بختگان، درياچه و اكوسيستم منحصر به فردي كه هم پارك ملي است و هم پناهگاه حيات وحش و هم تالاب بين‌المللي و هم دومين درياچه ايران از نظر وسعت ذخيره‌گاه زيستكره!اما امروز بدبخت‌ترين درياچه ايران است حتي بدبخت‌تر از اروميه!درياچه‌اي كه هشت سال قبل يكي از برجسته‌ترين پژوهشگران اتريشي به خاطرش با وجود كهولت سن به دفتر سفارت ايران در اين كشور مراجعه كرد و طي نامه‌اي از دولت ايران خواستار نجات اين درياچه شد و نوشت: «پيام من براي مسوولان در ايران نجات اين درياچه در آخرين لحظه‌هاست.»
اما حالا قرار است جاده‌اي كه كلنگ افتتاحش هفته پيش و با مجوز سازمان محيط زيست به زمين خورد به زوال حتمي برسد. جاده خرامه- ني‌ريز كه طي ماه‌هاي اخير از سوي نماينده مردم خرامه در دست پيگيري بود سرانجام با پافشاري‌هاي همين نماينده مجوز ساختش هم از سازمان محيط زيست اخذ شد. حالا جاده‌اي قرار است ساخته شود كه گفته مي‌شود هدفش بيرون راندن شهر خرامه از بن بست بوده اما اين همه ماجرا نيست چرا كه به گواه اخبار منتشره و تحركاتي كه از دولت دهم تاكنون براي استخراج معدن سنگ‌آهن در منطقه حفاظت شده بهرام گور در اين استان آغاز شده، قرار است اين جاده كه اتفاقا سرمايه‌گذارش هم شركت ايميدرو وابسته به وزارت صنعت و معدن معرفي شده، ساخته شود تا در آينده نزديك كه معدن بهرام گور هم با موافقت احتمالي و شايد هم موافقت حتمي سازمان محيط زيست به بهره‌برداري رسيد از اين مسير به عنوان يكي از راه‌هاي ارتباطي براي خروج سنگ‌آهن بهرام گور استفاده شود. حالا در چنين شرايطي سازمان زمين‌شناسي هم خبر از آغاز مطالعاتي روي شوره‌زارهاي درياچه بختگان مي‌دهد؛ شوره زارهايي كه پيش‌تر همين سازمان در درياچه اروميه آن را مطالعه كرده و با اصرار بر اينكه درياچه اروميه ديگر مرده و حالت پلايا به خود گرفته خواستار برداشت نمك درياچه و صادرات اين نمك به ديگر كشورهاي جهان شده بود كه خوشبختانه اين امر با مخالفت كارشناسان عضو ستاد احياي درياچه اروميه متوقف شد. حالا سازمان زمين‌شناسي از طرح ديگري هم خبر مي‌دهد طرحي كه به موجب آن قرار است آب خليج فارس به بختگان منتقل شود و تا نشان دهد حكايت طرح‌هاي غير كارشناسي آب حوضه به حوضه نه تنها به اتمام نرسيده كه تازه شدت هم گرفته است!
در اين ميان بسيار بعيد به نظر مي‌رسد كه سازمان متولي محيط زيست، زماني كه موافقت خود را با ساخت جاده بختگان اعلام كرده، تمامي اين رخدادها را كنار هم گذاشته و به صورت كلان تصميم‌گيري كرده باشد. جاده بختگان امروز تنها جاده‌اي نيست كه بختگان را دو تكه مي‌كند؛ جاده‌اي است كه خبر از مجموعه وقايعي مي‌دهد كه اگرچه شروعش بختگان ولي پايانش به بهرام گور و خليج فارس ختم مي‌شود.

