ایران؛ حرکت موج دروغ‌ گویی به سوی مردم

آفتاب یزد: نگاهی گذرا به تمام جرایم و تخلفاتی که این روزها در جامعه رخ می‌دهد آشکارا نشان می‌دهد تنها عامل مشترک در همه این جرایم یک موضوع است؛ دروغ. از همین رو هم هست که می‌گویند دروغ دروازه گناهان کبیره است؛ از خیانت و قتل گرفته تا اختلاس، کلاهبرداری، ریاکاری، دزدی و.... آسیب‌زا بودن دروغ را در حدی است که به گفته پیامبر(ص) اکرم حتی به حیوانات هم نباید دروغ گفت. این موضوع در حالی است که این روزها در جامعه ما دروغ‌گویی به یکی از روش‌های راه افتادن کار تبدیل شده است؛ از گرفتن مرخصی در محل کار و گرفتن وام از بانک‌ها گرفته تا حراجی‌های مغازه‌ها و فروشگاه‌ها و حتی توجیه دیر رسیدن به محل قرار و .... این روزها در جامعه ما دروغ‌گویی تا حدی اپیدمی شده که مسئولی برای موجه کردن زیرمجموعه خود به راحتی اقدام به ارائه آمار می‌کند و در این میان هم هیچ کسی حتی به اندازه سر سوزن بابت دروغ‌گویی‌اش احساس عذاب وجدان نمی‌کند و این یعنی قبح دروازه گناهان کبیره در جامعه ما بالکل ریخته است؛ موضوعی که به اعتقاد جعفر بای جامعه شناس علت آن را باید در رفتار مسئولان جامعه جستجو کرد؛ مسئولانی که آشکارا دروغ می‌گویند، بی آنکه دلواپس پیگیری و نظارت دستگاه خاصی باشند.چنانچه در توصف دروغ‌گویی حاکمان امام
علیه السلام فرموده: نتیجه کذب حاکمان،
خشکسالی می‌باشد؛ گناهی که فراتر از خشکسالی نتیجه‌ای ندارد جز ابتلای جامعه به جرایمی که گاه روح جمعی را تحت تاثیر قرار می‌دهند و گاه اثرات آنها سال‌های سال بر روح و روان جامعه رسوخ می‌کند در نتیجه می‌توان یکی از کانون‌های اصلی شکل‌گیری جرم در جامعه را «دروغ» در جامعه دانست.
لازم به ذکر اینکه با توجه به افزایش پرونده‌های قضایی و لزوم توجه هرچه بیشتر به مقوله جرم و کانونهای شکل‌گیری آن در جامعه آفتاب‌یزد در نظر دارد در سلسله گزارش‌های مستمر که مدتی است در روزهای شنبه در صفحه پنج منتشر می‌شود، در گفتگو با
جعفر بای، جامعه‌شناس و محقق اجتماعی، به بررسی مهمترین و اصلی‌ترین کانون‌های مولد جرم که بستر وقوعی آن را فراهم می‌کند، بپردازد. گفتنی است در گزارش‌های قبلی از این سلسله گزارش‌ها موضوعات «شکاف بین بلوغ جنسی و بلوغ اقتصادی»، «فقدان نظارت عمومی»، «شکاف بین خود ویترینی و خود واقعی»، «شکاف دیجیتالی»، «شکاف طبقاتی»، «تاخر فرهنگی»، «بحران هویت»، «شکاف بین خواسته‌ها و داشته‌ها»، «ناکارآمدی نظام‌های آموزشی و فرهنگی»، «زندان‌ها»، «فاصله بین فرهنگ کتبی و فرهنگ شفاهی»، «قوانین»، «محرک‌های بیرونی»، «غفلت در آموزش‌های دینی»، « انقطاع تاریخی»، «فقر عاطفی»،
« رفاه‌زدگی»، «اخلاق گریزی»، «بیکاری» و «تحصیل مال حرام» در گفتگو با جعفر بای بررسی شده است.
