از صبح دیروز مذاکرات نمایندگان تهران و ۶ ابر قدرت جهان در پایتخت در هوایی نه چندان سرد در پایتخت اتریش آغاز شده است. در دور نخست مذاکرات که پیش از ظهر سه شنبه پایان یافت جواد ظریف، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، و کاترین اشتون – رئیس هیات نمایندگی ۱+۵ – حدود ۴۰ دقیقه مذاكره كردند.

ديروز همچنين با وجود حملات لفظي سخت رهبر جمهوري اسلامي عليه ايالات متحده، باز هم نمايندگان تهران و واشنگتن به مذاكره دو جانبه پرداختند. از محتواي گفتگوهاي عباس عراقچي و وندي شرمن، – معاونان وزراي خارجه تهران و واشنگتن- خبري منتشر نشده اما طرف ايراني به خبرنگاران گفته "دور جدید مذاکرات ایران با گروه ۱+۵، با هدف رسیدن به یک راه حل جامع و نهایی درباره مسئله هسته ای ایران صورت می گیرد و این کار بزرگی است".

مذاكرات جديد، نخستين دور گفتگو ها پس از توافق موقت سوم آذر در ژنو است و دو طرف اميد دارند پيش از پايان يافتن دوره شش ماهه ای که از ۳۰ دی آغاز شد بتوانند به "راه حل نهایی" بحران اتمی جمهوری اسلامی دست پیدا کنند؛ بحرانی که ۱۲ سال از آغاز آن مي گذرد و در دو سال گذشته باعث اعمال شديدترين تحريم هاي بين المللي عليه اقتصاد كشور شده است.

گفتني است پس از پايان گفتگو هاي ظهر ديروز و پيش از آغار مذاكرات بعد از ظهر، مايكل مان سخنگوي خانم اشتون به خبرنگاران خاطرنشان كرد: "خانم اشتون و آقای ظریف در فضای بسیاری خوبی به هم گفت و گو کردند."

كنفرانس خبري مايكل مان البته با پرسش هاي بحث برانگيزي نيز همراه بود. براي نمونه حملات روز دوشنبه آيت الله خامنه اي به ايالات متحده به او يادآوري شدکه او با تاكيد بر اينكه "ما این صحبت ها را شنیدیم" متذكر شد: "ماموریت خانم اشتون این است که همه کوشش های خود را انجام دهد تا مذاکرات را با هدف موفقیت آمیز بودن مذاکرات به پیش ببرد."

ولي فقيه دو روز پيش در جريان يك سخنراني در تبريز گفته بود: "اما همه بدانند که دشمنی آمریکا با اصل انقلاب اسلامی و اسلام است و این دشمنی، با مذاکرات پایان نخواهد یافت".

بحث بر سر برنامه موشكي در مذاكرات هسته اي

در همين حال گمانه زني هاي متعددي نيز مطرح است مبني بر اينكه برنامه موشكي جمهوري اسلامي نيز به دغدغه هاي بزرگ غرب افزوده شده است؛ دغدغه ای که قرارست در همين مذاكرات با تهران در ميان گذاشته شود. با اين حال آنچنان كه خبرنگار ايرنا روايت كرده مایکل مان در پاسخ به این سئوال که آیا موضوع موشک های ایران نیز بخشی از مذاکرات بوده، از هرگونه توضیح در این زمینه خودداری کرده است.

گرچه وي پيش از آنكه به طور مستقيم مورد پرسش قرار گيرد به تلويح اشاره كرده بود كه كاترين اشتون تنها قرار است پيرامون برنامه اتمي تهران مذاكره كند: "ماموریت خانم اشتون از طرف شورای امنیت سازمان ملل فقط در رابطه با برنامه هسته ای ایران است."

اما يك مقام آمريكايي كه نامش در رسانه هاي غربي فاش نشده به خبرنگاران حاضر در وين گفته است كه موضوع موشک ها بخشی از مذاکرات هسته ای فردا در مقر سازمان ملل در وین خواهد بود زیرا در توافق ژنو قید شده است که هر دو طرف باید در نهایت به قطعنامه های سازمان ملل عمل کنند که در آن قطعنامه ها از تهران خواسته شده موشک های بالستیکی را که قابلیت حمل کلاهک هسته ای دارند تولید نکند.

همزمان سخنگوي دستگاه ديپلماسي در تهران و در جريان كنفرانس هفتگي خود با خبرنگاران به مطرح شدن بحث موشكي در مذاكرات واكنش نشان داد و گفت: "مباحث نظامی ارتباطی با موضوع هسته ای نداشته و جایگاهی در مذاکرات هسته ای ندارد."

رهبر جمهوري اسلامي نيز در سخنراني روز دوشنبه خود پيش بيني كرده بود كه موضوع موشكي نظام مي تواند "مساله بعدي" تهران و واشنگتن باشد. وي گفته بود: "اگر روزی بر فرض محال هم، موضوع هسته ای مطابق خواسته امریکا، حل شود، امریکایی‌ها مسائل دیگر را پیش خواهند کشید، و اکنون نیز همه شاهد هستند که سخنگویان دولت امریکا از موضوعات حقوق بشر و توانایی موشکی و دفاعی ایران، سخن به میان می آورند."

با اين حال تاكنون باراك اوباما و جان كري، رئيس جمهور و وزير خارجه ايالات متحده صحبتي صريح در خصوص مشروط بودن پيشروي مذاكرات اتمي به توقف توليد موشك هاي دوربرد بالستيك در ايران نكرده اند.