بي‌خبري اداره كل محيط زيست استان فارس از جاده‌سازي

كلنگ جاده خرامه نيريز پنجشنبه گذشته در حالي با حضور استاندار فارس و نماينده مردم خرامه و جمعي از مسوولان وزارت صنعت و معادن به زمين خورد كه مديركل محيط زيست استان فارس در گفت‌وگو با يكي از روزنامه‌هاي صبح كشور در تاريخ 11 بهمن ماه سال جاري، از آغاز ساخت جاده بختگان در مسير خرامه – ني‌ريز كه با پوشش وسيع خبري در رسانه‌هاي استان انجام شده بود اظهار بي‌اطلاعي كرد!حسينعلي ابراهيمي، مديركل محيط‌زيست استان فارس كه چند ماه قبل اعلام كرده بود طبق قوانين موجود هر گونه جاده‌سازي و مكان‌يابي براي جاده‌سازي بايد با مجوز محيط‌زيست انجام شود و پروژه جاده خرامه به ني‌ريز در حاشيه جاده بختگان نيز به دليل نداشتن اين مجوز متوقف شده است، مي‌گويد: «در حال حاضر در جلسه‌اي هستم و براي آگاهي از اين مساله بهتر است با روابط‌عمومي تماس بگيريد.»
اظهار بي‌اطلاعي اين مقام مسوول در حالي است كه او به موجب نامه دفتر ارزيابي سازمان محيط زيست به اين اداره كل كه با ساخت جاده بختگان موافقت كرده، عملا از فرايند صدور مجوز و موافقت سازمان متبوعش مطلع بوده و حتي در پاسخ به نامه مديركل دفتر زيستگاه‌ها در تاريخ هشتم بهمن ماه كه خواستار اعلام وضعيت منطقه شده بود، روز يكشنبه مورخ 12 بهمن ماه نشان مي‌دهد كه چندان هم بي‌خبر نبوده است، ضمن اينكه خبر كلنگ زني جاده خرامه- ني‌ريز از دو هفته قبل از سوي رسانه‌هاي خبري استان اعلام و حتي ان جي اوها و فعالان استهبان نيز نسبت به آن هشدار دادند. اما در نامه مديركل محيط زيست استان فارس كه به شماره 14110/400/93 مورخ 12 بهمن ماه به سازمان محيط زيست ارسال شده، اين مقام مسوول استان در مورد وضعيت جاده خرامه ني‌ريز، بدون اشاره به اينكه كلنگ جاده روز پنجشنبه به زمين خورده است تنها مي‌افزايد: اين اداره كل نظرات خود را طي نامه‌اي به دفتر ارزيابي سازمان ارسال و دفتر ارزيابي نيز طي نامه شماره 11350/400/93 مورخ 9/9/93 موافقت خود را با اجراي پروژه مذكور اعلام كرده است.

اعلام غيرقانوني بودن جاده بختگان از سوي معاون سازمان محيط زيست

دفتر ارزيابي سازمان محيط زيست كه پيش از اين دوبار براي بررسي گزارش ارزيابي جاده بختگان با حضور نماينده مردم خرامه، داريوش اسماعيلي، تشكيل جلسه داده بود نهايتا در پاييز امسال با ساخت اين جاده در بختگان موافقت كرده است. اين در حالي است كه پيش از اين‌بارها معاونت محيط طبيعي سازمان محيط زيست با استناد به گزارش‌هاي كارشناسي با اين طرح مخالفت كرده بود. با اين حال معاون انساني سازمان محيط زيست در نامه‌اي به احمد علي كيخا بار ديگر خواستار اظهارنظر صريح و شفاف اين معاونت در خصوص احداث جاده خرامه – ني‌ريز در بختگان مي‌شود. احمد‌علي كيخا، معاون محيط زيست طبيعي سازمان محيط زيست نيز براي چندمين بار مخالفت معاونت خود را با ساخت اين جاده اعلام مي‌كند. كيخا با ارسال نامه‌اي به معاون محيط زيست انساني مي‌نويسد: بهسازي، تعريض، ترميم و آسفالت جاده خرامه به نيريز علاوه بر ايجاد جدايي اكولوژيكي و جزيره‌اي شدن وقطع تبادلات حياتي در منطقه و كاهش ارزش‌هاي زيست محيطي، باعث كاهش منزلت و اهميت پارك ملي و پناهگاه حيات وحش بختگان (از مناطق مهم تحت مديريت سازمان در منطقه) مي‌شود و احداث آن مغاير قوانين و مقررات جاري كشور در زمينه حفاظت و بهسازي محيط زيست است. به گفته كيخا، «بارگذاري جديد پس از احداث جاده منجر به هدايت بخش اعظمي از ترافيك استان به اين محور خواهد شد كه اين موضوع نيز در گزارش ارزيابي طرح فوق مورد غفلت قرارگرفته و به مسيرهاي موجود و جايگزين طرح نيز اشاره‌اي نشده است. همان‌گونه كه نظريه صريح كارشناسي و فني، بارها توسط دفتر فني اين معاونت اعلام شده بدين‌وسيله اعلام مي‌دارد كه احداث جاده خرامه به نيريز در مجموعه حفاظت شده بختگان مورد تاييد اين معاونت نيست.» با اين وجود دفتر ارزيابي سازمان محيط زيست با ساخت اين جاده موافقت كرده و كلنگ جاده‌سازي درست در آستانه روز جهاني تالاب‌ها در مسير خرامه- ني‌ريز به زمين مي‌خورد.

