قطار وحشت برای ميراث فرهنگی كشور

منبع: روزنامه قانون

از آنجایی که حفر تونل‌های متروي اصفهان با تخریب و آسیب‌های زیادی همراه بود، از همان ابتدای کار، نگرانی‌ها درباره آسیب رساندن عملیات حفاری به بناهای قدیمي‌ مانند سی و سه پل، عالی قاپو، میدان نقش جهان و ديگر آثار تاريخي وجود داشت. اما باوجود اعتراض‌هاي گسترده استادان، كارشناسان، فعالان و رسانه‌هاي كشور نسبت به عبور مترو از مسير آثار تاريخي، فروردین سال 88 شرکت پیمانکار متروي اصفهان اعلام کرد که دستگاه‌های حفاری با موفقیت از زیر زاینده رود عبور کرده اند. اما در تاریخ نهم شهریور همان سال، خبر آمد که در محاسبات 35 تا 40 متر اشتباه صورت گرفته و همین کار باعث تخریب پایه‌های زیرزمینی سی و‌سه پل زیر زمین شده و این خبر دو روز بعد تایید شد.

ماجراي نشست سي‌وسه پل

به‌تازگي فيلمي در شبكه‌هاي اجتماعي منتشر شده كه از نشست سي‌وسه پل خبر مي‌دهد. برخي رسانه‌هاي كشور نيز اين خبر را انعكاس داده‌اند. چند نكته درباره اين مساله وجود دارد. در گزارش‌هاي مربوط به فرونشست سي‌وسه‌پل، اطلاعات جديدي اعلام نشده و تنها بازنشر اخبار سال‌هاي اخير، آسيب مترو به آثار تاريخي اصفهان بوده است. نكته قابل توجه اينجاست، هدف از بازنشر اين خبرها آن‌‌نيز به‌عنوان يك رويداد جديد چه بوده است؟ مدیر کل میراث فرهنگی اصفهان نيز با تكذيب خبر فرونشست سي‌وسه‌پل، گفت:«نشست سی و سه پل صحت ندارد و این مساله از سال‌ها پیش وجود داشته است».حال پرسش اينجاست چرا تاكنون مشكل نشست سي‌و سه پل برطرف نشده است؟در سال‌هاي اخير بارها فعالان ميراث فرهنگي كشور به نحوه مرمت آثار تاريخي ازجمله سي‌وسه پل اعتراض داشته‌اند و بسياري از مرمت‌ها را غيراصولي و حتي مخرب اعلام كرده‌اند. اعتراض‌هايي كه گوش شنوايي براي آن‌ها وجود نداشته است.

همچنين پرونده اخير تخريب خانه تاريخي نايل اصفهان و نحوه اطلاع‌رساني و برخورد مسئولان ميراث فرهنگي اين استان در اين‌باره، كارشناسان، فعالان و دوستداران ميراث‌فرهنگي كشور را نسبت به سخنان مسئولان اصفهاني بي‌اعتماد كرده است.

سي‌وسه پل باوجود همه اخطارها و هشدارها نشست كرده است. مساله‌اي كه هيچ يك از مسئولان آن را تكذيب نكرده‌اند و تنها مورد اختلاف زمان آن است. اما آنچه بيش از هر مساله‌اي اهميت دارد، نحوه مرمت و بازسازي سي‌وسه پل پس از نشست‌است كه شوربختانه، اقدامات خوبي در اين‌باره تاكنون صورت نگرفته است.

چهارباغ، قرباني ديگر مترو

سي‌وسه پل، پايان ماجراي مترو و تنها قرباني در اصفهان نيست. قرباني ديگري در راه است، تونل وحشت به چهارباغ عباسي رسيده و فاز سه خط یک متروي اصفهان راه‌اندازی شده است. اين خط از مسير تاريخي چهارباغ عباسی و سی‌وسه پل عبور مي‌كند. مديران شهري اصفهان پيش از افتتاح مترو ، متعهد شده بودند كه پایش و مانیتورینگ بناهای تاریخی راقبل و بعد از بهره‌برداري انجام دهند. اين درحالي است كه خبري از کارشناسان مانیتورینگ و پايش مترو براي بناهاي تاريخي اصفهان نیست. براساس پيش‌بيني كارشناسان ميراث فرهنگي، مترو در مدت زمان پنج سال، اماكن تاريخي رادر مسير خود تخريب مي‌كند.

