از مرگ مولف تا مرگ «حق» مولف

روزنامه ابتکار: کپی رایت یا قانون رعایت حقوق مولفین و مصنفین که در راستای حمایت از حق تالیف و مالکیت مادی و معنوی یک اثر برای هنرمند و خالق یک اثر می‌باشد از جمله قوانین بسیار مهمی است که با وجود این که بیش از پنجاه سال از تصویب اولین قانون آن در کشور می‌گذرد اما همچنان از ضمانت اجرایی قابل قبولی برخوردار نیست و مشکلات زیادی دارد.

در سال های اخیر با شدت گرفتن روند کپی های غیرقانونی و قاچاقی سی دی و دی وی دی فیلم ها، بسیاری از سینماگران و تهیه کنندگان سینما تلاش های زیادی انجام دادند شاید که بتوانند تا حدودی جامعه را از عواقب غیرقابل جبرانی که این حرکت بر پیکره سینما وارد می‌کند آگاه کرده و ضمن تشویق آنها به عدم استفاده از چنین محصولاتی، حقوق اولیه یک مولف را نیز به جامعه بشناسانند. با این حال نه تنها چنین روندی متوقف نشده است بلکه باوجود تبلیغات و آگاهی بخشی های فراوانی که صورت گرفته همچنان شاهد ادامه این روند ناپسند و حتی سرایت آن به سایر بخش ها نیز می‌باشیم. سابقه قوانینی که از حقوق خالقان آثار ادبی و هنری محافظت می‌کند، در بسیاری از کشورها به درستی روشن نیست. اما قانونی که آغاز رعایت این حقوق در سطح بین‌المللی است، نخستین بار در سال ۱۸۸۶ و در «برن» سوئیس به امضا رسید و به همین دلیل «معاهده برن» نامیده شد. کپی رایت نوعی حفاظت قانونی از آثار چاپ شده و چاپ نشده ادبی، علمی و هنری است. این آثار به هر صورت که عرضه شده باشند، در حالی که دارای ماهیتی قابل درک باشند- یعنی دیده، شنیده یا لمس شوند، شامل این حمایت خواهند بود.
پیمان برن داشتن حق قانونی بر مالکیت یک اثر را در تمام کشورها قابل اجرا دانست. این پیمان تاکنون بارها مورد تجدیدنظر قرار گرفته و از سال ۱۹۶۷ مدیریت آن بر عهده سازمان جهانی حمایت از حقوق مایملک معنوی Word Intellectua- Property Organizatio- یا WIPO قرار گرفته است. قانون یاد شده در دوران حیات خود تغییرهای بسیاری را تجربه کرده است تا آنکه سال ۱۹۵۲ شکل امروزی خود را یافته و از سوی بسیاری از کشورهای جهان پذیرفته شده است. تاریخچه قانون حق تکثیر در ایران مربوط می‌شود به قانون ثبت علائم تجاری که در سال ۱۳۰۴ تصویب شد و در سال ۱۳۴۸ قانون حمایت حقوق مولفان و مصنفان و هنرمندان به عنوان بدنه اصلی حق تکثیر در ایران تصویب شد. بسیاری، از مولفان و تولید کنندگان و حتی مصرف کنندگان معتقدند پیوستن به قانون کپی رایت با وجود دشواری هایی که در ابتدا پدید می آورد تاثیرهای مثبت و عمیقی بر نشر ما خواهد گذاشت. بسیاری دیگر نیز به واسطه تحمیل شرایطی که پذیرش این قانون بر بازار نشر ما دارد، پذیرش این قانون را در شرایط فعلی به صلاح نمی‌دانند. حق مولف و قانون کپی رایت و مشکلات پیرامونی آن تنها در مورد سینما نیست بلکه تمامی هنرها و صنف های دیگر هم که اثر تولیدی آن ها دارای مالکیت مادی و معنوی است را شامل می‌شود و این مشکلات برای تمامی این صنوف به نوعی وجود دارد. به نظر می‌رسد مهمترین راهکار برای اثربخشی در این مسئله و نسخه قابل اتکا برای بسیاری از معضلات اجتماعی، آگاهی بخشی و کار فرهنگی و آموزشی است. به همین مناسبت همایشی تحت عنوان همایش ملی حقوق مالکیت ادبی، هنری و حقوق مرتبط هر ساله در کشور برگزار می‌شود که امسال مسئولین مرتبط در حال آمادگی پنجمین دوره آن هستند. به نقل از مرکز روابط عمومی و اطلاع رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی پنجمین همایش ملی حقوق مالکیت ادبی، هنری و حقوق مرتبط با محوریت حمایت بین‌المللی از آثار ادبی و هنری، فرصت ها و چالش ها در روز دوشنبه 14 اردیبهشت ماه سال جاری با حضور وزرای فرهنگ و دادگستری و جمع کثیری از فعالان این عرصه در تالار وحدت برگزار می‌شود.
پیوستن ایران به کنوانسیون های بین‌المللی کپی رایت بررسی می‌شود
محمود صادقی دبیر علمی پنجمین همایش ملی حقوق مالکیت ادبی، هنری و حقوق مرتبط، درخصوص اهداف و دستاوردهای همایش گفت: این همایش از سلسله همایشهای سالانه وزارت ارشاد به حساب می‌آید و هدف از برگزاری آن با توجه به زمینه های قبلی برای پیوستن ایران به معاهدات و کنوانسیون های بین‌المللی کپی رایت یا حق مولف این است که ارزیابی علمی در خصوص پیامدهای مثبت و منفی و همچنین چالش ها و فرصت ها و هزینه ها و فایده های الحاق به این معاهدات صورت گیرد.وی در مورد تاثیرگذاری همایش هایی از این دست بر حمایت بین‌المللی از مالکیت آثار ادبی و هنری نیز گفت: برگزاری همایش به صورت مستقیم تاثیری در حمایت بین‌المللی از حقوق مالکیت ادبی و هنری ندارد بلکه امکانی را برای تبادل و بحث و بررسی فراهم می‌آورد.وی ادامه داد: در این همایش می‌توان شفاف سازی کرد، دیدگاه های علمی و انتقادی را مطرح کرد تا با طرح نظرات منتقدین و مدافعین مشخص شود در صورتی که ایران به معاهدات بین‌المللی بپیوندد چه منافع و محدودیت هایی در بخش فرهنگ و ادب به وجود خواهد آمد.این استاد دانشگاه افزود: برگزاری همایش این چنینی به ایران کمک می‌کند تا ابعاد مختلف پیوستن به معاهدات بین‌المللی و قوانین به روز را بررسی کند.صادقی در ادامه گفت: سال ها است که لایحه ای برای حمایت از حقوق مالکیت ادبی و هنری در دست بررسی بود که سال گذشته در دولت نهایی و سپس از طرف دولت به مجلس تقدیم شد.وی ادامه داد: یکی از بحث های مهم در اصلاح قوانین این است که آیا دامنه حمایت از آثار ادبی و هنری توسعه پیدا کند یا خیر؟ این همایش کمک می‌کند که ما بتوانیم وجوه مثبت و منفی توسعه قلمرو حمایت را بررسی کنیم.