هنوز چند سالی از انتشار خبر قاچاق کتاب‌های ایران به افغانستان نگذشته که روند معکوسی نیز شکل گرفت و کتبی که در ایران مجوز دریافت نمی‌کنند، در کشورهای همسایه و به طور خاص افغانستان و آذربایجان چاپ شده و وارد بازار ایران می‌شوند؛ اتفاقی که مدیریت بازار کتاب را برای متولیان دشوار ساخته و آنچه پیش از ایران درباره فروش فیلم‌های خارجی در سطح وسیع رخ داده بود، این بار در حوزه کتاب رقم خورده است.

به گزارش «تابناک»؛ توزیع برخی کتب دارای ادبیات غیراخلاقی با چاپ افست در ایران، شائبه صدور مجوز برای چنین کتاب‌هایی را پیش آورده بود، چرا که معمولاً صاحب هیچ چاپخانه‌ای ریسک انتشار چنین کتبی را بدون مجوز به جان نمی‌خرد و سرمایه‌گذاری چندده میلیاردی‌اش را به خطر نمی‌اندازد و بنابراین تنها گزینه چاپ دیجیتال پیش رو است اما این کتب از چاپ دیجیتال برخوردار نبودند. این شائبه خیلی زود از سوی وزارت فرهنگ و ارشاد رد شد و پیش از این موضع گیری نیز مشخص شده بود که این کتب قاچاق هستند.

مطابق با وضعیت موجود، با توجه به آنکه چاپ کتاب در افغانستان کاملاً آزاد است و از ضوابط و محدودیت خاصی برخوردار نیست، بسیاری از کتب در ایران یا در افغانستان ترجمه می‌شوند و سپس برای انتشار به بنگاه‌های چاپ و نشر افغانستان سپرده می‌شوند و در نهایت پس از چاپ، بخش قابل توجهی از آنها به بازار ایران قاچاق می‌شود و با توجه به محتوای چنین کتبی، ظاهراً مشتری گسترده‌ای نیز در بازار ایران دارند.

این اتفاق را می‌توان به عنوان قاچاق معکوس تلقی کرد، چرا که پیش از این عنوان شده بود 80 درصد بازار کتاب افغانستان با کتب چاپ شده در ایران تغذیه می‌شود و روزانه 5 کامیون کتاب قاچاق به افغانستان قاچاق می‌شود که در هر سال بیش از 1800 کامیون کتاب قاچاق است که آماری بسیاری نجومی و عجیب است و اگر فرض را بر این بگذاریم که هر کامیون تنها پنج هزار نسخه کتاب را حمل می‌کند، عدد نجومی 9 میلیون نسخه استخراج می‌شود!

این آمارها از آن جهت رسماً از سوی مسئولان مطرح شد که برای توقف این قاچاق و تغییر مسیر نقل و انتقالات به شیوه قانونی، راهکارهای عملیاتی در نظر گرفته شود و به عنوان نمونه، با حذف هرگونه مالیات و عوارض صادرات کتاب، علاوه بر کمک به صنعت ضعیف نشر کتاب در ایران، روند قانونی چاپ و ارسال این کتاب‌ها از مبداء تا خروج از کشور نیز مورد توجه قرار گیرد اما با قاچاق معکوس، چنین دغدغه در اولویت دوم قرار می‌گیرد.

ظاهراً با توجه به پایین بودن قیمت کاغذ و هزینه نیروی کار در افغانستان، چاپ کتب در این کشور از صرفه اقتصادی بیشتری نسبت به ایران برخوردار است که اگر واقعاً چنین برآوردی صحت داشته باشد، وضعیت کتاب در ایران پیچیده‌تر خواهد شد و بعید نیست برخی از کتی که انتشارشان فاقد ممنوعیت است نیز برای چاپ به افغانستان و پاکستان فرستاده شود و عملاً چیزی از نشر ایران باقی نماند.