ندامتگاه از دور با ملاقات کنندگانی که دم در جمع شده اند پیداست.

قرار است امروز مجتمع دوخت صنعتی در زندان شروع به کار کند؛ کار در زندان برای کسب درآمد و مهارت. محوطه آن طور که فکرش را می کردم بزرگ نیست. چند مددجو در حال نقاشی روی دیوارهای بند هستند. زندانبان ها هم روی زمین و پشت بام ها همه چیز را زیر نظر دارند. سالانه 500 میلیارد تومان هزینه نگهداری از زندانیان کل کشور است، هزینه هایی همچون پوشاک، غذا، نگهداری و بهداشت. همچنین به گفته مسئولان قضایی سالانه بیش از

8 میلیون پرونده در دادسراها و محاکم قضایی تشکیل می شود.

آمارها نشان می دهد از 3 دهه گذشته تعداد زندانیان کشور22 برابر شده است که این موضوع با رشد 2 برابری جمعیت همخوانی ندارد. کارشناسان قضایی می گویند از هر 10 نفر ایرانی با احتساب کودکان و سالمندان و... لااقل یک نفر تجربه یک شب بازداشت را از سر گذرانده است.

در حال حاضر تعداد زندانیان متأهل کشورمان بیش از150هزار نفر است که با احتساب اعضای خانواده و افراد تحت تکفل شان می توان گفت حدود یک میلیون نفر با زندان درگیر هستند و از این موضوع رنج می برند.

از سرقت لاستیک تا کار در خیاطی

با بدرقه چشم ها و همراهی مسئولان ندامتگاه به کارگاه نخست که خیاطی است می رویم. روبان قرمزی ورودی کارگاه را مسدود کرده هرچند از بیرون رفت و آمد مددجویان خیاطی پیداست. روبان قیچی می شود و وارد سالن می شویم. سالنی نه چندان بزرگ و البته گرم؛ حدود 30 تا 40 نفر از حرفه آموزان با روپوش های هم شکل پشت چرخ های خیاطی نشسته اند و مشغول دوخت ودوزند. یک چشم شان به پارچه زیر دست شان است و چشم دیگرشان به ما. مانکن هایی که به آنها کت و شلوار پوشانده اند نشان می دهد کارگاه، کارگاه کت و شلوار دوزی است. خوش دوخت و شق و رق.

می گویند این کت و شلوارها در بورس های کت و شلوار اطراف بازار بزرگ تهران فروخته می شود. جوانی با سری تراشیده نگاهش را می دزدد و زل می زند به سوزن. رو به رویش می ایستم و می پرسم به چه جرمی بازداشت شده؟جواب می دهد: «2 ماه پیش به جرم سرقت لاستیک بازداشت شدم و قاضی برایم 2 سال بریده.»

- سابقه داری؟

- بله،2سال پیش هم به خاطر سرقت دستگیر شدم.

- چند سالته؟

-27

زن و بچه داری؟

-7سال پیش ازدواج کرده ام و الان هم یک پسر4 ساله دارم.

- چرا دزدی می کنی؟

- راستش آدم دوست نداره که نون حروم ببره سر سفره زن و بچه اش، وقتی کار نباشه مجبور می شی برای سیرکردن شکم زن و بچه دزدی کنی.

- یعنی هرکسی که کار نداره باید دزدی کنه؟

سکوتی می کند و ادامه می دهد«آخه من کاری هم بلد نیستم ولی باید اعتراف کنم اشتباه کردم،هر دو بار!»

- چطور شد خواستی در کارگاه های حرفه آموزی و اشتغال شرکت کنی؟

- چند وقت پیش مددکار زندان آمد و درباره راه اندازی این کارگاه ها صحبت کرد. من هم علاقه مند شدم. به هرحال علاوه بر اینکه خیاطی یاد می گیریم حقوق هم می دهند. الان صبح تا غروب توی کارگاه کار می کنم و اگر آزاد شوم حتماً یک مغازه می زنم.

