سيستان و بلوچستان از حيث داشتن عناصر معدني فلزي نيز از کم نظير ترين استان هاي کشور محسوب مي شود و بيشترين ميزان آهن پلاسري، مس و آنتي مُوان کشور را با پراکندگي وسيع دارد.

ظرفيت معدني استان تنها به عناصر فلزي خلاصه نمي شود و بستر سنگي آن بيشترين سنگ تزييني گرانيت را در خود انباشته است. با وجود چنين پتانسيل عظيمي سهم سيستان و بلوچستان از استخراج مواد معدني در مقياس کشوري کمتر از 3 درصد است.

آمارهاي وزارت صنعت، معدن و تجارت کشور نشان مي دهد در طول اين سالها ظرفيت سيستان و بلوچستان در برخورداري از عناصر معدني تنها با راه اندازي چند معدن کوچک و سطحي مورد توجه قرار گرفته است و از زمان پيروزي انقلاب اسلامي تاکنون فقط 3 ميليارد تومان به اکتشافات معدني اين استان اختصاص يافته است.

از سال 57 تا87 ذخاير شناسايي شده در استان سالانه 20 ميليون تن بوده که نسبت به حجم انبوه ذخاير معدني آن، اين رقم ناچيز به شمار مي آيد.

بديهي است اگر چنين ظرفيتي در طول اين سال ها بيشتر مورد توجه قرار مي گرفت مي توانست تأثير ملموسي در توسعه اقتصادي و رفع معضل بيکاري و فقر مردم منطقه داشته باشد.

جاي خالي دولت در اکتشافات معدني
مطالعات زمين شناسان نشان مي دهد بستر سنگي سيستان و بلوچستان داراي قديمي ترين سنگ هاي آذرين است و اين سنگ ها مملو از مواد معدني است.

دانشيار گروه زمين شناسي دانشگاه سيستان و بلوچستان معتقد است: بستر سنگي سيستان و بلوچستان که به صورت چندين کمربند معدني از شمال تا جنوب امتداد يافته داراي عناصر معدني متعددي است که کروم و آهن بخش قابل توجه آن را تشکيل مي دهد.

دکتر «محمد بومري»، اضافه مي کند:از طرف ديگر سنگ هاي فيليشي که به وفور هم در استان ديده مي شود حاوي ذخاير فراوان فلز مس است. اکتشافات معدني در استان در سال هاي اخير ثابت کرده در مکان هايي که فلز مس يافت مي شود وجود عناصر ديگر همچون طلا قطعي است.

اين مدرس دانشگاه عنوان مي کند: به عنوان نمونه اکتشافات معدني در حال انجام در کمربند بزمان- تفتان نشان مي دهد اين منطقه ذخيره گاه عظيم طلا، مس و نقره است.در دنباله همين کمربند ظرفيت عظيم آهن پلاسري وجود دارد که ظرفيتي برابر با چند صد ميليون تن را شامل مي شود و براي سال ها امکان بهره برداري از آن وجود دارد. معاون امور معادن و صنايع معدني صنعت، معدن و تجارت سيستان و بلوچستان مي گويد: يکي از دلايلي که سبب شده ظرفيت عظيم معدني اين استان مورد توجه قرار نگيرد اين است که در سال هاي گذشته مطالعات اکتشافي توسط بخش خصوصي انجام شده و در عين حال که دولت در اين بخش ورود نکرده استراتژي و راهبرد مشخصي نيز براي فعال سازي معادن استان در نظر گرفته نشده است.

مهندس «داوود شهرکي»، اظهار مي کند: خوشبختانه بعد از سفر رئيس جمهور به سيستان و بلوچستان که خاستگاه مواد معدني است لزوم توجه به معادن در دستور کار قرار گرفت. وي متذکر مي شود: به همين دليل مطالعات براي شناسايي ذخاير معدني در سيستان و بلوچستان مورد توجه قرار گرفت و اولويت به توسعه اکتشاف داده شد و دولت نيز بر خلاف سال هاي گذشته حمايت از معادن استان را ضروري دانست.

وي اظهار مي کند: در ادامه رويکرد دولت به سمت جذب مشارکت شرکت هاي دولتي و غيردولتي به منظور سرمايه گذاري در حوزه اکتشافات معدني سيستان و بلوچستان سوق داده شد و نگاه به سمتي رفت که شرکت هاي دولتي و غيردولتي براي سرمايه گذاري در بخش مطالعات معدني جذب شوند.

