طرح مكرر اين مباحث در كنار دستور رئيس دولت قبلي مبني بر در اختيار گذاشتن ساختمان مركز تحقيقات مخابرات كه موجب موضع‌گيري‌هاي تندي نيز گرديد، به اوج رسيد. بي‌شك تشكيل اين شورا نقطه عطفي در همگرايي سياستگذاران و تصميم‌سازان فضاي سايبري به شمار مي‌رود كه محاسن و فوايد آن در گذر ايام، بيش از پيش بر همگان مشخص خواهد شد. واقعيت اين است كه امروزه فناوري‌هاي اطلاعاتي و ارتباطاتي، فضايي را به وجود آورده كه «جامعه اطلاعاتي» در آن شكل گرفته و جامعه‌ را به سوي ساختاري دانش‌بنيان پيش مي‌برد. اين فضا تمام ساحت‌هاي حيات بشري را آن‌گونه تحت‌تأثير قرار داده كه دنياي ما را در كميت و كيفيت دچار تحولاتي عميق ساخته است.

چرايي تشكيل شوراي عالي فضاي مجازي

مهم‌ترين ويژگي انقلاب اسلامي ايران همانا فرهنگ آن است. دشمن نيز در انواع مبارزات خود با ملت ايران، مهم‌ترين نقطه‌اي را كه هدف گرفته، بحث جنگ نرم و تهاجم فرهنگي است. رهبر معظم انقلاب در بيش از يك دهه گذشته بحث تهاجم فرهنگي، سپس ناتوي فرهنگي و سپس شبيخون فرهنگي را مطرح كرده‌اند. يعني اينكه دشمن براي ضربه زدن به انقلاب اسلامي راهي جز تهاجم در عرصه فرهنگ ندارد. بنابراين يكي از بسترهايي كه در آن مي‌توانيم براي رساندن پيام خودمان و مقابله با پيام‌هاي مخالفين و دشمنان انقلاب و اسلام و دشمنان عقايد بحق انقلاب اسلامي در جهان امروز بهره بگيريم، عرصه مجازي است. اين شورا مي‌تواند اين طراحي‌ها را داشته باشد و براي مقابله در عرصه‌هاي مختلف اين جنگ نرم، از گروه‌هاي مرجع، نويسندگان، انديشمندان و صاحبان كالاهاي فرهنگي بخواهد كه در اين فضا منسجم و روشمند ايفاي نقش كنند. از طرفي به تعبير رهبر معظم انقلاب اسلامي، ما امروز در يك سونامي اطلاعات قرار داريم. اين پديده الزاماتي دارد كه بايد به آنها توجه ويژه كنيم. امروزه جبهه فرهنگي انقلاب اسلامي در فضاي مجازي حرف‌هاي بسياري براي گفتن دارد و مطالبه‌كنندگان و شنوندگان و دريافت‌كنندگان زيادي در جهان دارد. در مقابل، دشمن هم جبهه فرهنگي تقابل با انقلاب را شكل داده است. نكته بسيار جالب در كلمات ايشان اين است كه اعتقاد دارند اين حوزه به اندازه انقلاب اسلامي اهميت دارد. ايشان در مقام تشبيه فرمودند كه اين فضا مثل يك رودخانه پر از آب و خروشان است كه مي‌آيد و دائماً هم بر آب آن افزوده و خروشان‌تر مي‌شود. اگر ما براي اين رودخانه تدبير كنيم و برنامه داشته باشيم، زهكشي و هدايت كنيم اين رودخانه را تا به سد بريزد، مي‌شود فرصت. اگر رهايش كنيم و برنامه‌اي براي آن نداشته باشيم، مي‌شود يك تهديد.