مدیرکل میراث فرهنگی و گردشگری استان اصفهان درباره افتتاح ناگهاني متروي اصفهان گفت: « به شهرداري اعلام كرده‌ بوديم كه نخست پایش و مانیتورینگ بناهای تاریخی در محدوده‌ چهارباغ عباسی را انجام دهد، سپس مترو را افتتاح كند. درحال حاضر نيز به شهرداري اصفهان نامه‌اي مبني بر انجام هماهنگي براي پايش و مانيتورينگ بناهاي تاريخي ارسال كرده‌ايم».

هشدارهايي براي تخريب

در سال‌هاي اخير ،كارشناسان ميراث فرهنگي كشور نسبت به عبور مترو از چهارباغ هشدارهاي فراواني داده‌اند. براساس پيش‌بيني آن‌ها اگر مترو افتتاح شود، ابتدا کاخ هشت بهشت تخریب می‌شود. این کاخ تنها از خشت درست شده و فرکانس عبور مترو روی آن تاثیر می‌گذارد و در کمتر از پنج سال تخریب می‌شود. قربانی بعدی، بازارچه بلند است که آن‌‌نيز از خشت درست شده است. بعد از این بناها، نوبت به مجموعه چهارباغ می‌رسد.

كابوس 15 ساله متروي اصفهان

15 سال است که مترو، کابوس میراث فرهنگی اصفهان شده ‌و جان دلسوزان و دوستداران میراث فرهنگی به‌لب رسیده است؛ یک روز سی و سه پل ترک می‌خورد و روز دیگر علیه نقش جهان نقشه می‌کشند و امروز نيز چهارباغ را نشانه رفته‌اند. کارشناسان می‌گویند، گذر مترو برای آن به میراث‌تاریخی اصفهان افتاده تا رویای نجومی شدن املاک برخی جريان‌هاي خاص را محقق کند.

لوور سنگی کجا و چهارباغ خشتی کجا؟

یکی از توضیحاتی که شهرداری اصفهان درباره عبور مترو از چهارباغ ‌بيان می‌کند، این است که در بسیاری از شهرهای تاریخی دنیا، مترو از زیر شهر عبور کرده و هیچ اتفاقی برای آثار تاریخی آن رخ نداده است و نمونه‌ای ‌نيزکه به آن اشاره می‌کند، موزه لوور در پاریس است. محمدعلي دادخواه، از فعالان فرهنگي به «قانون» در این‌باره گفت: «موزه لوور پاریس در بستری از سنگ و با مصالح سنگی ساخته شده و عمر آن به 200 سال می‌رسد، درحالی که میراث تاریخی اصفهان بر بستری از باتلاق ماسه و لجن آن‌‌نيز با مصالح خشتی ساخته شده‌است. در باتلاق، ارتعاش و فرکانس هر صوتی تشدید می‌شود، در نتیجه عبور مترو و ارتعاش صدای عبور، روی بناهای تاریخی اصفهان اثر می‌گذارد. همچنین به‌گفته باستان‌شناسان، چون تمام این ساختمان‌ها در خستگی تاریخی به سر می‌برند، هر نوع تاثیری که از عبور مترو داشته باشند به این آثار تاریخی ضرر غیرقابل جبراني می‌رساند».

تغيير نقشه مترو توسط شهرداري

سال‌ها پیش از انقلاب، شرکت فرانسوی‌اي به‌نام «ارگانیک» ، نقشه متروي اصفهان را طراحی کرد. در این طرح، مهم‌ترین مساله یعنی حفظ آثار تاریخی شهر در اولویت بود. اما گفته مي‌شود كه نقشه متروي اصفهان تغيير كرده است. داد‌خواه درباره انحراف مترو از نقشه اصلي خود بيان كرد:«در نقشه اوليه شركت «ارگانيك» مترو از یک خیابان به‌نام شمس‌آبادی که فاصله متناسبی با چهارباغ داشت، عبور می‌کرد اما شهرداری اصفهان به یک‌باره این پیچ را برداشته و اعلام کردند که مترو، مستقیم باید از چهارباغ عبور کند؛ دلیل آن را کاهش 6 میلیارد تومانی هزینه‌های مترو می‌دانند ».پس از آنكه فعالان ميراث فرهنگي كشور از تغيير نقشه توسط شهرداري اصفهان و عبور آن از مسير تاريخي شهر مطلع شدند، اعتراض‌هاي گسترده‌اي را نسبت به اين اقدام شهرداري انجام دادند. يكي از اين اقدامات، شكايت از شهرداري اصفهان در دستگاه قضايي بود.