تاکید رئیس جمهور بر رواج دروغ‌گویی در جامعه
جعفر بای در ابتدا در مذمت دروغ و دروغ‌گویی بیان کرد: دروغ بر اساس فرمایش پیامبر (ص) کلید همه بدی‌ها و گناهان است و راستگویی از صفات منحصر بفرد مومنان محسوب می شود. مسئله مهم راستگویی را باید از دو منظر مورد توجه قرار داد ؛ فرهنگ ایران باستان و آموزه‌های دین مبین اسلام.این جامعه‌شناس در ادامه با بیان اینکه راستگویی ریشه در فرهنگ ایران باستان دارد، اظهار کرد: از جمله نمونه‌ها برای اثبات این موضوع دعاهای کوروش برای ایران زمین است که می‌گوید:خداوندا! ای بزرگ آفریننده و آفریننده این سرزمین بزرگ ، سرزمینم و مردمم را از دروغ، دشمن و خشکسالی به دور نگه دار...وی تاکید می‌کند: کوروش در این دعا سه مسئله را از خداوند می خواهد که در راس آن پرهیز از دروغ‌گویی و سپس خشکسالی و در نهایت جنگ است. کوروش در ادامه دعایش اضافه می کند که خشکسالی را می توان با ذخیره سازی آذوقه چاره کرد و یا در جنگ می توان با تدارک سپاه و ادوات جنگی غلبه کرد اما دروغ‌گویی چاره ای ندارد مگر اینکه همه مردم شخصا خود بخواهند که راستگویی را پیشه کنند. بای با اشاره به منظر دوم نیز گفت: در آموزه‌های دین اسلام هم پرهیز از دروغ و دروغ‌گویی مورد تاکید است و از صفات منافقین شمرده و گفته شده که دروغ‌گویی موجب غم و رنج و ملال می‌شود و نهایتا ورود به جهنم را برای افراد به همراه دارد و راستگویی که از صفات بارز همه مسلمانان است موجب رحمت الهی و آرامش و آسایش می‌شود و در نهایت ورود به بهشت را برای فرد به ارمغان می‌آورد. این در حالی است که متاسفانه جامعه ما روز به روز از این صفت دور می‌شود. وی با تاکید بر اشاره اخیر رئیس جمهور
بر اظهارات کوروش گفت: آقای روحانی اخیرا با تکیه بر اظهارات کوروش گفته دروغ را
تجربه کردیم حالا در حال تجربه خشکسالی هستیم.
سهولت در دروغ‌گویی آفت جدید جامعه
این پژوهشگر اجتماعی در ادامه با بیان اینکه سهولت در دروغ‌گویی آفت جدید جامعه ما محسوب می‌شود، ادامه داد: دروغ‌گویی متاسفانه امروزه در تمامی ستون و اقشار جامعه سهل و آسان شده و متاسفانه به علت کثرت ابتلا به آن، قبحش در جامعه شکسته و امری ساده و معمولی انگاشته شده و به سهولت بر زبان‌ها جاری می شود. وی با تاکید بر اینکه دروغ‌گویی منشا بزرگترین خطاها ، بزهکاری‌ها و انحرافات در جامعه ماست، اظهار کرد: علی رغم تاکید فراوان در همه دستورات دینی بر راستگویی و پرهیز از درغگویی متاسفانه جامعه ما این رذیلت اخلاقی را جدی نگرفته و افراد به سادگی در تمامی گفتمان‌هایشان از دروغ‌گویی برای اثبات سخنان خویش بهره جسته یا برای فریب و اغفال دیگران سخن خویش را به دروغ آلوده می کنند.
در دروغ بر سایر جوامع پیشی گرفته‌ایم!
این جامعه‌شناس تاکید کرد: امروزه جامعه ما در این صفت ناپسند از دیگر جوامع پیشی گرفته و دروغ‌گویی را مزه سخنان خویش ساخته و بدون توجه به عواقب و نتایج این گناه به آسانی به دروغ‌گویی می پردازد. در نظام تربیتی ما نیز علیرغم تاکیدات بسیار به راستگویی ، متاسفانه دروغ‌گویی به آسانی جزو دروس تربیتی در رفتار ما با کودکان مورد استفاده قرار گرفته است. ریشه و منشا همه بدی‌ها بدون استثنا دروغ و دروغ گویی است. فردی که به دروغ‌گویی تن دهد زمینه و بستر ارتکاب همه جرایم را در خود ایجاد کرده است.