ريش ظريف هم بحث برانگيز شد

اما به جز بحث توانايي موشكی تهران كه از حاشيه هاي مذاكرات ديروز بود، عوض شدن مدل ريش رئيس دستگاه ديپلماسي نيز در رسانه هاي داخلي و خارجي و همچنين شبكه هاي اجتماعي موضوعي داغ بود.

در حاليكه تا پيش از مذاكرات اخير جواد ظريف با ريش اصطلاحا "پرفسوري" در محافل عمومي ديده مي شد اما وي این بار با ريش كامل و كوتاه كه به طور سنتي بخشي از تيپ ديپلمات هاي جمهوري اسلامي است عازم وين شده. صفحه فيس بوك رئيس دستگاه ديپلماسي هم مملو از كامنت هايي در واكنش به اين موضوع شده است. يك كاربر نوشته: "دکتر ریشاتو چرا خراب کردی.خیلی نا امید شدم یعنی اینقدر فشار روته؟ " و ديگري پرسيده: "چرا ریش گذااشتی؟؟؟ بزن بهت نمیاد." کاربر دیگری هم نوشته: "لابد باید ریش بیشتری گرو بگذارد."

اما برخلاف كاربران شبكه هاي اجتماعي، رجانيوز به اين تغيير ظاهري روي خوش نشان داده و نوشته است: "در کنار این مساله، ( تغيير مدل ريش ظريف) نوع نشست و برخاست وزیر خارجه و لبخندهای به دور از قهقهه که طی مدت اخیر به یکی از عادات غیرمتعارف او مبدل شده بود، پیام های مثبتی بود که در ضیافت شام او و اشتون دیده شد."

اين سايت نزديك به جبهه پايداري معتقد است به خاطر مدل قبلي ريش وزير خارجه "نوعی انفعال در دستگاه دیپلماسی کشور حاکم شده بود" و: "گرچه، وضع ظاهر نمی تواند ملاکی برای قضاوت افراد باشد اما می توان آن را به فال نیک گرفت چراکه این تغییر و بازگشت به تیپ ساده سابق، پس از راهپیمایی بی نظیر ۲۲ بهمن صورت گرفته است. شاید این تغییر در ظاهر، پاسخی از جانب ظریف به مردم باشد و خواسته با این اقدام به ملت بگوید که: پیام شما را دریافت کردم."

لاريجاني هشدار داد، جليلي دفاع كرد

همزمان با آغاز مذاكرات، علي لاريجاني نخستين مذاكره كننده هسته اي نظام در دولت احمدي نژاد نيز ديروز و در جريان در نهمین اجلاس اتحادیه مجالس کشورهای عضو سازمان همکاری های اسلامی با ابراز اميدواري نسبت به اينكه "آنها (غرب) باردیگر دچار اشتباه محاسباتی نشوند" از رفتارهاي پيشين ايالات متحده و متحدانش در مواجهه به برنامه هسته اي تهران انتقاد كرده و گفته است: "آنان با اینکه می دانند ایران راه فناوری صلح آمیز هسته ای را دنبال کرده و به همین دلیل نظارت آژانس بین المللی انرژی اتمی را پذیرفته است اما ماجراجویانه با پرونده هسته ای برخورد کرده اند."

همزمان با اين اظهارات فيلمي هم از سخنراني اخير سعيد جليلي ـ ديگر مذاكره كننده نظام در دولت احمدي نژاد - منتشر شده كه از شش سال مذاكره خود با غرب دفاع كرده است. در حالي كه بسياري از منتقدان و حتي نيروهاي محافظه كار حاضر در ساختار قدرت ديپلماسي اتمي سعيد جليلي را در سال هاي اخير به باد انتقاد گرفته اند، وي در جمع در تعدادي از دانشجویان دانشگاه شهید چمران اهواز از عملكرد خود دفاع كرده است. جليلي كه در انتخابات رياست جمهوري سال ۹۲ نامزد نيروهاي تندرو و مورد حمايت آيت الله مصباح يزدي و جبهه پايداري بود، همچنان از مشاجرات خود با غرب در جريان مذاكرات دفاع كرده و گفته: "اينکه بعضی‌ها گفته‌اند اینها در آنجا سخنرانی می‌کردند، خلاف واقع است و هر دور گفتگوهای ما پنج شش ساعت طول می‌کشید. تمام ادله حقوقی را آوردیم که چرا می‌گوییم قطعنامه‌ها غیرقانونی هستند. این بر اساس حقوق بین‌الملل خود آنها ادله حقوقی دارد که تحریم‌ها به لحاظ ماهیت و روندی که طی شده است غیرقانونی هستند و مفصلاً این موضوع را توضیح دادیم و ثابت کردیم در قطعنامه صادرشده هیچ‌یک از ادله حقوق بین‌الملل رعایت نشده‌اند.آنها در این باره پاسخی نداشتند."

اشاره وي مي تواند به انتقادات صريحي باشد كه علي اكبر ولايتي ـ مشاور بين الملل آيت الله خامنه اي و ديگر كانديداي انتخابات اخير ـ در جريان سومين مناظره زنده تلويزيوني عليه جليلي مطرح كرد. ولايتي خطاب به دبير وقت شوراي امنيت ملي گفته بود: "دیپلماسی این نیست که در کشورهای دیگر خطابه بخوانید و مطالبی را که در کنفرانس مطبوعاتی می گفتید اینجا هم بگویید!"