صالحی: راکتور آب سنگین اراک برای تحقیقات صلح آمیز استفاده می‌شود

پرس تی‌وی: بیایید به مساله راکتور آب سنگین اراک بپردازیم. عده زیادی از مردم این سوال را می‌پرسند که در وهله اول چرا ایران به پلوتونیوم نیاز دارد؟

صالحی: همان‌طور که می‌دانید ما انواع زیادی راکتور داریم. ما غیر از راکتور آب سبک، راکتورهای آب سنگین و خنک شده با گاز هم داریم. درست همان طور که خودروهای مختلفی داریم از انواع و اقسام راکتورها هم برخورداریم. شما می‌توانید خودروهایی داشته باشید که با باتری، دیزل یا گاز یا چیزهای دیگر کار می‌کنند. هر یک از آنها موتور خاص خود را دارد و در مورد راکتورها هم همین مساله صدق می‌‍‌کند. شما انواع مختلفی از راکتورها را دارید.

از راکتور آب سنگین اراک برای تولید پلوتونیوم استفاده نمی‌شود. تعریف این راکتور به این شیوه نادرست است. این راکتور یک راکتور تحقیقاتی است. این راکتور با هدف ساخت رادیوایزوتوپ‌ها و اجرای سایر آزمایش‌ها نظیر آزمایش سوخت و مواد، مورد استفاده قرار می‌گیرد. آزمایش‌های دیگری نیز وجود دارد که شما با استفاده از این راکتور قادر به اجرای آنها خواهید بود؛ مثلا می‌توانید از نوترون‌ها استفاده کنید و با نوترون‌هایی که از هسته این راکتور سرچشمه می‌گیرد آزمایش‌های متنوع زیادی انجام دهید.

بنابراین این راکتور یک راکتور سنگین است اما ما آن را با هدف تولید پلوتونیوم طراحی نکرده‌ایم. این نکته اول.

دوم این که بله این راکتور (یا این نوع راکتورها یعنی راکتورهای آب سنگین) را می‌توان برای تولید پلوتونیوم مورد استفاده قرار داد.

شما همچنین می‌توانید در راکتورهای آب سبک هم پلوتونیوم تولید کنید. اما چرا آنها از تولید پلوتونیوم در راکتورهای آب سبک سخنی به میان نمی‌آورند؟ ما در بوشهر در حال تولید پلوتونیوم هستیم. پاسخ فنی و تکنیکی به این سوال این است که همه پلوتونیوم‌ها پلوتونیوم مناسب برای استفاده در تسلیحات نیستند. شما به اصطلاح «پلوتونیم با درجه تسلیحاتی» دارید.

پلوتونیوم با درجه تسلیحاتی با این راکتور تولید نمی‌شود. این راکتور حدود ۹ کیلوگرم پلوتونیوم تولید می‌کند اما نه پلوتونیوم با درجه تسلیحاتی. من می‌خواهم بر این مساله تاکید کنم که پلوتونیوم تولیدی این راکتور پلوتونیوم با درجه تسلیحاتی نیست.

پرس تی‌وی: اگر ایران ساخت پلوتونیوم را متوقف کند آیا به برنامه هسته‌ای این کشور صدمه‌ای وارد خواهد شد؟

صالحی: همان‌طور که گفتم این راکتور یک راکتور تحقیقاتی است و برای تولید پلوتونیم استفاده نمی‌شود چرا که اگر شما بخواهید از پلوتونیوم تولیدی این راکتور استفاده کنید به یک کارخانه بازفرآوری نیاز دارید.

ما چنین کارخانه‌ای نداریم. اما قصد نداریم یک کارخانه بازفرآوری هم احداث کنیم هرچند این حق ماست ولی ما نمی‌خواهیم این حق را پیگیری کنیم.

بنابراین تا زمانی که شما یک کارخانه بازفرآوری نداشته باشید هرگز قادر نخواهید بود پلوتونیم را از سوخت استخراج کنید.