1700 نفر از شهروندان اصفهاني در نامه‌اي از دستگاه قضايي، خواستار رسيدگي به اين پرونده شدند. آن‌ها از شهرداری اصفهان به‌دلیل اینکه میراث ملموس و مشترک بشری راحفظ نمی‌کند، شکایت کرده‌اند. داد‌خواه كه در آن زمان يكي از وكلاي پرونده شكايت از متروي اصفهان بود، درباره اين پرونده گفت: « پس از طرح دعوی و كشمكش‌هاي فراوان در اصفهان، پرونده به دادگاه تهران شعبه 15 ارجاع داده شد. پس از ارجاع به تهران، بازپرس دستور تعطیلی و توقف پروژه را صادر کرد اما دوباره بازپرس پرونده عوض شد. بازپرس جدید پرونده نیز اعلام کرد که برای اظهارنظر درباره این پرونده،نظر ایکوموس ایران را می‌پرسد. پس از آن شخصی که به‌عنوان نماینده ایکوموس ایران در جلسه حاضر شد، گفت:«ایکوموس ایران با عبور مترو از چهارباغ موافق است».

این اظهارنظر آن‌‌نيز از سوی ایکوموس موجب تعجب من شد؛ به‌همین دلیل ‌به‌شخصه از ایکوموس ایران، دلیل این موافقت را جویا شدم که متاسفانه مهدي حجت، مدیر وقت ایکوموس ایران از این جلسه دادگاه و حضور نماینده آن‌ها در جلسه ابراز بی‌اطلاعی کرد و گفت:«ایکوموس به‌هیچ وجه نماینده‌ای را به جلسه نفرستاده و بسيار مخالف اجرای این پروژه است». آن زمان روشن شد شهرداری اصفهان برای گرفتن نظر موافق بازپرس، عنوان نماینده ایکوموس را جعل کرده است. بازپرس پرونده پس از مطلع شدن از این جعل عنوان نماینده، تصمیم گرفت که برای تمامی آن‌ها حکم جلب صادر کند اما دوباره بازپرس پرونده عوض شد. بازپرس فعلی پرونده نیز تاکنون اقدام خاصی برای این پرونده انجام نداده است ».

تخریب ميراث، نظر تمامی کارشناسان دادگستري

در این سال‌ها کارشناسان بسیاری نسبت به نابودی چهارباغ هشدار داده‌اند. داد‌خواه با اشاره به اين اظهارنظرها تصريح كرد: «اولین اظهارنظر کارشناسی متعلق به یک کارشناس فارغ‌التحصیل دانشگاه سوربن بود. او اعلام کرد این طرح بسیار زیانبار و مقایسه آن با موزه لوور اشتباه است؛ چراکه عمر بناها و نوع مصالح به کارگرفته در آن‌ها با یکدیگر متفاوت است. او در آن زمان پیش‌بینی کرده بود که درصورت انجام عملیات حفاری ،کاشی‌های چهارباغ ظرف پنج سال جابه‌جا می‌شوند که بعد از گذشت هفت سال از عملیات حفاری این اتفاق برای کاشی‌های چهارباغ رخ داد. اكنون در ضلع غربی و شرقی مدرسه چهارباغ، با چشم خود می‌توانید ببینید که کاشی‌ها از جای خود بیرون آمده‌اند. براساس پیش‌بینی‌های کارشناسان، در مدت پنج سال هتل جهان، کاخ هشت بهشت و مجموعه چهارباغ تخریب می‌شوند. مساله مهم درباره تمامی کارشناسان، این است که آن‌ها در این 15 سال بدون کوچک‌ترین آشنایی با یکدیگر در بازه‌های زمانی مختلف با تحقیقات گسترده درباره عبور مترو از چهارباغ، اظهار نظر کرده‌اند و انتخاب همگی آن‌ها از سوی قوه‌قضاییه بوده است. همچنین مسئولان اصفهان تلاش‌های بسیاری کردند که بتوانند نظری مخالف این کارشناسان ارائه دهند. به‌همین دلیل کارشناسی پرونده را در برهه‌ای به دانشگاه علم و صنعت تهران واگذار کردند اما گزارش 17 جلدی استادان دانشگاه علم و صنعت اعلام می‌کند به هیچ روشی نمی‌توان کل آسیب را جلوگیری کرد. یعنی راه‌حلی که شهرداری اصفهان مطرح می‌کند، آسیب را کاهش می‌دهد ولی از بین نمی‌رود و اگر در پنج سال تخریب نشود، در 10 سال به‌طورحتم این اتفاق رخ می‌دهد».