گزينه پيشنهادي كارشناسان ناديده گرفته شد

يكي از كارشناسان اداره كل محيط زيست استان فارس در گفت‌وگو با اعتماد با اشاره به وجود جاده‌هاي ديگر در مسير خرامه به ني‌ريز مي‌گويد: جاده‌اي كه كلنگ آن به زمين زده شد با پارك ملي و پناهگاه حيات وحش بختگان تداخل داشته و باعث جدايي و جزيره‌اي شدن منطقه مي‌شود در حالي كه اگر واقعا هدف تردد بين خرامه و ني‌ريز بود هم‌اكنون محور استهبان به ني‌ريز موجود است اما مجريان طرح تنها با اين توجيه كه 25 كيلومتر مسير موجود نزديك‌تر مي‌شود اقدام به ساخت جاده جديد كرده‌اند. اين كارشناس مي‌افزايد: در بختگان از قديم جاده‌اي موجود بوده كه جاده خاكي است اما اكنون قرار است اين جاده كه البته بخش‌هايي از آن هم تغيير مسير داده مي‌شود چهار بانده و آسفالت شود كه كاملا غيرقانوني است و حتي توجيه اجتماعي و اقتصادي ندارد. مگر بين دو روستاي موجود در مسير و بين اين دو شهر چقدر تردد صورت مي‌گيرد كه حالا بايد به خاطرش به حريم پارك ملي و داخل پناهگاه حيات وحش بختگان تعرض صورت گيرد.
به گفته او گزينه‌هاي ديگري هم همچون محور خرامه – رونيز موجود است كه مي‌توانستند حداقل از اين مسير استفاده كنند نه اينكه وارد حريم پارك ملي و درياچه شوند. به گفته اين كارشناسان گزارش ارزيابي زيست محيطي جاده بختگان داراي اشكالات بسياري بوده و نه تنها مشخصات فني راه به درستي و شفاف ارايه نشده بلكه ارزش‌هاي زيست محيطي منطقه همچون پوشش گياهي و جانوري منطقه نيز به كلي ناديده گرفته شده و به گواه آنچه در جريان نقشه‌برداري در منطقه به وقوع پيوسته، بخش‌هايي از مسير از بستر خشكيده درياچه بختگان در حاشيه پارك ملي عبور خواهد كرد.
او تاكيد مي‌كند: درست است كه امروز بختگان به دليل سوءمديريت‌ها و نبود متولي خشكيده اما اين دليل نمي‌شود كه با جاده‌سازي هم تخريب را بيشتر دامن زنيم در حالي كه انتظار اين است كه سازمان محيط زيست در پي احياي طبيعي درياچه و گرفتن حقابه آن باشد.

بختگان خاستگاه پنج گونه بومي و يك گونه اندميك گياهي

دكتر حسين آخاني، عضو هيات علمي پرديس زيست‌شناسي دانشگاه تهران در گفت‌وگو با «اعتماد» مي‌گويد: اصلا ساخت اين جاده ضرورتي ندارد چون از خرامه به ني‌ريز كه در مسير آن شهر استهبان واقع شده همين الان جاده موجود است. رويشگاه‌هايي كه در مسير اين جاده تخريب مي‌شود اتفاقا يكي از نادرترين رويشگاه‌هاي كشور است. من در اين منطقه پنج گونه جديد و بومي ساليكورنيا كه همان گياهان شورپسند است شناسايي كردم و سازمان نبايد به راحتي در برابر اين موضوع كوتاه مي‌آمد. اين گياه‌شناس خاطرنشان مي‌كند: مسيري كه قرار است آنجا جاده ساخته شود اتفاقا يك اكوسيستم دست نخورده است ولي جاهاي ديگر خيلي تخريب شده است. اينجا زيستگاه تنها گونه اندميك فرانكنيا پرسيكا (Frankenia persica) است كه فقط مختص اين درياچه است و با ساخت جاده رويشگاه اين‌گونه نابود مي‌شود .