وی افزود: هنوز جامعه ما قبح دروغ‌گویی را رسمیت نداده و از عواقب شوم آن علی رغم مطلع بودن به آسانی عبور می کند.با عنایت به اینکه راستگویی ریشه در تاریخ ایران باستان و همه دستورات الهی دین اسلام دارد ، در فراز و نشیب‌های گذر زمان ، در برهه‌هایی از تاریخ راستی و درستی خصلت عموم جامعه ما بوده و در برهه دیگر دروغ و دروغ‌گویی در جامعه غالب شده و قبح آن شکسته شده تا جایی که همه اقشار در همه سخنان روزمره خویش با توسل به دروغ سخن خویش را به آن می آرایند! وی درباره ریشه و علل این موضوع نیز گفت: در جوامع و حکومت‌های دینی اینگونه مسائل بیشتر مطرح است و زودتر مشکلات ناشی از آن رخ می‌نمایاند. در جامعه ما هیچ‌گاه اینگونه نبوده که در همه دوره‌ها شاهد آفت دروغ و دروغ‌گویی در بیشتر اقشار جامعه باشیم تنها در حکومت‌هایی که مسئولان و مدیرانش سخنان خود را به دروغ آلوده کرده‌اند شاهد رسوخ دروغ به لایه‌های پایین جامعه بوده‌ایم.
الگوهایی که به راحتی دروغ می‌گویند
بای در ادامه افزود: به محض اینکه در جامعه ما برخی حاکمان برای توجیح اشتباهات یا موجه کردن خود به دروغ متوسل شده‌اند ، دروغ‌گویی رونق یافته و توده‌های مردم نیز با دروغ و دروغ‌گویی روابط خویش را همراه ساخته‌اند که این موضوع علاوه بر اپیدمی کردن دروغ در جامعه موجب ایجاد شبهه در باورهای دینی مردم نیز شده است. بای اظهار داشت: در جامعه‌ای که رئیس جمهورش در روز روشن ادعا می‌کند دورش را‌ هاله نور فراگرفته بود آن هم مسئولی که قرار است الگوی عملی یک جامعه باشد خب این الگو کار خود را به خوبی(!) انجام می‌دهد و دروغ‌گویی از او به مردم سرایت می‌کند. این محقق اجتماعی تاکید کرد: البته مشکل تنها به یک یا دو مسئول مربوط نمی‌شود بلکه ما هر روز در رسانه‌ها شاهد ارائه آمار گوناگون از سوی مسئولان مختلف در مورد موضوعات گوناگون هستیم که همه با هم در تضادند و این یعنی جز یک مسئول بقیه دروغ می‌گویند. وی در بیان تاثیرات این موضوع در جامعه نیز گفت: علاوه بر اینکه دروغ از بالا به پایین منتقل می‌شود، این موضوع سبب بی‌اعتمادی جامعه نسبت به همه مسئولان می‌شود و کم‌کم این موضوع با سرایت دروغ به طبقات پایین جامعه بی‌اعتمادی بین مردم هم شدت می‌گیرد.بای با بیان اینکه بدتر از دروغ گویی خلا نظارت و بررسی است، گفت: از سوی دیگر از آنجا که نهاد یا ارگان نظارتی هم وجود ندارد تا گفته‌های مسئولان را پیگیری و در صورت اثبات دروغ با متخلفان برخورد کند، از این رو بعد از آشکار شدن دروغ مسئولی او به جای سعی در اصلاح آن به گفتن دروغ‌های دیگر متوسل می‌شود تا خود را توجیه کند و اینگونه است که قبح دروغ ابتدا در مسئولان سپس در مردم می‌ریزد و از آنجا که دروغ دروازه گناهان است تصور کنید جامعه‌ای با چنین مسئولان و مردمی به چه وضعیتی دچار خواهد شد. وی با اشاره به بحث انتخابات نیز گفت: در دوران انتخابات دروغ و دروغ‌گویی در برخی مسئولان به اوج خود می رسد و دستگاه‌های ناظر هم به راحتی از کنار آن رد می شوند و این خصیصه زشت کم‌کم وارد مسئولان پایین‌تر سپس خانواده‌ها و بعد تک ‌تک افراد جامعه می‌شود تا جایی که یک مادر برای ساکت کردن فرزندش به راحتی آب خوردن دروغ می‌گوید و.... از این رو و با توجه به اهمیت این موضوع سیستم قضایی باید نسبت به بحث دروغ و دروغ‌گویی در سطح مدیران به شدت برخورد کند.این جامعه‌شناس با بیان اینکه مسئله مشروعیت دادن به دروغ در جامعه ما در حال رشد است، تاکید کرد: گاهی برخی مسئولان آنقدر دروغ شاخ‌دار می گویند که مردم طبقات عادی هم متوجه دروغ آن مسئول یا سازمان می شوند و بدتر اینکه بعد از رو شدن دستشان حتی عذرخواهی هم نمی‌کنند. حال در این وضعیت هر چه در تلویزیون و کتاب و خطبه‌ها و روضه‌ها بگویند دروغ در ورود گناهان است مسلما تاثیری در مخاطب نمی گذارد .