به دنبال زلزله اخیر نپال که حدود ۲۰ ثانیه به طول انجامید، ۱۹ نفر براثر ریزش بهمن در ارتفاعات اورست جان خود را از دست دادند. بر اثر ریزش بهمن در دره لانتانگ نیز حدود ۲۵۰ نفر ناپدید شدند. این زلزله هولناک هزاران کشته و صدها هزار زخمی و بی خانمان برجای گذاشت و روستاهای اطراف کاتماندو پاتخت نپال را با خاک یکسان کرد. در این میان میراث فرهنگی کاتماندو از جمله معابد چندصدساله آن به طور کامل از بین رفت. علاوه بر زلزله و بهمن، رانش زمین نیز خسارات جانی و مالی این واقعه را چند برابر کرد.

اورست، قبل و بعد از زلزله

نخستین تصاویر دریافتی از ماهواره رادار سنتینل ـ وان اِی (A1ـSentinel) پس از زلزله مرگبار نپال حاکی است که نوار وسیعی از زمین های اطراف کاتماندو حدود یک متر در جهت عمودی بالا رفته است. این رانش عظیم خسارات هنگفت وارد شده به شهر را توجیه می کند. تصاویر ماهواره ای همچنین نشان می دهد به دنبال این واقعه زمین شناختی مهیب اندکی از ارتفاع بلندترین قله جهان یعنی اورست کاسته شده است.

دانشمندان تصاویر قبل و بعد از زلزله را با استفاده از روش تداخل سنجی با یکدیگر مقایسه کردند. به تصاویر حاصل از این روش «تصویر تداخل» گفته می شود. مناطقی از عکس که به حالت رنگین کمانی درمی آید، نشانگر جابه جایی آن تکه از زمین در یک فاصله زمانی مشخص است. براساس بررسی های اولیه، منطقه ای به وسعت ۱۲۰ کیلومتر طول و ۵۰ کیلومتر عرض براثر زلزله نپال حدود یک متر بالا آمد. با این که مرکز زلزله تقریبا از شهر کاتماندو فاصله داشت، این بالا آمدگی در فاصله ۱۷ کیلومتری از کاتماندو رخ داد و به همین علت خسارات هنگفتی را به این شهر وارد آورد. به باور دانشمندان این پدیده بندرت اتفاق می افتد. کنسرسیوم خصوصی تحقیقات علوم زمین (UNAVCO) نیز تأیید کرد که در اثر زلزله از ارتفاع تعدادی از بلندترین ارتفاعات جهان از جمله اورست کاسته شده است. اورست در بخش ماهالانگور هیمالیا واقع شده است.

این قله ۸۸۴۸ متر ارتفاع دارد. علت کاهش ارتفاع ناشی از زلزله از بین رفتن کشش پوسته زمین در مناطق شمالی کاتماندو در اثر زلزله اعلام شد. البته اندازه کاهش ارتفاع اورست حدود یک یا 2 میلی متر تخمین زده شده است. این درحالی است که رشته کوه آناپورنا واقع در مرکز نپال حدود ۲۰ سانتی متر افزایش ارتفاع داشته است. ناگفته نماند که تغییر وضع فوق اورست را از صدر جدول بلندترین ارتفاعات جهان پایین نخواهد کشید. مطالعات نشان می دهد در مجموع رشته کوه هیمالیا در نتیجه فشار صفحه زمین ساختی هند به اوراسیا کماکان به افزایش ارتفاع ادامه خواهد داد. قسمت هایی از این رشته کوه سالانه حدود یک سانتی متر افزایش ارتفاع دارد و کاهش ارتفاع ناشی از زلزله بزودی جبران خواهد شد.

فرجام بی توجهی به هشدارهای علمی

کارشناسان پیشتر درباره آسیب پذیری نپال در برابر زلزله هشدار داده و از ضرورت مقاوم سازی ساختمان ها سخن گفته بودند. مطالعات قبلی نشان داده بود که به علت انباشتگی انرژی، این منطقه بشدت مستعد زلزله است، اما زمان وقوع آن قابل پیش بینی نبود. عامل اصلی خسارات هنگفت وارد شده به شهر عدم مقاوم سازی ساختمان ها گزارش شده است. زلزله ای در این مقیاس اگر در توکیو یا لس آنجلس رخ می داد، میزان خسارات به طور حتم به علت ضدزلزله بودن ساختمان ها بسیار کمتر بود. همان طور که پیشتر اشاره شد در اثر زلزله نپال تعداد زیادی از معابد تاریخی کاتماندو فروریخت. در این میان، برج 9 طبقه ای «دارهارا» قرار دارد که یکی از جاذبه های گردشگری این شهر به شمار می رود. دارهارا یک برج دیده بانی است که توسط خاندان سلطنتی نپال در دهه ۱۸۰۰ بنا شد. اکنون جز ویرانه چیزی از این بنای تاریخی باقی نمانده است. گمان می رود عده ای از بازدیدکنندگان این بنا در زیر آوار مدفون شده باشند. صدها نفر در تعطیلات آخر هفته برای بازدید از بنای تاریخی دارهارا بلیت تهیه می کنند و مشخص نیست در زمان وقوع حادثه دقیقاً چند نفر در محل حضور داشته اند. دانشمندان از ساعاتی پس از عبور ماهواره از فراز آسمان نپال و دریافت تصاویر در تلاش هستند تا این اطلاعات را رمزگشایی کنند. این اطلاعات به امدادرسانان کمک خواهد کرد تا با تشخیص مناطق آسیب دیده هرچه سریع تر امکانات لازم را برای نجات زلزله زدگان و خارج کردن اجساد قربانیان فراهم کنند. تجزیه و تحلیل تصاویر ماهواره ای تا هفته های آینده ادامه خواهد داشت تا اطلاعات تکمیلی از ماهواره رادار سنتینل ـ وان اِی دریافت شود.