جشن كلنگ‌زني جاده بختگان

محمد احمدي، استاندار فارس پنجشنبه گذشته با حضور در محل، كلنگ جاده خرامه- ني‌ريز را كه از ميانه بختگان مي‌گذرد به زمين زد و با اعلام اينكه احداث جاده خرامه- ني‌ريز، عامل خروج شهرستان خرامه از بن بست است، خاطرنشان كرد: تلاش‌هاي بي‌وقفه نماينده مردم در مجلس و توجه خاص دولت تدبير و اميد به اين شهرستان با وجود تحريم‌هاي شديد، دست در دست يكديگر مي‌دهد تا تمام تلاش خود را براي خدمت به اين مردم به كار‌گيريم.
در همين حال صديقي‌فر، معاون شركت ايميدرو كه اكنون يكي از سرمايه‌گذاران اين طرح محسوب مي‌شود با حضور در اين مراسم يادآور شد: در تامين اعتبار جاده خرامه- ني‌ريز هيچ مشكلي وجود ندارد و 40 درصد اول جاده را با موفقيت به پايان خواهيم رساند.
اما داريوش اسماعيلي، زمين‌شناس و عضو هيات علمي دانشگاه تهران كه نمايندگي مردم خرامه، سروستان و كوار در مجلس شوراي اسلامي را هم عهده‌دار است و در ماه‌هاي گذشته به‌شدت پيگير ساخت اين جاده بوده، در جشن جاده‌سازي گفت: در يك مقطعي، اطلاعاتي به سازمان محيط زيست داده بودند كه مردم مخالف اجراي اين پروژه هستند، شوراي شهر خرامه در كمتر از 48 ساعت بيش از 85 مهر شورا را از مسير ني‌ريز- خرامه- داريون جمع‌آوري كرد كه اين حركت به موقع جاي تقدير دارد. اسماعيلي به تصويب كميسيون 215 اين پروژه در سال 92 و اختصاص 40 درصد سهم ايميدرو و 60 درصد وزارت راه و شهرسازي اشاره كرده و مي‌گويد: فاز اول اين پروژه 108 كيلومتري به طول 40 كيلومتر از امروز آغاز خواهد شد و مطالعات فاز دوم و سوم نيز در حال اجراست.
اين نماينده مجلس ادامه داد: در جدول 19 بيش از 56 پروژه وجود دارد كه يكي از آنها پروژه جاده خرامه- ني‌ريز است، تا امروز هيچ يك از اين پروژه‌ها نتوانسته، بودجه‌اي را از اين جدول بگيرد اما به لطف خدا و پيگيري‌هاي انجام شده، مبلغ 10 ميليارد تومان با موافقت سازمان مديريت و برنامه‌ريزي به اعتبارات اين پروژه اضافه شد. او محورهاي مواصلاتي را يكي از مهم‌ترين راه‌هاي پيشرفت شهرستان عنوان كرد و افزود: با افتتاح دو پروژه بزرگ جاده ني‌ريز خرامه و جاده خاوران- ارسنجان- خرامه، شهرستان ما به يك چهارراه ارتباطي بزرگ تبديل خواهد شد.

منطقه حفاظت شده بهرام گور مقصد بعدي شركت ايميدرو

اسماعيلي همچنين ارتباط پروژه راهسازي را با ايميدرو تشريح كرده و مي‌گويد: ايميدرو توسعه راه‌هاي ارتباطي براي بهره‌برداري از معادن را فراهم مي‌كند كه با توجه به وجود مجموعه معدني بهرام گور در ني‌ريز كه با معادن گل گهر، بزرگ‌ترين معادن سنگ‌آهن ايران قابل مقايسه است، اين همكاري با وزارت راه و شهرسازي انجام شد. اين نماينده مجلس و عضو شوراي عالي معادن مي‌افزايد: «برنامه جامعي را براي معادن سنگ‌آهن درنظر گرفته‌ايم تا سنگ‌آهن بهرام گور با توليد شمش و ميلگرد وارد بازار شود؛ يكي از محل‌هايي كه براي كارخانه آن پيش‌بيني شده، خرامه است چرا كه با توجه به محروميت شهرستان و نزديكي به مركز استان اين كار شدني است.» بنابراين ناگفته پيداست كه جاده بختگان قرار است جاده ارتباطي معدن سنگ‌آهن منطقه حفاظت شده بهرام گور باشد كه سال گذشته استاندار فارس بهرام گور را در حالي كه يكي از دو زيستگاه باقيمانده گورخر ايراني محسوب مي‌شود، عامل بدبختي مردم فارس عنوان كرد.

