ثریا عزیزپناه در گفت‌و گو با خبرنگار ایلنا در واکنش به آمار 17 درصدی ازدواج دختران زیر 18 سال در ایران با تاکید بر اینکه این موضوع جای بررسی دارد و اصلا آمار خوشحال کننده‌ای نیست، گفت: اگرچه نگاه مسئولان ما بر تشکیل خانواده در جامعه است که به خودی خود امری مطلوب و پسندیده است، اما سنین زیر 15یا 18 سال دارای شرایط خاصی هستند که با توجه به پیچیدگی‌های جوامع کنونی نمی‌توانند؛ خانواده‌ای با کارکردهای مورد انتظار همچون همزیستی مسالمت‌آمیز، محیط مناسب برای پرورش کودکان و خانواده کارآمد که بتواند امور اقتصادی خود را ساماندهی کرده و توان حل مسئله داشته باشد را تشکیل دهد.

وی ادامه داد: توانمندی‌های کسب شده در این سنین در شرایط کنونی پاسخگوی نیازهای جامعه نیست و این کودکان نمی‌توانند؛ نقشی مثبت و کارآمد را به عنوان همسر یا والدین در خانواده ایفا کنند.

عزیزپناه با تاکید بر اینکه ازدواج در این سنین نمی‌تواند، ازدواجی موفق باشد؛ خاطرنشان کرد: اگر ازدواج میان دو همسن صورت گیرد؛ مشکلات خاص خود را دارد و چنانچه ازدواج با فاصله سنی زیاد باشد، یعنی دختر زیر 15 یا 18 سال با مردی بزرگسال و با فاصله سنی بالا ازدواج کند؛ تبعات و مشکلات دیگری را در پی دارد.

عدم رشد منطق در کودکی می‌تواند به خشونت بیانجامد

این فعال حقوق کودک تاکید کرد: امروزه شرایط به‌گونه‌ای است که مشکلات در حد خانوار باقی نمانده و به تمام سطوح جامعه منتقل می‌شود، لذا اگر خانواده‌ای دچار فروپاشی شود یا دچار آسیب‌های دیگر شود، بدون شک این مشکلات به جامعه منتقل شده و آسیب‌های دیگری ایجاد می‌کند و حتی ممکن است به تولید خشونت بیانجامد به عنوان مثال چنانچه این خانواده کودکانی داشته باشند؛ پس از فروپاشی آنها دچار مشکل خواهند شد.

وی با تاکید بر اینکه در سنین زیر 18 سال هنوز "منطق" رشد لازم را نداشته است، اظهار کرد: بنابراین ممکن است؛ کودک در خانواده خشونت ورزیده یا مورد خشونت واقع شود. همچنین محرومیت از دیگر عواقب ازدواج در سنین کودکی است، زیرا این گروه از چرخه آموزش خارج شده و آموزش‌های کافی برای چرخاندن چرخ اقتصادی و اجتماعی کشور در آینده دریافت نمی‌کنند و فرصت‌هایی را که جامعه برای شهروندان ایجاد می‌کند از دست می‌دهند که این به معنای محرومیت است.

عزیزپناه با اشاره به مخاطرات ارتباط زناشویی، بارداری و زایمان برای دختران زیر 18 سال گفت: در این سنین اندام‌های دختران رشد لازم برای پذیرا شدن این فرایند را ندارد. همچنین این گروه از کودکان از توانمندی و آموزش لازم برای مادر یا پدر خوب بودن برخوردار نیستند.

رئیس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان در ادامه تاکید کرد: ضروری است به صورت دقیق مشخص شود که ازدواج‌های در سنین کودکی بیشتر در کدام منطقه انجام می‌شود و مشخص شود که آیا آداب و رسوم عامل این پدیده است یا هزینه‌های معیشتی خانواده و یا باورهایی که براساس آن می‌خواهند دختران را از خطرات جامعه حفظ کنند.

کودک نمی‌تواند خانواده‌ای کارآمد تشکیل دهد

وی با بیان اینکه قوانین ما سن 13 سالگی را برای ازدواج دختران در نظر گرفته‌اند، افزود: حقیقت آن است که باتوجه به سازوکار جامعه ازدواج در این سن نمی‌تواند به تشکیل خانواده‌ای به سامان بیانجامد این موضوع زنگ خطر است و تناسب با شرایط جامعه ندارد.

عزیزپناه تصریح کرد: با این آمار باید منتظر آسیب‌های بیشتری در سطح خانواده باشیم، زیرا چنانچه که گفته شد؛ کودکان قادر نیستند خانواده‌ای سالم، کارآمد و با کارکرد مثبت بنا کنند.

وی خاطرنشان کرد: اگر کودک دچار آسیب‌هایی همچون تجربه زودهنگام جنسی، بارداری و زایمان زودهنگام یا تحمل خشونت از طرف همسر یا افراد خانواده وی شود به طور قطع این موضوع منتهی به آسیب‌های جدی می‌شود که براساس آن ممکن است؛ کودک‌همسر یا کودک‌مادر به خود یا دیگران آسیب‌های جدی وارد کند و این آسیب‌ها می‌تواند به سطح جامعه تسری یابد.

