عنصر زمان در رسانه هميشه تعيين کننده است. ماه رمضان به عنوان يکي از مهم ترين ماه هاي مورد توجه مسلمانان داراي ويژگي هاي بسياري است که رسانه‌هاي کشورهاي اسلامي را در اين ماه تحت تاثير خود قرار مي دهد. نگاهي به برنامه هاي صدا و سيماي جمهوري اسلامي ايران نيز همين موضوع را تاييد مي کند. اما آن چه در اين ميان مهم است اينکه چه محتوايي و با چه تاثيري در تلويزيون کشورمان براي اين ماه تدارک ديده شده و به مخاطبان عرضه مي شود؟

وسايل ارتباط جمعي که تلويزيون نيز يک نمونه از آن‌هاست داراي نقش هاي اجتماعي متفاوتي با توجه به مخاطبان پيام خود هستند. نقش هايي همچون خبري، رهبري و راهنمايي افکار عمومي، تبليغ، سرگرمي و آموزش. روشن است پيام هاي تلويزيوني و به طور کل رسانه اي در اين ماه بايد با توجه به ويژگي هاي رمضان تهيه و توليد شوند. طبيعي است که منظور از اين گفته اين نيست که کليه برنامه هاي صدا و سيما بايد اين کارکرد را داشته باشند ولي انتظار اين است که در نگاه کلان پيام‌هاي ارتباطي تلويزيون در اين ماه نقش ها و کارکردهايي همسو با زمان مورد اشاره يعني رمضان را داشته باشند و حداقل برخي نقش هاي يادشده برجسته تر از گذشته مورد نظر قرار گيرند. شايد سرگرمي هيچ وقت از نقش‌هاي رسانه اي قابل حذف نباشد اما ماهيت آن با برخي زمان ها به خصوص ماه رمضان که هنگامه دوري از غفلت و سرگرمي هاي مجازي است، همخواني زيادي نداشته باشد. پخش تبليغاتي که با شيوه عمومي ماه رمضان يعني پرهيز از مصرف و دنيازدگي مغاير است براي مخاطب آزار دهنده خواهد بود و پارادوکس معنايي ايجاد مي کند.

صحبت اين نيست که کدام يک از اين نقش ها با توجه به ويژگي هاي ماه رمضان مي تواند پررنگ تر شود اما حداقل در يک توازن ميان همه اين نقش ها و کارکردها بايد با حفظ جذابيت هاي رسانه اي ميان پيام ارسالي و زمان آن تناسبي وجود داشته باشد. اگر خطبه پيامبر اکرم(ص) را در آخرين جمعه ماه شعبان مرور کنيم پيام‌هاي مورد نظر را در اين خطابه درخواهيم يافت. آن جا که رسول گرامي از رسيدن ماه رمضان سخن مي‌گويند به پيام رحمت، برکت و آمرزش براي انسان ها اشاره مي کنند. پيام هايي که در نهايت به فضيلت‌هاي مورد نظر اسلام براي انسان مي انجامد و درک درست فضيلت‌هاي انساني در سايه ويژگي هاي اين ماه و بازتعريف آن در فضاي رمضان به خلق سوژه ها و ايده هايي براي توليدات رسانه اي و تلويزيوني مي انجامد که با روح کلي اين برهه زماني مبارک نيز همخواني و هم افزايي معنوي خواهد داشت.

نگاهي به برنامه هاي روزهاي گذشته در سيماي جمهوري اسلامي ايران نه تنها اين رويکرد را به ذهن متبادر نمي کند بلکه خبر از غفلتي دارد که همچنان پس از سال ها در بدنه برنامه ريزي و توليد رسانه ملي وجود دارد. اگر از شمار آمارها و برنامه هاي سخنراني، جزء خواني قرآن و پخش مناجات هاي اين ماه بگذريم که بخشي از آنان در روال طبيعي ديگر ماه ها نيز وجود دارد و البته در جاي خود نيز به فضاسازي کار کمک مي کند، سريال ها و ويژه برنامه هاي افطار بيشتر به چشم مردم آمده اند و استقبال مردمي، زمان پخش آن ها و برخورداري از جذابيت عمومي؛ آن ها را به پربيننده ترين برنامه هاي تلويزيون تبديل کرده است.

ورود به نقد مجموعه هاي رمضاني سيما و بررسي محاسن و اشکالات ويژه برنامه هاي افطار موضوع اين نوشتار نيست هرچند در برخي از آنان محتواي ارائه شده، در برخي ديگر نحوه ارائه و در بخشي نيز مصداق يابي نازل براي مفاهيم و فضيلت هاي طرح شده قابل نقد و بررسي است اما سوالي که مطرح مي شود اين است که تصوير کلي که بيننده اين شب هاي تلويزيون به دست مي آورد چه ميزان با پيام رمضان هم راستاست؟ ارزش هايي که از طريق اين مجموعه ها به او انتقال داده مي شود و براي او دروني خواهد شد چه تناسبي با حال و هواي فضيلت هاي اين ماه دارد؟ و يک سوال مهم اينکه ارزش‌هاي گفته شده توسط سخنرانان تلويزيوني چه ميزان با ارزش هاي به نمايش درآمده در برخي سريال هاي اين روزها همسو است؟