انتقال آب خليج فارس به بختگان

باز هم انتقال آب حوضه به حوضه!حالا بعد از طرح انتقال آب خزر به اروميه صحبت از انتقال آب خليج فارس به بختگان مي‌شود. رييس سازمان زمين‌شناسي و اكتشافات معدني منطقه جنوب دو ماه قبل از ارايه طرح تحقيقاتي در خصوص شورابه‌هاي درياچه بختگان خبرداده بود. طهمورث يوسفي در گفت‌وگو با مهر خاطرنشان كرده بود: سازمان زمين‌شناسي جنوب كشور به دنبال آن است كه طرح مطالعاتي را پيرامون شورابه‌هاي درياچه بختگان كه دومين درياچه بزرگ ايران است انجام دهد. در اين راستا تحقيق پيرامون شورابه‌هاي اين درياچه و حتي راهكارهاي احياي آن انجام خواهد شد.
رييس سازمان زمين‌شناسي و اكتشافات معدني منطقه جنوب (مركز شيراز) اظهار داشت: اين سازمان به دنبال آن است كه راهكارهاي احياي درياچه و حتي شرايط انتقال آب از خليج فارس به بختگان را بررسي كند زيرا بختگان نيز مانند درياچه اروميه از اهميت زيادي برخوردار است. يوسفي افزود: «علاوه بر اين مطالعات لازم پيرامون شورابه‌هاي اين درياچه نيز انجام خواهد شد تا طرحي پيرامون كشت‌هايي كه با شورابه نيز مي‌توان انجام داد ارايه كرد.»
واكنش سازمان محيط زيست نيز تاكنون در برابر تمامي طرح‌هاي پيش گفته از جاده‌سازي گرفته تا معدن‌كاوي در بهرام گور و نيز انتقال آب خليج فارس به بختگان، تنها سكوت بوده است و سكوت!

