا امكان بررسي وضعيت فراهم شود. اين استاد دانشگاه بر اجراي تمام و كمال قانون براي نجات بازمانده اين تالاب تاكيد مي‌كند و مي‌افزايد: نمي‌شود همه‌چيز را به گردن خشكسالي بيندازيم. مديريت منابع براي همين روزهاست. در ابتدا محيط زيست بايد براي تعيين حقابه تالاب در فصول مختلف اقدام كند. گام بعدي شكايت به مراجع قانوني براي جلوگيري از اين تخلفات است همان‌گونه كه سازمان محيط زيست از ساير ارگان‌ها شكايت مي‌كند. ارزيابي زيست محيطي تمام فعاليت‌هاي عمراني نيز ضروري است. اينكه راحت‌ترين راه براي اجراي پروژه‌ها انتخاب مي‌شود هنر نيست. بنابراين بررسي علمي، تصميم‌گيري علمي و تن دادن همه ارگان‌ها به نتايج پژوهش‌ها تنها راه‌حل است. محيط زيست مخالف توسعه نيست و توسعه هم نبايد مخرب باشد. وي با ابراز نگراني نسبت به شرايط هورالعظيم مي‌گويد: با اين اتفاقات مي‌توانيم بگوييم تالاب از بين رفته است و براي نجات آن لازم است سازمان‌هاي ذي‌ربط هماهنگ شوند.

تاخت و تاز آزادانه چيني‌ها