فرض کنید که تکمیل این راکتور ۲ سال زمان ببرد، بعد برای اجرای آزمایش‌های زیادی که پیش از رسیدن این راکتور به ظرفیت عملیاتی کامل خود باید انجام شود هم به یک سال دیگر زمان نیاز خواهید داشت که در مجموع ۳ سال می‌شود. سپس یک سال دیگر هم برای تزریق سوخت به راکتور مورد نیاز خواهد بود که در مجموع ۴ سال می‌شود.

شما به محض این که بتوانید سوخت را از هسته راکتور استخراج کنید قادر نخواهید بود این سوخت را لمس کنید زیرا بسیار داغ و به شدت رادیواکتیویته است بنابراین باید چند سال آن را در یک استخر نگهداری کنید.

پیش از آنکه ما بتوانیم پلوتونیوم را استخراج کنیم –البته اگر قصد استفاده از پلوتونیوم را داشته باشیم- ۶، ۷ یا ۸ سال زمان لازم است. ۷ تا ۸ سال زمان به علاوه به یک کارخانه بازفرآوری مورد نیاز است که ما چنین کارخانه‌ای نداریم و قصد احداث آن را هم نداریم.

پرس تی‌وی: آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم از این مساله اطلاع دارد، این طور نیست؟

صالحی: بله، البته. من خودم سال ۲۰۰۳ وقتی گزارش ایران را درباره فعالیت‌های صلح آمیز جمهوری اسلامی به آژانس اتمی ارائه کردم به این نکته هم اشاره کردم که ایران قصد ندارد یک کارخانه بازفرآوری احداث کند.

اما البته ما حق خودمان را در این زمینه پیگیری نکردیم. طبق ان پی تی و اساسنامه آژانس بین‌المللی انرژی اتمی این حق ماست اما ما قصد چنین کاری را نداریم زیرا استفاده‌ای از آن نمی‌کنیم. ما نمی‌خواهیم سوخت مواکس (سوخت اکسید جامد) تولید کنیم یا پلوتونیوم استخراج کنیم و پلوتونیوم هم در وهله اول پلوتونیوم با درجه تسلیحاتی نیست و ما نمی‌خواهیم حتی برای سوخت اکسید جامد هم آن را استخراج کنیم. پس مساله این است.

پرس تی‌وی: مردم درباره این راکتور تحقیقاتی که شما از آن صحبت می‌کنید یعنی همان راکتور آب سنگین اراک این سوال را می‌پرسند که اگر شما واقعا به آن نیازی ندارید و این راکتور به برنامه هسته‌ای ایران کمکی نمی‌کند پس چه نیازی به آن وجود دارد؟

چرا شما خواهان آن هستید؟ چرا شما خود را با این مناقشه بین‌المللی و غربی بر سر این مساله خاص مواجه می‌کنید؟

صالحی: در وهله اول این یک دستاورد علمی است یک دستاورد تکنولوژیکی.

دوم این که این یک راکتور تحقیقاتی است. به عبارت دیگر از آن برای تحقیق در حوزه علم و فناوری استفاده می‌شود. شما می‌توانید مواد مختلفی را در این راکتور آزمایش کنید، شما می‌توانید برای بیماران سرطانی رادیوایزوتوپ تولید کنید، می‌توانید سوخت‌هایی را که در بوشهر آزمایش می‌کنید – سوخت‌های آتی که ممکن است ما مورد استفاده قرار دهیم- در این راکتور مورد آزمایش قرار دهید.

ما می‌توانیم با آن تحقیق علمی انجام دهیم یا با استفاده از نوترون‌ها سطح مقطع را اندازه گیری کنیم – سطوح مقطع واکنش‌های مختلف با استفاده از مواد مختلف.

این راکتور می‌تواند تا این اندازه مورد استفاده قرار بگیرد و ما هیچ دلیلی برای توقف کار با این راکتور نمی‌بینیم.

بله آنها می‌گویند که می‌توانند به جای راکتور آب سنگین به ما یک راکتور آب سبک بدهند اما شما با راکتور آب سبک هم می‌توانید پلوتونیوم تولید کنید البته به میزان کمتر.

ما در این جا می‌توانیم تغییراتی در طراحی بدهیم به عبارت دیگر در طراحی این راکتور تغییراتی بدهیم تا پلوتونیوم کمتری در آن تولید شود و به این شیوه از میزان نگرانی‌ها در این زمینه بکاهیم.