اين مقام مسئول تصريح مي کند: در حال حاضر طرح هاي مطالعات اکتشافي در محدوده سراوان، منطقه سيستان، ايرانشهر، زاهدان، بزمان، نصرت آباد و ... به صورت همزمان در حال انجام است و پس از طي مراحل اوليه، وارد فاز بعدي يعني اکتشاف عمومي خواهد شد.

وي اضافه مي کند: هم اکنون80 هزار هکتار از اراضي استان تحت مطالعه قرار دارد. ايميدرو مناطق 9 گانه خود را مطالعه کرده و شرکت هاي خصوصي ديگر نيز براساس محدوده تعيين شده در حال اکتشاف هستند.

زيرساختي که بايد ايجاد شود
فراهم نبودن زيرساخت هاي لازم در حوزه معادن سيستان و بلوچستان مهمترين رکني است که سبب کندي حرکت چرخه استخراج عناصر معدني آن شده است.

نايب رئيس معدن اتاق بازرگاني صنايع و معدن ايران مي گويد: سيستان و بلوچستان رنگين کمان مواد معدني است اما متأسفانه براي استفاده از اين ظرفيت معدني تا به حال کاري انجام نشده است.

مهندس «غلام سرور نوتي زهي»، معتقد است مشکل اصلي اين است که در بسياري از معادن استان زيرساخت ابتدايي فراهم نيست و معدن کاران خود بايد هزينه تأمين زيرساخت هاي اوليه را بپردازند و اين شرايط آنها را تا مرز ورشکستگي مي برد. وي مدعي است اگر در سال هاي گذشته دولت ساخت و تجهيز زيرساخت ها را در معادن استان بر عهده مي گرفت هزينه هايي که سرمايه گذاران در اين سال ها صرف ساخت و نگهداري زيرساخت ها مي کردند، خرج بالا بردن توان اقتصادي معادن و افزايش استخراج عناصر معدني مي شد. دانشيار دانشگاه سيستان و بلوچستان مي گويد: دولت با ايجاد معادن بزرگ در مناطقي مانند لار، سياه جنگل و بزمان که ذخيره عظيم مس و طلا در آن شناسايي شده مي تواند با ديگر معادن بزرگ جهان رقابت کند.

دکتر بومري معتقد است سيستان و بلوچستان از نظر معادن غني است و اگر تاکنون بهره برداري صحيحي از معادن آن صورت نگرفته بايد مسئولان پاسخگو باشند.

معاون امور معادن و صنايع معدني صنعت، معدن و تجارت سيستان و بلوچستان تصريح مي کند: دولت علاوه بر ورود در حوزه اکتشافات جديد به دنبال فعال کردن معادني است که هم اکنون مشغول به کار هستند. ذخاير طلا، مس، آنتيموان و تيتانيومي که در سال هاي اخير کشف شده نيز ظرفيت بسياري براي سرمايه گذاري دارد و از لحاظ اقتصادي ارزشمند است. مهندس شهرکي عنوان مي کند: در حال حاضر ساخت معدن مس نصرت آباد با ظرفيت 50 ميليون تن در حال انجام است که اين پروژه به شرکت ملي مس ايران واگذار شده و تا اين لحظه 50 درصد کار پيشرفت داشته است. اميد مي رود اين پروژه تا پايان نيمه اول سال 94 با سرمايه اي برابر با 120 ميليارد تومان به بهره برداري برسد. معاون امور معادن صنعت، معدن و تجارت سيستان و بلوچستان مي گويد: ذخيره عظيم آنتيموان که با ظرفيتي برابر با 25 هزار تن در منطقه سفيدآبه و 160 هزار تن در حوزه زاهدان شناسايي شده نيز به زودي از فاز پي جويي وارد فاز اکتشاف عمومي مي شود.

مهندس شهرکي اضافه مي کند: اين معدن بزرگترين معدن آنتيموان در کشور خواهد بود و تلاش مي شود تا کارخانه توليد شمش آنتيموان در اين منطقه ايجاد شده و نيمه اول سال آينده به بهره برداري برسد.

