97 درصد داروها توليد داخل و 3 درصد وارداتي هستند كه يك سوم ارز دارويي كشور را به خود اختصاص مي‌دهند. از اين ميان 15 درصد مصرف داروهاي كل كشور به داروهاي شيمي درماني اختصاص دارد و هزينه‌هاي آن سالانه بالغ بر هزار و 500 ميليارد تومان است آن هم در شرايطي كه بنا به تأكيد پزشكان متخصص خيلي وقت‌ها شيمي‌درماني نقش چنداني در درمان بيماري و افزايش طول عمر بيماران مبتلا به سرطان ندارد. با وجود اين به دليل فقدان راهنماهاي درماني مناسب از سوي وزارت بهداشت براي درمان سرطان، مبتلايان به اين بيماري براي برخي پزشكان، آزمايشگاهي براي آزمودن نتايج داروهاي باليني تازه مي‌شوند.

شايد تا چند سال پيش اولين درماني كه براي سرطان به ذهن مي‌رسيد شيمي‌درماني بود اما حالا يكي دو سالي مي‌شود كه برخي پزشكان متخصص پشت‌پرده‌هاي تازه‌اي را درباره شيمي‌درماني آشكار كرده‌اند و اثرگذاري اين روش درماني پرهزينه و پر‌عارضه را زير سؤال برده‌اند.

وقتي راهنما نداريم
سالانه 8 هزار و 500 ميليارد تومان به طور مستقيم يا غير‌مستقيم براي سرطان هزينه مي‌شود كه 2 هزار و 500 ميليارد تومان آن مستقيم براي درمان و تشخيص سرطان هزينه مي‌شود، آن هم در شرايطي كه هر سال 90 هزار مورد جديد ابتلا به سرطان داريم و از بين 300هزار بيمار سرطاني در كشورمان سالي 30 هزار مورد فوت مي‌كنند. با وجود تمام اينها رئيس مركز تحقيقات سرطان يكي از چهره‌هايي است كه بسياري از شيمي‌درماني‌ها را در درمان سرطان غير‌مؤثر و بي‌مورد مي‌داند. دكتر اسماعيل اكبري در اين باره مي‌گويد:«‌۴۹ درصد بيماران سرطاني كشور از روش جراحي، ۴۰ درصد از راديوتراپي و ۱۱ درصد از روش دارودرماني استفاده مي‌كنند. انجام بسياري از جراحي‌ها و شيمي‌درماني براي اين بيماران بي‌مورد است.»

بنا به تأكيد وي يكي از اساسي‌ترين مشكلات كشور ما در زمينه درمان سرطان فقدان گايد‌لاين‌ها يا راهنماي باليني درمان اين بيماري از سوي وزارت بهداشت است كه موجب شده با درمان‌هاي سليقه‌اي اين بيماري از سوي پزشكان مختلف مواجه باشيم و چالش نابساماني در درمان هم به سرگرداني‌ها و دردسرهاي اين بيماري براي بيماران اضافه مي‌كند. اكبري مي‌گويد: «‌پزشكان هيچ راهنماي درماني براي سرطان ندارند و وزارت بهداشت نيز در سياست‌هاي خود، تدوين چنين چارچوبي را پيش‌بيني نكرده است. » رئيس مركز تحقيقات سرطان با تأكيد بر اينكه انجام بسياري از جراحي‌ها و شيمي‌درماني براي بيماران سرطاني بي‌مورد است، دليل اين دو اشكال بزرگ را در درجه نخست، خط مشي وزارت بهداشت و درمان كشور مي‌داند كه راهنماي درماني در دسترس پزشكان نيست. وي به يك نمونه از اين سرگرداني در روند درماني اشاره مي‌كند: «‌در حال حاضر در كشورهاي پيشرفته جهان براي درمان تومورهاي سينه دستورالعمل‌هاي ويژه‌اي وجود دارد و اگر اندازه تومور كمتر از دو سانتيمتر باشد، براي درمان بيمار از جراحي يا شيمي‌درماني استفاده نمي‌شود اما متأسفانه در كشور ما پزشكان براي درمان تومورهاي يك سانتيمتري هم از عمل جراحي و شيمي‌درماني استفاده مي‌كنند.»