پرس تی‌وی: به نظر شما آیا نگرانی‌های آنها در مورد برنامه هسته‌ای ایران واقعی و حقیقی است؟ چرا که شما می‌گویید این پلوتونیوم برای مقاصد پزشکی تولید می‌شود؛ اورانیوم غنی شده برای نیروگاه‌های برق استفاده می‌شود و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هم از این مساله اطلاع دارد اما به چند دلیل عجیب و غیرعادی درباره واقعیت‌های موجود به جهان اطلاع رسانی نمی‌کند.

صالحی: تجربه من نشان داده که نگرانی‌های آنها واقعی نیست.

آنها فقط از این مساله به عنوان دستاویزی برای اعمال فشار سیاسی بر ایران استفاده می‌‍‌‌کنند.

بگذارید یک مثال بزنم: وقتی کل این آتش ساختگی در اواخر سال ۲۰۰۲ آغاز شد و به سال ۲۰۰۳ کشیده شد یک اتهام وجود داشت مبنی بر این که ایران اورانیوم را بیش از ۵۰ درصد غنی سازی می‌کند.

و ما بر این نکته پافشاری کردیم که چنین اقدامی انجام نداده‌ایم و در آن زمان حتی سانتریفیوژ هم نداشتیم البته به جز یک یا ۲ سانتریفیوژ وارداتی که در حال آزمایش آن بودیم. ما تاکید کردیم که این یک آلودگی وارداتی است و آنها قبول نکردند.

دو طرف به مدت ۳ سال بر مواضع خود پافشاری کردند و نهایتا آنها در برابر این حقیقت تسلیم شدند که این یک آلودگی و سرایت وارداتی از یک کشور دیگر بود. ما مثال‌های زیادی از این نمونه داریم.

پرس تی‌وی: مثل داستان لب تاب.

صالحی: در مورد داستان لب تاب هم باید بگویم که ما نمونه‌های بسیار زیادی از این نوع داریم.

پس این مساله نشان می‌دهد که نگرانی‌های آنان درست و مناسب نیست. بلکه این تنها یک نگرانی جعلی و ساختگی برای اعمال فشار است.
همان طور که میدانید وقتی دانشمندان و کارشناسان دور هم جمع می‌شوند می‌دانند که درباره چه چیزی با هم صحبت می‌کنند. فقط وقتی که این مساله سیاسی می‌شود ما به همه این مشکلات برمی‌خوریم.

این راکتور یک راکتور تحقیقاتی است. ممکن است این سوال مطرح شود که چرا شما در ابتدا هم با غنی سازی شروع کردید و هم با آب سنگین؟ این یک سوال معتبر است.

پاسخ این سوال این است ... پس از جنگ (جنگ ایران وعراق که از سال ۱۹۸۰ تا ۱۹۸۸ میلادی) به طول انجامید ما می‌خواستیم فعالیت‌های هسته‌ای ایران را آغاز کنیم، فعالیت‌هایی که در زمان رژیم شاه به توصیه موسسه تحقیقاتی استنفورد امریکا آغاز شده بود.

آنها حدود ۵۰ جلد از مطالعات آتی درباره تحولات اقتصادی و سیاسی در ایران را جمع آوری و توصیه کرده‌ بودند که احداث کارخانه برق هسته‌ای با ظرفیت ۲۰ هزار مگاوات به نفع ایران خواهد بود و این توصیه آنها بود.

آنها چگونه در آن زمان بر این توصیه پافشاری می‌کردند و اکنون به شیوه‌ای دیگر سخن می‌گویند؟

پرس تی‌وی: بیایید به ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ برگردیم وقتی که ایران و ۵ عضو دائم شورای امنیت سازمان ملل به علاوه آلمان به توافقی موسوم به توافق ژنو دست یافتند. شما به عنوان یک دانشمند هسته‌ای و فارغ التحصیل ام آی تی و مهم‌تر از همه رییس سازمان انرژی اتمی ایران در وهله نخست چه واکنشی به این توافق نشان می‌دهید؟