آغاز اختلافات با وزارت ارتباطات

از يك سو تأكيد بر نقش اين شورا به عنوان نقطه كانوني متمركز براي فضاي مجازي كشور، با تمركز بر سياست‌گذاري، تصميم‌گيري و هماهنگي در اين بخش و از سوي ديگر تأكيد بر اهدافي كه با محوريت پيشرفت همه جانبه كشور و ارائه خدمات گسترده و مفيد به اقشار مختلف مردم پايه گذاري شده بود، نشان از تدبيري عميق و حكيمانه در فضاي مجازي به منظور استفاده بهينه از امكانات و فرصت‌هاي موجود در راستاي رشد و تعالي كشور داشت. اما به رغم جايگاه عالي اين شورا در عرصه سياستگذاري حوزه سايبري، اختلاف‌نظر برخي اعضاي حقيقي و دبير وقت اين شورا با وزارت ارتباطات و فناوري اطلاعات در ماه‎هاي نخست تشكيل شورا و دامن زدن هرچه بيشتر به اين اختلاف‎ها با ادامه‎ فعاليت اين نهاد، بحث‌هاي مرتبط با تداخل وظايف شدت گرفت. از‌جمله اين اتفاقات مي‌توان به مخالفت اعضاي شورا عالي فضاي مجازي با تصميم‌گيري‌هاي وزارت ارتباطات، سازمان تنظيم مقررات، جداسازي مركز تحقيقات مخابرات از وزارت ارتباطات و. . . اشاره كرد. در واقع چالش‌هاي ساختاري وزارت ارتباطات كه با خصوصي‌سازي مخابرات شروع شده بود، با طرح ادغام اين وزارتخانه با وزارت راه و در مرحله‌اي ديگر مباحث تداخل وظايف كميسيون تنظيم مقررات با شوراي رقابت ادامه يافت و در انتها نيز با تصميم جديد شورا فضاي مجازي يعني جدايي مركز تحقيقات مخابرات از وزارتخانه و تغيير كاركرد به پژوهشگاه فضاي مجازي به اوج خود رسيد. جدال‌ها براي بازپس‌گيري ساختمان مركز تحقيقات مخابرات از شوراي عالي فضاي مجازي و بازگشت به بدنه وزارت ارتباطات در دولت دهم به يكي از خبرسازترين اتفاقات حوزه آي‌تي كشور تبديل شده بود. بعد از مخالفت‌هاي مسئولان وزارت ارتباطات نسبت به تصميم رئيس دولت دهم نسبت به انتقال مركز تحقيقات مخابرات به شوراي ‌عالي فضاي مجازي، ساختمان شورا و مركز تحقيقات مخابرات شاهد لشكر‌كشي‌هاي مسئولان وزارت ارتباطات براي بازپس‌گيري اين مركز بوده است؛ لشكركشي و جدال‌هايي كه در نهايت نيز هيچ نتيجه‌اي در بر نداشت. اما به تدريج و با انتخاب محمود واعظي به عنوان وزير ارتباطات و فناوري اطلاعات و نيز انتخاب رئيس جديد مركز تحقيقات مخابرات يا بازگشت تابلو مركز تحقيقات مخابرات به سردر ساختمان شوراي عالي فضاي مجازي را مي‌توان ديد.

جايگاه قانوني شوراي عالي فضاي مجازي

نكته بسيار مهمي كه بايد مورد توجه باشد اين است كه هرگز شايسته نيست عملكرد اين شورا به حد يك يا دو وزارتخانه تنزل يابد يا با غوطه‌ور شدن در محدوديت‌هاي بودجه‌اي يا كم اثر شدن مصوبات، مانع از نگاه راهبردي و مؤثر آن شود. چه اينكه در متن حكم رهبر معظم انقلاب براي ايجاد اين نهاد آمده است كه به همه مصوبات آن بايد ترتيب آثار قانوني داده شود. اين بدان معناست كه اين شورا «فراسازماني» بوده و هر وزارتخانه و دستگاهي مي‌بايست خود را ذيل تصميمات و سياست‌هاي اين شورا تنظيم كند. هر پنج وزارتخانه «ارتباطات و فناوري اطلاعات»، «فرهنگ و ارشاد اسلامي»، «علوم، تحقيقات و فناوري»، «اطلاعات» و «دفاع» به سبب عضويت مستقيم در اين شورا ضمن كمك در تصميم‌سازي‌هاي مدبرانه بايد تام و تمام در خدمت تحقق سياست‌ها، خط مشي‌ها و مصوبات آن شورا باشند. در فضاي تصميم‌گيري كلان و خرد كشور بايد اين مسئله براي تمام افراد تبيين شود كه اين شورا، سياستگذار اصلي و محوري فضاي مجازي كشور‌ است. طبق دستور رهبر حكيم انقلاب، برنامه‌ريزي كلان، نظام‌سازي، تقسيم كار بين دستگاه‌هاي اجرايي و ايجاد هماهنگي بين آ‌نها در حوزه فضاي مجازي از مسئوليت‌هاي اصلي اين شورا به حساب مي‌آيد. همچنين پايش مستمر فرصت‌ها و تهديدهاي اين حوزه و نيز ايجاد بسترهاي لازم براي توليد محتواي بومي متناسب با هويت ايراني ـ اسلامي از ديگر وظايف اين شوراست كه از سوي رهبر انقلاب تعيين شده است.

جزيره‌اي كاركردن علت ايجاد شوراي عالي فضاي مجازي