هرانا – در سال‌های گذشته بزرگ‌ترین دغدغه محیط زیستی مردم تهران آلودگی هوا بوده اما به همان اندازه که آلودگی هوا سلامت شهروندان تهرانی و محیط زیست این شهر را تهدید می‌کند، آلودگی خاک نیز تهدیدآمیز است. بر اساس آماری که از سوی سامانه ۱۳۷ و ۱۸۸۸ شهرداری تهران در فروردین ماه امسال منتشر شد، نصب سطل زباله و تفکیک زباله در بین ۱۰ دغدغه اصلی شهروندان تهرانی است. اما آیا چهره شهر تهران نشانی از دغدغه‌ شهروندان تهرانی در این مورد دارد؟

به گزارش خبرگزاری هرانا، ارگان خبری مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران، معضل آلودگی خاک و انباشت زباله کلان شهر ایران را تهدید می کند.

تهران، شهری که در گوشه و کنار آن زباله‌های سرگردان به وضوح دیده می‌شوند. مهم نیست در خیابان اصلی باشید یا کوچه‌های فرعی، در شمال تهران باشید یا جنوب شهر. زباله‌ها به وفور در پیاده‌رو، اطراف سطل‌های زباله، جوی آب و کنار درختان دیده می‌شوند. پیداست که بخش زیادی از شهروندان تهرانی به مساله آلودگی خاک و محیط زیست تهران بی‌توجه هستند. این مساله با دقت در رفتار شهروندان تهرانی در دورریز زباله بیشتر و بیشتر آشکار می‌شود.

عابران پیاده در دورریز زباله‌های پلاستیکی و شیشه‌ای دقت چندانی ندارند، ته مانده‌های سیگار اغلب اوقات از سوی رهگذران بر زمین یا در جوی آب ریخته می‌شوند، اغلب زباله‌ها به زباله‌ی خشک و تر تفکیک نشده‌اند، به فاضلاب شهری و بیمارستانی توجه نمی‌شود و البته خانواده‌ها همواره در حال تولید زباله‌های زیادی هستند که با دقت به این زباله‌ها به این نتیجه می‌رسیم که با توجه کمی می‌شود این زباله‎‌ها را تولید نکرد. از سوی دیگر با گشت و گذار در پارک‌های جنگلی اطراف تهران با پسماندهای زیادی روبرو می‌شویم که از شهروندان به جا مانده؛ پسماندهایی که شاید با اندکی توجه و حس مسئولیت در محیط زیست رها نمی‌شدند.

مساله حفظ محیط زیست و حق بر محیط زیست سالم در نسل سوم حقوق بشر مورد توجه فراوان قرار گرفته و در اشکال مختلف بر آن تاکید شده است. پاکیزه نگاه داشتن خاک در شهر تهران زمانی حساس‌تر می‌شود که بدانیم آلودگی خاک نه تنها موجب آسیب به حیات گیاهی و جانوری در شهر تهران می‌شود بلکه خاک به عنوان منبع اصلی تغذیه یکی از عوامل تاثیرگذار بر سلامت شهروندان تهرانی نیز محسوب می‌شود. البته در این زمینه از کم‌کاری شهرداری تهران در دفع و تفکیک زباله و آموزش شهروندان در جهت مقوله‌ی فرهنگ‌سازی مناسب و البته وضع قوانین پیشگیرانه نباید غافل شد.

در حالی که محسن هاشمی از تولید روزانه ۹ هزار تن زباله در تهران خبر داده و بسیاری از مسئولین شهرداری از تلاش برای تصحیح رفتار شهروندان تهرانی می‌گویند، اما هنوز، دَر، بَر همان پاشنه‌ی گذشته می‌چرخد؛ و شهر؛ همان شهر بی‌زبان است؛ همان شهر که دارد می‌سپارد جان.
این در حالی است که بر اساس “دستورالعمل آموزش و فرهنگ‌سازی شهروندان در زمینه‌ی چگونگی جمع‌آوری و بازیافت زباله” شورای شهر تهران که در تاریخ ۵ مهرماه ۱۳۹۴ به تصویب رسیده، یکی از وظایف اصلی شهرداری تهران، آموزش شهروندان عنوان شده است. در این مصوبه آمده: “بسترسازی برای رشد و پرورش ظرفیت‌های شهروندان به گونه‌ای که اغلب آنان بتوانند از طریق آموزش‌های ارائه شده توسط شهرداری تهران، از دانش و مهارت لازم برای شناخت حقوق، تکالیف و مشارکت فعال و آگاهانه در امر مدیریت پسماند به ویژه در اجرای طرح تفکیک، کاهش تولید، رعایت نظافت و بهداشت محیط و پرداخت بهای خدمات مدیریت پسماند برخوردار شوند.”

در سال‌های گذشته جنبش‌های زیادی در زمینه حفظ محیط زیست در شهرهای بزرگ ایران به راه افتاده، از جنبش عدم استفاده از کیسه‌های پلاستیکی تا جنبش‌های پاک‌سازی مناطق مختلف شهری، اما این جنبش‌ها و کمپین‌ها به دلایل مختلف تنها به موج‌های کوچکی تبدیل شده‌اند و با عدم پیگیری فعالین، روزنامه‌نگاران و شهروندان به فراموشی سپرده شده‌اند یا توسط نهادهای امنیتی به بهانه‌ی احتمال وجود فعالیت‌های سیاسی متوقف شده‌اند.

بر اساس مشاهدات صورت گرفته، در اولین قدم شهروندان باید آگاهی بیشتری در مورد وظایف و مسئولیت‌های خود داشته باشند تا با حساسیت بیشتر نه تنها به وظایف اجتماعی خود عمل کنند بلکه دیگر شهروندان را نیز به پاکیزه نگاه داشتن شهر تشویق کنند؛ از سوی دیگر، دستگاه حاکمه نیز باید از برچسب زدن به فعالین محیط زیست تحت عنوان جاسوس و … دست بردارد.