قدس آنلاین: چهارمین «شب آب خراسان» قرار بود به بررسی مسایل «مالکیت آب» و مشکلات نظام تخصیص و مالکیت منابع آب بگذرد. اما این نشست تخصصی که در ادامه سلسله نشستهای مدیریت راهبردی منابع آب برگزار شده بود بیش از آنکه به اصل موضوع «مالکیت آب» بپردازد، مقدمه‌ای بود که نیاز است تا بیشتر بدان پرداخته شود.

مالکیت آب از نظر فقهی
مدیر علمی و مجری دانشنامه اسلامی تخصصی کشاورزی، منابع طبیعی ومحیط زیست، در این جلسه گفت: فقه در باره «مالکیت آب» پاسخهای روشنی داده است.
حجت الاسلام والمسلمین یعقوبعلی برجی، با بیان اینکه براین اساس با به دست آوردن آب، کسی مالک آن نمی شود، بلکه تنها حق اولویت پیدا می کند، افزود: بعضی معتقدند رودخانه ها، نهرها و چشمه ها نمی تواند درمالکیت شخص باشد، زیرا آب از مشترکات است و تمام انسانها در بهره برداری ازآن مساوی هستند.
وی آبهای زیرزمینی را یکی از مشکلات آبی دانست و خاطرنشان کرد: گفته شده این آبها تا استخراج نشده اند جزو انفال هستند و پس از حفرچاه، تأسیس قنات و ایجاد نهر، در ملکیت یا تصرف این آبها نیز درمیان فقها اختلاف نظر وجود دارد.
این عضو هیأت علمی دانشگاه، اظهار داشت: شیخ طوسی معتقد است این گونه آبها به تملک در نمی‌آیند تنها حق اولویت برای صاحب نهر یا قنات ایجاد می کنند.
وی با تأکید بر اینکه در روایات آمده است «ان الناس شرکاء فی الماء» گفت: بر این اساس از فروش آب اضافی یا جلوگیری از استفاده دیگران از آن، نهی شده است.

جنبه‌های حقوقی و قانونی مالکیت آب
مدیرکل دفترحقوقی شرکت مدیریت منابع آب ایران نیز، به جنبه‌های حقوقی و قانونی «مالکیت آب» پرداخت و با بیان اینکه «حقوق آب» در ایران مهجوراست، گفت: کشور ما استعداد آبی کلان ندارد وهمیشه با خشکسالی دوره ای مواجه بوده است.
غلامرضا مدنیان، با بیان اینکه با نگاهی به وضعیت آب کشورمی بینیم این چالش از دوران باستان حتی در ادبیات ما ظهور و بروز یافته است، مقوله آب ومدیریت آن را، دارای پیوستی بین المللی دانست.
وی در پایان از سازمانهای مردم نهاد خواست نسبت به حل بحران آب استان و کشور از کمکهای موثر خود دریغ نکنند تا با تعمیم راه حلهای آبی به کشور و بهره برداران این عرصه یاری برسانند.
یکی دیگر از محققان آب نیز با اشاره به اینکه آب باید به دغدغه عمومی کشاورزان ومصرف کنندگان کلان کشور تبدیل شود، گفت: همه مردم باید به قواعدی که حاکمیت برای مالکیت آب وضع کرده احترام بگذارند و این دغدغه را باید سازمانهای مردم نهاد، یک دغدغه ملی کنند.
انصاری، با بیان اینکه نباید هرکدام از ما احساس سلطنت فردی کنیم، زیرا دولت نمی تواند برای هر مصرف کننده یک پلیس آب معرفی کند، افزود: دولت به نمایندگی از مردم، متولی و حافظ آب است و مردم نیز هریک با احساس وظیفه نسبت به حفظ منابع آبی، باید به آن به عنوان یک عطیه الهی نگاه کنند. وی آب را، ثروت ملی کشور دانست که بدون تبیین این دیدگاه درمیان مردم ومسوولان، با وجود قوانین به هم پیوسته آب، هیچ مشکلی حل نخواهد شد.


 خراسان رضوی، پیشرو در بیلان منفی آب!
یک کارشناس آب هشدار داد، در عرصه آب و بیلان منفی، خراسان رضوی رتبه اول را دارد واین نتیجه خطرناک و بحرانی، بی توجهی به مدیریت آب است.
زارع با تصریح اینکه ما ازخاک و تمامیت ارضی کشور خوب حفاظت کرده ایم، اما برای یک میلیون هکتار دشت مرده کشور هیچ حساسیتی نداریم، گفت: اگر به کردار نیاکانمان اعتقاد داریم باید مالکیت آب را از مسایل سیاسی جدا کرده و مدیریت آن را به بهره برداران بدهیم.
وی با بیان اینکه از زمانی که آب را دولتی کردیم مشکل به وجود آمده است، تاکید کرد: باید حفاظت کمی وکیفی را در اختیار بهره برداران قرار داده و سایه آنان را برمنابع آبی سنگین کنیم تا براساس این رویکرد قوانین دولتی نیز اصلاح شود.
یک استاد دانشگاه نیز با انتقاد از اسراف ومصرف گرایی در بهره برداری از آب، آن را امانتی از خداوند برای آینده و میراثی از گذشتگان دانست و گفت: در سنت گرایی وعقب ماندگی کشاورزی ، مردم را مقصر می دانیم، درحالی که قوانین مالکیتی را به درستی اجرا نمی کنیم.
تبرئی با بیان اینکه ما درصنعتی کردن کشور راه اشتباهی را رفتیم و صنایعی را وارد کردیم که آب مصرف می کند، افزود: باید قوانین مدنی کشور را بر اساس کردارها تنظیم کنیم و با مبنای شرع تطبیق دهیم وبر اساس احکام ثانویه اجرای بهتری را فراهم کنیم.

راه حلهای مشکل زا
یک کارشناس مسایل آب، مشکلات و راه حلهای بحران آب ومالکیت آن را دارای چرخه بسته ای دانست وگفت: همیشه راه حلهای ما طوری است که به مشکلات اضافه می‌کند.
طباطبایی افزود: اگر روند مسایل در کشوردنبال شود می بینید که باید روی راه حل ها تمرکز کنیم و این راه حلها باید توسط کارشناسان ارایه شده تا پس از بررسی در مراکز تحقیقاتی به روشی بهینه، قابلیت اجرایی پیدا کند.
حسینی نیز به نمایندگی از کشاورزان با بیان اینکه برای صنعتی شدن ابتدا باید زمینه‌های آن را فراهم کنیم، افزود: تنها راهی که برای نجات آب، نیاز داریم سرمایه گذاری دولت در این حوزه است. دولت با مالکیت زمینهایی که آب شوردارند و خاک آنها محصول نمی دهد و تبدیل آنها به مراکز صنعتی، می تواند گام بزرگی برای کاهش آسیب رسانی به آب بردارد.