پژوهشگر اتريشي خواهان توجه به درياچه بختگان شد

10خرداد 1385- در حالي كه درياچه بختگان به عنوان دومين درياچه بزرگ ايران بعد از اروميه، هر روز بيش از گذشته دچار خشكيدگي و كم آبي مي‌شد، «هاينس لوفلر» استاد دانشگاه و پژوهشگر اتريشي كه بعد از جنگ جهاني دوم مدت‌ها روي درياچه بختگان تحقيقات به عمل آورده بود با مراجعه به دفتر سفارت ايران در وين خواستار توجه جدي دولت ايران به اين درياچه مي‌شود. اين استاد دانشگاه كه در آن زمان ۷۹سال سن داشت در مورد دلايل مطالعاتش درباره درياچه بختگان گفته بود: در دوران دانشجويي درباره اين درياچه مطالعه كرده و از همان موقع تصميم گرفته است كه اين درياچه را ببيند. به‌همين علت از سال ‪۱۹۴۷ميلادي شروع به جمع‌آوري سرمايه كرده و پس از دو سال به همراه يكي ديگر از دوستان خود در آوريل 1349 اين سفر علمي تحقيقاتي را از وين به مقصد ايران و سپس بختگان آغاز كردم.
لوفلر گفته بود: در اين سفر تحقيقاتي و علمي حدود ۱4ماه درايران زندگي و۲۴ هزار كيلومتر از خاك ايران را طي كردم. اين استاد دانشگاه درباره ويژگي‌هاي بختگان مي‌گويد: من تمام درياچه‌هاي دنيا را ديده و درباره آنها مطالعه كرده‌ام، هيچ درياچه‌اي ويژگي‌هاي منحصربه فرد بختگان را ندارد. اين پژوهشگر اتريشي كه تحقيقات عملي خود را در مقاله‌ها و گزارش‌هاي متعددي به چاپ رسانده است، افزود: اين درياچه از نوع حلقومي است و در زمستان آب شيرين در سمت شرق و در تابستان آب شور در سمت غرب آن جاري است و هيچ درياچه ديگري در جهان اين ويژگي را ندارد.
پروفسور لوفلر با ابراز تاسف از وضعيت پيراموني بختگان كه در حال محو شدن از روي نقشه جهان است تاكيد كرده بود: به دليل افزايش جمعيت دراين منطقه، توسعه زمين‌هاي كشاورزي و مصرف زياد آب، اكنون اين درياچه با خطر جدي روبه‌رو است و بايد تلاش كرد كه اين خطرات را از بين برد يا كاهش داد. با توجه به آنكه سطح آب اين درياچه به سرعت در حال كم‌شدن است، بايد برنامه‌ريزي شود كه بخشي از آبي كه به مصرف آبياري زمين‌هاي كشاورزي اطراف مي‌رسد، به سمت درياچه جاري شود، چرا كه اگر در زمينه آبياري و هدايت آن برنامه‌ريزي نشود، اين درياچه به سرعت خشك خواهد شد.
اين استاد دانشگاه گفت: من از سازمان آموزشي، علمي، فرهنگي ملل متحد (يونسكو) درخواست مي‌كنم كه توجه خاصي به اين درياچه طبيعي استثنايي نشان دهد و ضمن همكاري با ايران براي حفاظت از آن اقدام كند. اين استاد دانشگاه كه آخرين بار در سال ۲۰۰۲به ايران آمده است، در پاسخ به اين پرسش كه با توجه به شناختي كه از محيط جغرافيايي ايران دارد، چه مناطق مهم ديگري در ايران وجود دارد، گفت: مازندران و جنگل‌هاي آنكه اكنون بسياري از مساحت آن از بين رفته است، از جمله اين مناطق است. لوفلر همچنين كوه‌هاي مريوان، رشته كوه‌هاي زاگرس، قله دماوند، درياچه هامون و مناطق پيراموني آن را از ديگر مناطق مهم و قابل سرمايه‌گذاري براي ايران توصيف كرده بود كه اتفاقا تمامي اين مناطق در چهار دهه اخير به‌شدت دستخوش آسيب شده است. او خاطرنشان كرده بود: پيام من براي مسوولان در ايران نجات اين درياچه در آخرين لحظه‌هاست. اما اين پيام هم همچون پيام ده‌ها كارشناس و فعال محيط زيست همچون زنده‌ياد كامبيز بهرام سلطاني و ده‌ها گروه زيست محيطي فعال در استان فارس به ويژه در شهرستان استهبان هرگز جدي تلقي نشد و امروز بختگان، اين بخت از دست رفته ايران مي‌رود تا سرنوشتي همچون سرنوشت گلستان و اروميه پيدا كند با اين تفاوت كه همه آنچه بر سر دو تا از بهترين پارك‌هاي ملي كشورمان در دهه‌هاي گذشته آمده امروز قرار است در سال 1393 بر سر اين درياچه آوار شود. درياچه‌اي كه كاملا از سوي دستگاه متولي فراموش شده و سرنوشتش به دست نمايندگان مجلس، وزارت نيرو، سازمان زمين‌شناسي، وزارت جهاد كشاورزي و وزارت صنعت و معدن افتاده است.

برش -1

احمد علي كيخا ،معاون محيط‌طبيعي سازمان محيط‌زيست: همان‌گونه كه نظريه صريح كارشناسي و فني، بارها توسط دفتر فني اين معاونت اعلام شده بدين‌وسيله اعلام مي‌دارد كه احداث جاده خرامه به نيريز در مجموعه حفاظت شده بختگان مورد تاييد اين معاونت نيست.»
دكتر حسين آخاني، عضو هيات علمي دانشگاه تهران: مسيري كه قرار است آنجا جاده ساخته شود اتفاقا يك اكوسيستم دست نخورده است، اينجا زيستگاه تنها گونه اندميك فرانكنيا پرسيكا (Frankenia persica) است كه فقط مختص اين درياچه است و با ساخت جاده رويشگاه اين‌گونه نابود مي‌شود.
هاينس لوفلر، استاد دانشگاه و پژوهشگر اتريشي: من تمام درياچه‌هاي دنيا را ديده ‌ام، هيچ درياچه‌اي ويژگي‌هاي منحصربه فرد بختگان را ندارد.

برش -2