باید منتظر آسیب‌های ناشی از ازدواج در کودکی باشیم

این پژوهشگر اجتماعی با تاکید بر اینکه دولت ما در مقابل کودکان مسئولیت دارد، افزود: دولت تعهد کرده که به تشکیل خانواده‌های کارآمد و نیز در فرزندآوری و فرزندپروری کمک کند، لذا تامین معیشت خانوار و آموزش کودکان مسائلی هستند که دولت موظف است به ساماندهی آن در خانواده‌هایی که تشکیل می‌شوند؛ کمک کند، اما وقتی ازدواج به سنین کودکی می‌رسد و 17درصد ازدواج‌ها در این سن تشکیل می‌شود به صورت اتوماتیک‌وار باید منتظر آسیب‌های ناشی از این پدیده باشیم.

وی تاکید کرد: وقتی کودکی را وارد به ازدواج و تشکیل خانواده می‌کنیم؛ فشارها و مشکلات ناشی از آن زمینه‌ساز بسیاری از اتفاقات می‌شود؛ چنانکه مدتی پیش در یکی از شهرک‌های حاشیه‌ای مشهد دختری که در دوران کودکی وادار به ازدواج با مردی که بیش از 30 سال از وی بزرگتر بود، شده بود به محض زندانی شدن همسر از او متارکه کرد و مدتی بعد زن و دو دختر 3 و 6 ساله وی که از همسر دوم او بودند، توسط پسری که از همسر اولش بود و نیز خانواده همسر اول به وسیله تبر به قتل رسیدند.

عزیزپناه ادامه داد: پسر از مادر متنفر بود، زیرا به وسیله پدر و خانواده پدری به او القا شده بود که همه مشکلات به دلیل متارکه مادر است و او نمی‌توانست؛ آنچه که بر مادر وی گذشته و باعث جدایی او شده را درک کند. پرونده‌هایی از این دست وجود دارد که نشان می‌دهد؛ ازدواج در سنین کودکی می‌تواند چه عواقبی به دنبال داشته باشد.

این فعال حوزه کودک گفت: از دولت انتظار داریم این موارد را بررسی کرده و از وقوع آن پیشگیری کند.

عزیزپناه افزود: مسئولان دولتی موظفند؛ وقتی از آمار 17 درصدی ازدواج کودکان در کشور آگاه می‌شوند راجع به آمار و تبعات آن فکر کنند و بررسی کنند که تا چه میزان می‌توانند اطفال ناشی از چنین ازدواج‌هایی را که عمدتا بدسرپرست هستند، حمایت کنند.

نگاه سنتی ازدواج را راه حل مساله می‌داند

وی با بیان اینکه تعدادی کودک حاصل از ازدواج کودکان که رها شده‌اند، در اختیار سازمان بهزیستی است، گفت: نقشه آسیب‌های ایران بسیار راحت‌تر از آنچه ما تصور می‌کنیم به دست می‌آید؛ اگرچه بدون این آمارها نیز به صورت روشن و واضح مشخص است که ازدواج در کودکی امری نادرست است و دولت وظیفه دارد عوامل آن را بررسی کرده و اجازه ندهد که چنین اتفاقی در این حجم گسترده در کشور رخ دهد.

این پژوهشگر اجتماعی با اشاره به اینکه خطی از سنن و آداب و رسوم در ذهن همه ما جریان دارد، اظهار کرد:‌ در نگاه سنتی، ازدواج راه‌حل مسئله است و حتی برخی مسئولان نیز آن را توصیه می‌کنند.

وی با اشاره به ضرورت ایجاد نگاهی نوین در جامعه بیان کرد: در نگاهی که ازدواج را نوعی حل مساله تلقی می‌کند، ممکن است ازدواج به کودکان تسری یابد. در این رویکرد دختران باید زودتر ازدواج کنند، درحالی که به پیامدهای این پدیده نگاه نمی‌شود.

عزیزپناه اظهار کرد: اگر مختصات این عصر را در نظر نگیریم؛ باید با تبعات آن و معلول‌هایی که حاصل نادیده گرفتن علت‌هاست، مواجه شویم .کودک بیوه رهاشده، فرزند حاصل از ازدواج کودکان در خانواده نابسامان و عدم وجود توانمندی‌های لازم برای تشکیل زندگی به راحتی افراد را در مسیرهای دیگری قرار می‌دهد که آسیب‌زا است.

رئیس هیات مدیره انجمن حمایت از حقوق کودکان با بیان اینکه ازدواج در کودکی در برخی‌ از استان‌های کشور به صورت یک فرهنگ رواج دارد که سیستان و بلوچستان در این زمینه رتبه اول را دارد، ادامه داد: حتی تهران نیز از جمله استان‌هایی است که تعداد ازدواج دخترکان در آن هشداردهنده است. همچنین براساس آمار رسمی ثبت احوال کردستان سال گذشته ازدواج 10 کودک زیر 10 سال در این استان به ثبت رسیده است.

وی با بیان اینکه این تعداد به معنای زنگ خطر است، خاطرنشان کرد: از طرف دیگر ازدواج زیر 10سال غیرقانونی است، زیرا در قوانین ما برای ازدواج دختران سن 13 سال در نظر گرفته شده است و این موضوع نیاز به بررسی و کار کارشناسی دارد.

این فعال حوزه کودک تصریح کرد: برخی تبعات ازدواج در کودکی جبران‌ناپذیر است، زیرا با محرومیت صرف همراه است. ما نمی‌توانیم کودکی را به عقد ازدواج در آورده و از او که هنوز باید کودکی کند؛ انتظار به دنیا آوردن فرزند و پرورش آن را داشته باشیم.

وی در پایان تاکید کرد: حتی یک مورد از ازدواج در کودکی را باید جدی گرفت و به این نکته توجه داشت که ازدواج کودک زیر 10 سال بسیار مساله ساز است.