وقت زیادی نداریم و باید از کارگاه های دیگر هم بازدید کنیم. نوبت کارگاه دوخت لباس کار شرکت های خودرو سازی است. در آستانه در این کارگاه اتاق کوچکی است که کارگاه هنرهای دستی است. چند مددجو در حال کار هستند؛ یکی سفال می سازد و گل را روی دستگاه به شکل کوزه در می آورد. گل جان می گیرد. آن یکی هم با اره مویی از تخته چوب الگوی ظریفی را می برد.عجب کارگاهی است آدم دلش باز می شود، البته خودشان هم همین عقیده را دارند و می گویند از کار در این کارگاه لذت می برند و از روزمرگی در سلول ها رها شده اند.

جوان قد بلند و عینکی که در حال نقاشی است می گوید به خاطر تصادف و ناتوانی برای پرداخت بیمه به زندان افتاده و می ترسد روزی که آزاد شود نگاه معنادار دیگران آزارش دهد. سرش را جلو می آورد و توی گوشم می گوید «من از قماش این ها نیستم، بیشترشان دزد و قاچاقچی سابقه دار هستند. الان آزاد شوند دوباره می روند سر وقت خلاف و پس فردا هم همین جا هستند. نمی دانم من و امثال من چه گناهی کرده ایم که باید زندان باشیم. به خدا اگر آزاد بودم کار می کردم و قسطی دیه را می دادم.»

زندگی می چرخد لنگ پول نیستیم

حالا نوبت بازدید از کارگاه آخر است؛ بوی رنگ و تینرهمه جا را پر کرده. مددجویان سخت مشغول کارند؛ یکی پارچه برش می دهد، یکی می دوزد، یکی تکه های پارچه را زیگزاگ می کند، چند نفر هم روی لباس با شابلون آرم شرکت خودروسازی را می زنند. مردی سپید مو پشت میز برش پارچه ها ایستاده. با صابون خیاطی روی پارچه خطوط الگوی برش را می کشد و به طرز ماهرانه ای آنها را برش می دهد. یعنی همین جا به این مهارت رسیده؟ از جرمش می پرسم، لبخند تلخی می زند و می گوید: «بدهکاری»

به گفته خودش6 ماه است که به زندان افتاده و راه اندازی کارگاه خیاطی او را به آینده امیدوار کرده است. دست کم حوصله اش در این چهاردیواری سر نمی رود. اما همین چند وقته چقدر ماهر شده!

«آخر عمری بدهکاری و زندان چه بود نمی دانم! زن و بچه به هر دری زدند که برای آزادی ام پول جور کنند نشد که نشد. 100 میلیون بدهی دارم. کم که نیست. طلبکارهم فرصت نمی دهد کار کنم و پولش را بدهم. حالا چند ماهی است که بی خودی شب را صبح و صبح را شب می کنم. باز خدا را شکر این کارگاه ها را زدند و حقوق هم می دهند که لنگ نمانیم. بهترین کاری که می شود برای زندانی کرد همین است.»

قرار است 200 تا250 مددجوی زندان خورین ورامین در کارگاه حرفه آموزی مشغول به کار شوند،کارگاه هایی که می تواند گره گشا باشد، هم خرج خانواده درمی آید هم مهارتی پیدا می کنند که بعد از زندان لنگ کار نباشند.

همه این ها و نیز رفتارهای پرخطر برخی از زندانیان، از طرفی پرهزینه بودن نگهداری مددجویان، مسئولان را به فکر انداخت تا با راه اندازی کارخانه های تولیدی،کارگاه های آموزش هنر و صنعت، استخرهای پرورش ماهی و حتی باغداری و کشاورزی از مددجویانی که نیاز به کار و کسب درآمد دارند استفاده کنند. طرح موفقی که از چند دهه پیش به اجرا درآمد و فرصتی را در اختیار برخی از مددجویان زندان های کشور قرار داد تا حرفه ای بیاموزند و دست کم پولی برای خود و خانواده های شان کسب کنند. البته باید اشاره کرد که راه اندازی این کارگاه های حرفه آموزی گذشته از هزینه های بسیار بالا از 3 سال پیش تا کنون سرعت بیشتری گرفته و تعدادشان به 700 تا رسیده است.