تجارت گران سرطان
آنطور كه احمد عامري، عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي مي‌گويد، اثربخشي داروهاي اوليه شيمي‌درماني بسيار بهتر از برخي داروهاي جديد است؛ داروهاي جديد شيمي‌درماني كه تعداد آنها رو به افزايش است، نسبت به داروهاي اوليه از اثربخشي پايين‌تري برخوردار است و تنها تعداد محدودي از آنها را مي‌توان در بهبودي و افزايش طول عمر بيمار مؤثر دانست. وي در اين باره نتايج بررسي‌هاي FDA را مثال مي‌زند: « با توجه به بررسي‌ها درباره 12 داروي شيمي‌درماني مورد تأييد FDA در سال 2012 كه عمدتاً توليد امريكا است، تنها سه دارو موجب افزايش مدت كوتاهي در طول عمر بيمار شده بود. بر اين اساس هزينه‌هاي گزافي براي تهيه اين داروهاي كم‌اثر يا بي‌اثر بر بيمار و سيستم بهداشتي كشور تحميل مي‌شود كه اصلاح آن نياز به مديريت مسئولان در ورود داروها و صرف هزينه‌هاي آن دارد.»
وي با اشاره به پرداخت 90 درصد هزينه‌هاي دارويي از سوي دولت و همچنين سرانه پايين كشور، از برخي پشت‌پرده‌ها درباره واردات داروهاي شيمي‌درماني مي‌گويد: «‌بر اساس شرايط موجود، مسئولان بايد توجه ويژه‌اي به واردات داروهاي شيمي‌درماني داشته باشند و درگير تجارت اين حوزه نشوند چراكه به دليل نبود گايد‌لاين مشخصي براي اين داروها، در بسياري مواقع تجويز و مصرف داروهاي بي‌مورد شيمي‌درماني موجب مي‌شود بيمار از درمان‌هاي ساده و اوليه خود نيز به خاطر هزينه‌هاي بالا دست بكشد.»

فقدان مبناي علمي براي نيمي از مصارف داروهاي شيمي درماني
بنا به تأكيد محمدرضا قوام نصيري، رئيس انجمن راديوتراپي آنكولوژي ايران هزينه داروهاي شيمي‌درماني طبق آمار مراجع رسمي، مبلغي بالغ بر هزار و 500 ميليارد تومان در سال است كه به نسبت جمعيت كشور چنين مصرفي خارج از قاعده و سرسام‌آور است.
وي تصريح مي‌كند: از نظر انجمن حدود نيمي از مصارف داروهاي شيمي درماني كشور، مبناي علمي نداشته و بدون انديكاسيون‌هاي علمي تجويز مي‌شود.

قوام نصيري تأثير شيمي‌درماني در بهبود تومورهاي بدخيم را حدود 10 درصد مي‌داند و تأكيد مي‌كند: اگر داروهاي شيمي‌درماني بدون تلفيق مناسب با راديوتراپي استفاده شود، كاركرد درماني قطعي نخواهد داشت و بيماران پس از مدت كوتاهي دچار عود مي‌گردند و مجدداً دور باطل مصرف داروهاي شيمي درماني براي تسكين اين بيماران و افزايش موقتي و كوتاه طول عمر آنها شروع مي‌شود.

رئيس انجمن راديوتراپي آنكولوژي ايران معتقد است: اصلي‌ترين پايه درمان غير‌جراحي تومورهاي بدخيم، راديوتراپي است و غفلت از اين مسئله موجب توسعه بيهوده تخت‌هاي شيمي‌درماني و به دنبال آن، مصرف بيشتر داروهاي شيمي درماني مي‌شود.

آزمايش داروهاي تازه براي تجارت مرگ
در اين ميان بيماران مبتلا به سرطان مي‌مانند و پزشكاني كه تنها محك موجود براي درست يا نادرست بودن درمان‌شان وجدان خودشان است چراكه با وجود اضافه شدن سالانه 90 هزار نفر به جمعيت سرطاني‌هاي كشور همچنان شاهد انفعال وزارت بهداشت در تدوين راهنماي درمان سرطان هستيم و حتي اگر چنين راهنمايي تدوين شود، معلوم نيست نظارتي بر اجراي آن باشد يا نه اما در اين بين كمر بسياري از خانواده‌ها زير هزينه‌هاي سرسام‌آوري كه بيهوده به آنها تحميل مي‌شود، مي‌شكند و به زير خط فقر سقوط مي‌كنند تا جيب برخي پزشكان و كمپاني‌هاي داروسازي پر شود و داروهاي تازه هم آزمون اثربخشي خود را پس دهند.