فرآوري مهمتر از استخراج
نايب رئيس معدن اتاق بازرگاني صنايع و معدن ايران معتقد است ضروري ترين مبحث در فعال سازي معادن سيستان و بلوچستان فراهم کردن بازار فرآوري و مصرف است زيرا ماده معدني توليدي در استان با بازار فروش ديگر استان ها فاصله بسيار دارد و هزينه حمل و نقل بسياري را براي معدن کاران به همراه دارد.

مهندس نوتي زهي مي افزايد: ضروري است که دولت بازار فرآوري مواد معدني را در سيستان و بلوچستان ايجاد کند تا عناصر معدني کشف شده در همين جا فرآوري شود و به صورت مواد اوليه و خام به استان هاي ديگر منتقل نشود «بايد از معدن کاران سيستان و بلوچستان به طور جدي حمايت کنند نه اينکه مانند سال هاي قبل اعتبارات را يک جا به استان هاي ديگر که در زيرساخت معادن بسيار جلوتر از سيستان و بلوچستان هستند، بدهند».

اين مقام مسئول تأکيد مي کند: بسياري از معدن کاران مواد استخراج شده و آماده فروش دارند اما چون از يک طرف بازار عرضه و فرآوري در استان نيست و از طرف ديگر هزينه حمل و نقل و انتقال سنگين است، ترجيح مي دهند مواد استخراج شده را در معادن نگه دارند و نفروشند.

وي اظهار مي کند: دولت مي تواند براي خريد تضميني مواد معدني در استان هايي مانند سيستان و بلوچستان که بازار فرآوري ندارد تدابيري بينديشد و با اين کار شرايط عرضه مواد معدني را ايجاد کند، در اين صورت است که انقلابي در معادن سيستان و بلوچستان رخ مي دهد. معاون امور معادن و صنايع معدني صنعت، معدن و تجارت سيستان و بلوچستان مي گويد: متأسفانه جز کارخانه سيمان، هم اکنون کارخانه فرآوري ديگري در استان وجود ندارد. مهندس شهرکي مي افزايد: در حال حاضر تمرکز بر اين است که دو کارخانه سيمان ديگر در سرباز و چابهار راه اندازي شود تا بخشي از مواد اوليه استخراج شده در خود استان فرآوري شود.

وي بيان مي کند: در حوزه بزمان و فنوج که ذخاير آهن پلاسري با ظرفيتي بيش از 200 ميليون تن وجود دارد نيز با راه اندازي کارخانه فولاد امکان فرآوري فراهم مي شود.

اولويت حمايت از سرمايه گذاران
کارشناسان معتقدند حمايت از سرمايه گذاران بخش خصوصي در تغيير وضعيت معادن سيستان و بلوچستان تأثيرچشمگيري خواهد داشت.

نايب رئيس معدن اتاق بازرگاني صنايع و معدن ايران مي گويد: کارهاي اکتشافي که در حال حاضر توسط ايميدرو، صنايع مس ايران و شرکت هاي خصوصي ديگر انجام مي شود در مناطق بکري است که مستعد مواد معدني بوده و قبلاً کار اکتشافي در آن انجام نشده است به همين خاطر نتايج مطلوبي به دست خواهد آمد.

مديرکل صنعت،معدن و تجارت سيستان و بلوچستان با اشاره به طرح هاي در دست اجرا مي گويد: در حال حاضر با توجه به قابليت استان در حوزه ذخاير معدني در راستاي رفع محدوديت ها و توسعه منطقه اي و ايجاد اشتغال پايدار طرح احداث کارخانه فرآوري آنتيموان دنبال مي شود.

«نادر ميرشکار»مي افزايد: در کنار آن ، کارخانه فرآوري تيتانيوم ، طرح احداث کارخانه توليد شمش مس، توليد گنداله آهن و احداث کارخانه توليد اکسيد منيزيم نيز دنبال مي شود که اميد مي رود اين پروژه ها تا نيمه اول سال آينده به بهره برداري برسد.

وي تصريح مي کند: دولت بايد قبول کند که سرمايه گذاري در سيستان و بلوچستان هزينه بر است زيرا بسياري از زيرساخت ها در معادن آن فراهم نيست به همين دليل بايد شرايطي ايجاد شود که سرمايه گذاران راغب به سرمايه گذاري در اين استان شوند.